Жиззах вилоятида жамоат транспорти тизими тубдан ислоҳ қилинмоқда: вилоятнинг 1,5 миллион аҳолисидан атиги 26,8 фоизи ушбу хизматдан фойдаланаётгани сабабли тизимни кенгайтириш зарурати юзага келди. 2026 йил 3 март куни ўтказилган таҳлилий йиғилишда вилоят ҳокими Улуғбек Мустафоев транспорт қатнови мавжуд бўлмаган 120 та маҳалла муаммосини ҳал этиш, янги автобуслар харид қилиш ва 535 та бекатнинг ҳолатини тартибга солиш бўйича қатъий вазифаларни белгилади. Жиззах шаҳрида жорий этилган "брутто-шартнома" ва электрон тўлов тизими орқали йўловчилар учун 30 фоиздан 100 фоизгача чегирмалар берилмоқда, бироқ инфратузилмадаги камчиликлар ҳамон долзарб бўлиб қолмоқда.

Брутто-шартномалар ва молиявий рағбатлантириш тизими

Жиззах шаҳрида жамоат транспорти сифатини ошириш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президентининг "Жамоат транспорти тизимини ислоҳ қилиш чора-тадбирлари тўғрисида"ги қарори ижроси доирасида янги иқтисодий моделга ўтилди. Ўтган йили шаҳарга 101 та янги автобус олиб келиниши тизимни янгилашнинг биринчи босқичи бўлди.

Янги тизимнинг афзаллиги шундаки, ташувчиларга тўловлар амалга оширилган қатновлар ва масофага қараб тўланади ("брутто-шартнома"). Бу эса ҳайдовчилар ўртасидаги "план" учун пойгаларга чек қўяди. Электрон тўлов тизимининг жорий этилиши йўловчиларга қуйидаги иқтисодий имтиёзларни тақдим этди:

• Транспорт картаси орқали тўловда 30 фоизлик доимий чегирма.

• Бир соат ичида иккинчи марта фойдаланилганда 50 фоизлик чегирма.

• Учинчи марта фойдаланиш эса бепул этиб белгиланди.

Бугунги кунда ушбу тизим Жиззах шаҳрининг 34 та маҳалласи ва Шароф Рашидов туманининг 12 та маҳалласини қамраб олган.

Транспорт қамровидаги бўшлиқлар: 120 та маҳалла муаммоси

Таҳлиллар шуни кўрсатадики, вилоятдаги 304 та маҳалланинг 120 тасида мунтазам автобус қатнови йўлга қўйилмаган. Ушбу ҳудудларда аҳоли асосан "Дамас" ва микроавтобуслар хизматига таянишга мажбур, бу эса хавфсизлик ва хизмат сифати стандартларига ҳамиша ҳам жавоб бермайди.

Вилоят ҳокими томонидан берилган топшириққа кўра, яна 65 та маҳаллада жамоат транспорти хизматини яхшилаш учун тадбиркорлар жалб этилади ва қўшимча автобуслар харид қилинади. Мавжуд меъёрий ҳужжатларга асосан, шаҳар автобуслари шаҳар чегарасидан 2 километргача чиқиш ҳуқуқига эга. Бу имкониятдан фойдаланган ҳолда Шароф Рашидов туманининг яна 19 та маҳалласини шаҳар транспорт тизимига интеграция қилиш режалаштирилган.

Инфратузилма инқирози: Бекатлар кимнинг балансида?

Жамоат транспортининг самарадорлиги фақатгина янги автобусларга эмас, балки йўловчилар учун яратилган шароитларга ҳам боғлиқ. Вилоятдаги 535 та бекатнинг ҳолати жиддий танқид остига олинди:

• Эгалик масъулияти: 331 та бекат Автомобил йўллари ташкилотлари, 174 таси тадбиркорлар ва 30 таси обodonlashtirish бошқармалари балансида туради.

• Таъмирталаб ҳолат: Жиззах шаҳридаги 86 та бекатдан 30 таси ҳалигача абгор аҳволда.

• Мақсадсиз фойдаланиш: Кўплаб бекатлар тадбиркорлик шохобчаларига айлантирилиб, йўловчиларнинг кутиш жойлари ёпиб қўйилган.

Шунингдек, йўлларда автобуслар тўхташи учун махсус "карман"ларнинг йўқлиги ва имконияти чекланган шахслар учун пандусларнинг мавжуд эмаслиги тизимли муаммо сифатида қайд этилди.

Истиқболдаги қадамлар ва таҳлилий хулоса

Вилоят раҳбарияти томонидан жамоат транспорти фаолиятини янада яхшилаш учун аниқ йўналишлар белгилаб берилди. Биринчи навбатда, барча 304 та маҳаллада аҳоли фикрини ўрганган ҳолда қайта хатлов ўтказилади. Иккинчидан, чеккa туманларни марказ билан боғловчи "экспресс" йўналишлар ташкил этилади. Учинчидан, туризм салоҳиятини ошириш мақсадида зиёратгоҳлар ва дам олиш масканларига алоҳида транспорт йўналишлари очилади.

Жиззахдаги транспорт ислоҳоти фақатгина сон кўрсаткичларига (автобуслар сонига) эмас, балки сифат ва қулайликка йўналтирилган бўлиши лозим. Акс ҳолда, аҳолининг катта қисми (70 фоиздан ортиғи) ҳамон шахсий транспорт ёки норасмий ташувчилар хизматидан фойдаланишда давом этаверади.

Ҳакимжон Фозилов