Жаҳон электромобил бозорида кўп йиллардан буён давом этиб келаётган монополия якунига етди. Хитойнинг BYD компанияси сотувлар ҳажми бўйича Американинг Tesla гигантини расман ортда қолдириб, дунёнинг янги етакчисига айланди. Бу шунчаки икки бренд ўртасидаги рақобат эмас, балки глобал автомобиль саноатидаги кучлар мувозанати тубдан ўзгарганидан далолат беради.
Янги етакчи ва рақамлар тили
2025 йил якунларига кўра, BYD компаниясининг тўлиқ электрлашган автомобиллари савдоси 28 фоизга ўсиб, 2,26 миллион донани ташкил этди. Шу билан бир вақтда, кўп йиллар давомида бозорни бошқариб келган Илон Маскнинг Tesla компанияси 1,64 миллион дона электромобиль сотди. Бу кўрсаткич Tesla учун аввалги йилга нисбатан 8 фоизлик пасайишни англатади.
BYD’нинг умумий ишлаб чиқариш кўрсаткичлари ҳам ҳайратланарли: компания йил давомида бозорга жами 4,6 миллион дона автомобиль етказиб берган. Бунинг ярмидан кўпини гибрид моделлар ташкил этса-да, айнан электромобиль сегментидаги кескин ўсиш Хитой брендини жаҳон шоҳсупасига олиб чиқди.
Tesla нима учун мавқеини йўқотмоқда?
Tesla компаниясининг сотувлари кетма-кет иккинчи йил пасайишда давом этмоқда. 2024 йилнинг тўртинчи чорагида 440,9 мингта автомобиль етказиб берилган бўлса, бу бир йил олдинги мос даврга нисбатан 11 фоизга камдир. Бундай тенденция бир неча омиллар билан изоҳланади.
Биринчидан, Tesla моделлари қатори анчадан бери янгиланмаган. Model 3 ва Model Y бозорда ўз жозибадорлигини йўқотмаган бўлса-да, истеъмолчилар янги дизайн ва технологик ечимларни кутмоқда. Иккинчидан, компаниянинг нарх сиёсатидаги беқарорлик ва агрессив чегирмалар брендининг премиум мақомига путур етказди. Натижада, харидорлар доимий равишда арзонлашаётган маҳсулотни сотиб олишда иккилана бошладилар.
Хитой стратегиясининг ғалабаси
BYD муваффақиятининг калити унинг вертикал интеграциялашган ишлаб чиқариш занжирига эга эканлигидадир. Компания электромобиллар учун энг қиммат қисм — аккумуляторларни ўзи ишлаб чиқаради. Бу уларга таннархни назорат қилиш ва нарх бобида рақобатчилардан анча олдинга ўтиб кетиш имконини берди.
Шунингдек, Хитой ички бозоридаги талабнинг сустлашиши BYD учун тўсиқ бўла олмади. Компания ўз эътиборини экспортга қаратди ва халқаро бозорларда 1,05 миллион дона автомобиль сотди. Бу кўрсаткич таҳлилчиларнинг энг дадил прогнозларидан ҳам юқори бўлди. Жанубий-Шарқий Осиё, Лотин Америкаси ва Европа бозорларига кириб бориш стратегияси Хитой гигантини глобал миқёсда мустаҳкамлади.
Саноатдаги катта бурилиш
Бу воқелик фақат битта компаниянинг ғалабаси эмас, балки автомобиль саноатида "Хитой даври" бошланганининг тасдиғидир. BYD ва Tesla ўртасидаги фарқ эндиликда нафақат сотув ҳажмида, балки стратегик мослашувчанликда ҳам кўзга ташланмоқда. Tesla дастурий таъминот ва автопилот тизимларига урғу бераётган бир пайтда, BYD кенг моделлар қатори ва ҳамёнбоп нархлар орқали оммавий бозорни эгаллаб олди.
Электромобиллар бозоридаги етакчиликнинг алмашиши бошқа анъанавий автомобиль ишлаб чиқарувчилари (Volkswagen, Toyota, Ford) учун ҳам жиддий сигналдир. Эндиликда улар нафақат Tesla билан, балки ресурслари деярли чекланмаган ва тезкор қарор қабул қилувчи Хитой технологиялари билан рақобатлашишига тўғри келади.
Хулоса қилиб айтганда, 2025 йил автомобиль тарихида янги саҳифа очди. Tesla’нинг технологик харизмаси BYD’нинг саноат қудрати ва масштаб иқтисодиёти олдида тиз чўкди. Энди асосий савол шунда: Tesla ўз мавқеини қайтариб олиш учун қандай инновация таклиф қила олади ёки биз янги ва доимий етакчининг ҳукмронлигига гувоҳ бўляпмизми?
