Жиззах вилояти, хусусан Шароф Рашидов туманида куйдирги (сибир язваси) касаллигининг олдини олиш бўйича кенг кўламли профилактика тадбирлари бошланди. Қўшни давлатлардаги мураккаб эпизоотик вазият фонида Ўзбекистон чегара назоратини кучайтириб, 55 та пунктда қатъий текширув ўрнатди. Мутахассисларнинг таъкидлашича, ҳудудда вазият барқарор, бироқ касаллик қўзғатувчиси тупроқда ўн йиллаб сақланиб қолиши доимий сергакликни талаб этади.

Эпизоотик вазият: Жиззахдаги ҳолат ва қўшни давлатлардаги сигналлар

2026 йилнинг апрель ойи ҳолатига кўра, Жиззах вилояти ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш бошқармаси хавфли ҳудудларда чорва молларини оммавий эмлаш ишларини жадаллаштирди. Бу тадбирлар шунчаки режали жараён эмас, балки минтақавий хавфсизлик чорасидир.

Getty Images

Ўтган йил бошида Қозоғистоннинг Ақмола вилоятида ва Тожикистоннинг айрим ҳудудларида куйдирги бўйича карантин эълон қилингани ҳақидаги маълумотлар (манба: Asia Today, Санитария-эпидемиологик осойишталик қўмитаси) Ўзбекистон ветеринария хизматини юқори тайёргарлик ҳолатига келтирди. Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси вакили Фарҳод Қурбонбековнинг маълум қилишича, мамлакат ҳудудига касаллик кириб келишининг олдини олиш учун 55 та чегара пунктида тиббий-санитария назорати ўта кучайтирилган режимда ишламоқда.

Фактчекинг: Куйдирги ҳақида нималарни билишимиз шарт?

Информацион майдонда касалликнинг юқиши ва хавфи ҳақида турли тахминлар мавжуд. Келинг, расмий тиббий маълумотлар ва мутахассис фикрлари асосида фактларни текширамиз:

• Даъво: Куйдирги одамдан одамга юқади.

  • Фактик ҳолат: Йўқ. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) ва маҳаллий эпидемиологларнинг тасдиқлашича, куйдирги одамдан одамга юқмайди. Инфекция фақат касал ҳайвон, унинг маҳсулотлари ёки зарарланган тупроқ орқали юқади.

• Даъво: Гўштни қайнатиш микробни тўлиқ ўлдиради.

  • Фактик ҳолат: Қисман нотўғри. Bacillus anthracis споралари ташқи муҳитга ўта чидамли. Оддий қайнатиш спораларни ҳар доим ҳам йўқ қила олмайди. Фақат юқори босим ва ҳарорат остида узоқ вақт ишлов берилган (тўлиқ пишган) гўшт хавфсиз ҳисобланади.

• Даъво: Касаллик фақат терида яра пайдо қилади.

  • Фактик ҳолат: Нотўғри. Касалликнинг 98-99% ҳолатлари тери шаклида учраса-да, энг хавфли турлари — ўпка ва ичак шакллари мавжуд бўлиб, улар кўпинча ўлим билан якунланади.

Тизимли назорат ва ҳуқуқий асослар

Жиззахда олиб борилаётган тадбирлар Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 31 мартдаги ПҚ-187-сонли қарори ижроси доирасида амалга оширилмоқда. Ушбу ҳужжат ветеринария соҳасида кадрлар тайёрлаш ва эпизоотик барқарорликни таъминлашни давлат сиёсати даражасига кўтарган.

Мутахассисларнинг, хусусан Дўстлик тумани ветеринария бўлими бошлиғи Ш. Ориповнинг таъкидлашича, куйдирги споралари тупроқда 50 йилдан ортиқ яшаши мумкин. Бу дегани, ҳатто ўн йиллар олдин касаллик қайд этилган "ўчоқлар" бугунги кунда ҳам потенциал хавф манбаидир. Шу сабабли, Жиззахда тупроқ намуналарини лабораториявий текшириш ва ҳайвонларни мажбурий эмлаш (вакцинация) профилактиканинг энг самарали усули сифатида қўлланилмоқда.

Истеъмолчилар ва чорвадорлар учун хавфсизлик алгоритми

Мутахассислар аҳолига қуйидаги қатъий тавсияларни бермоқда:

1. Ҳайвонларни сўйиш: Фақат махсус қушхоналарда, ветеринар кўригидан сўнг амалга оширилиши шарт.

2. Гўшт харид қилиш: Кўча-кўйдаги норасмий савдо нуқталаридан эмас, балки ветеринария-санитария экспертизаси лабораторияси муҳри ва маълумотномаси мавжуд бўлган дўконлардан олиш лозим.

3. Белгилар: Агар ҳайвон тўсатдан нобуд бўлса, уни сўйиш ва терисини шилиш қатъиян ман этилади. Бундай ҳолатда зудлик билан ветеринария хизматига хабар бериш ва жасадни куйдириш йўли билан йўқ қилиш зарур.

Хулоса

Жиззах вилоятида олиб борилаётган профилактика ишлари ҳудудий хавфсизликни таъминлашнинг муҳим бўғинидир. Давлат томонидан кўрилаётган чоралар (чегара назорати, бепул вакцинация, лаборатория назорати) самара бериши учун фуқаролардан ҳам юқори масъулият талаб этилади. Ветеринария назоратидан ўтмаган маҳсулотни истеъмол қилиш нафақат бир кишининг, балки бутун жамиятнинг соғлиғини хавф остига қўйиши мумкин. Вазият тўлиқ назорат остида, бироқ индивидуал эҳтиёткорлик касалликка қарши энг кучли қалқон бўлиб қолмоқда.