Бухоро вилоятида 18 ёшли қизнинг ўз чақалоғини 4000 долларга сотмоқчи бўлганида қўлга олиниши Ўзбекистонда одам савдоси муаммоси, айниқса вояга етмаганлар билан боғлиқ жиноятлар ҳали ҳамон долзарб эканини кўрсатмоқда. Ички ишлар вазирлиги маълумотларига кўра, 2026 йилнинг дастлабки уч ойида мамлакатда одам савдоси билан боғлиқ 57 та ҳолат аниқланган. Ушбу тенденция фонида қонунчиликда жазо чораларининг кескин кучайтирилиши давлатнинг ушбу ижтимоий иллатга нисбатан "ноль толерантлик" сиёсатини акс эттирмоқда.
Бухородаги ҳолат ва жиноий жавобгарлик
6 апрель куни Бухоро туманида ўтказилган тезкор тадбирда 18 ёшли фуқаро уч кунлик фарзандини пул эвазига сотишга уринган вақтида ушланди. Мазкур ҳолат юзасидан Жиноят кодексининг 135-моддаси 3-қисми билан жиноят иши қўзғатилган. Бу модда ўн саккиз ёшга тўлмаганлиги айбдорга аён бўлган шахсга нисбатан содир этилган одам савдосини назарда тутади ва энг оғир жазо чораларидан бири ҳисобланади.
Ўтган йили Жиноят кодексига киритилган ўзгартиришларга [ЎРҚ-1065-сон] кўра, одам савдоси жинояти жабрланувчининг ўлимига сабаб бўлса, жазо муддати 15 йилгача озодликдан маҳрум қилиш этиб белгиланди. Авваллари бу кўрсаткич 12 йилни ташкил этар эди.
Рақамлар нима дейди? Статистик таҳлил
ИИВ Тезкор қидирув департаменти тақдим этган статистик маълумотлар Ўзбекистонда одам савдосининг тузилишини аниқ кўрсатиб беради:
Кўрсаткич | 2025 йил (жами) | 2026 йил (январь-март) |
Одам савдоси ҳолатлари | 177 та | 57 та |
Шаҳвоний эксплуатация | 92 та | - |
Аэропортда тўхтатиб қолинган аёллар | 72 нафар | - |
Одилбек Ўринов
Мутахассис Одилбек Ўриновнинг таъкидлашича, шаҳвоний эксплуатация одам савдосининг асосий қисмини (тахминан 52%) ташкил этмоқда. Чақалоқ савдоси ва мажбурий меҳнат ҳолатлари тарғибот ишлари натижасида бироз назоратга олинган бўлса-да, Бухоро ва Қашқадарёдаги ҳолатлар бу йўналишда ҳали қилинадиган ишлар кўплигидан далолат беради.Чақалоқ савдоси: Тиббиёт ходимларининг иштироки ва оқибатлар
Қашқадарё вилояти Косон туманида содир бўлган воқеа чақалоқ савдосида тизимли муаммолар мавжудлигини кўрсатди. Поликлиника ҳамшираси 3 ёшли қизчани аввал 19,7 млн сўмга, сўнгра 15 минг долларга сотишга урингани учун 2,5 йилга озодликдан маҳрум этилди. Бу каби ҳолатлар жамиятда нафақат жиноий, балки ахлоқий инқироз мавжудлигини ҳам англатади.
Экспертларнинг фикрича, бундай жиноятларнинг сабаби фақат иқтисодий қийинчилик эмас, балки:
Ҳуқуқий саводхонликнинг пастлиги;
Енгил даромад топишга бўлган интилиш;
Айрим тиббиёт ва маҳаллий масъулларнинг назоратсизлигидир.
Қонунчиликдаги қатъий ўзгаришлар
Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан 2025 йил 19 майда имзоланган қонун билан одам савдоси учун санкциялар сезиларли даражада оширилган:
Қалбаки ҳужжатлардан фойдаланиш: 5 йилдан 10 йилгача озодликдан маҳрум қилиш (илгари 5-8 йил эди).
Шахсни тасдиқловчи ҳужжатларни олиб қўйиш: Худди шундай оғир жазо чоралари қўлланилади.
Оғир оқибатлар ёки ўлим: 10 йилдан 15 йилгача қамоқ жазоси.
Ўзбекистонда одам савдосига қарши кураш стратегияси фақат жазони кучайтириш билан чекланиб қолмаслиги керак. Бухородаги каби ҳолатларнинг олдини олиш учун ёшлар ўртасида маънавий-ахлоқий тарбияни кучайтириш ва ижтимоий ҳимоя тизимини такомиллаштириш зарур. Аҳолининг ҳуқуқий маданиятини ошириш, айниқса, чегара ҳудудлари ва меҳнат миграцияси фаол бўлган вилоятларда тушунтириш ишларини жадаллаштириш – инсон қадрини асрашнинг ягона йўлидир.
Жамиятдаги ҳар бир шахс одам савдоси жинояти ҳақида хабардор бўлиши ва бу иллатга нисбатан бефарқ бўлмаслиги лозим. Сизнинг эътиборингиз бир инсон ҳаётини сақлаб қолиши мумкин.
Ҳакимжон Фозилов
