Ўзбекистонда фуқароларнинг паспорт маълумотлари, яшаш манзиллари, телефон рақамлари ва шахсий идентификация рақамлари Telegram ботлар орқали тарқалаётгани ҳақидаги хабарлар юзасидан расмий текширув бошланди. Ички ишлар вазирлиги ҳолат Давлат хавфсизлик хизмати ҳузуридаги Киберхавфсизлик маркази ва мутахассислар иштирокида ўрганилаётганини билдирди.
28–29 октябрь кунлари ижтимоий тармоқларда фуқароларнинг шахсга доир маълумотлари очиқ манбаларда пайдо бўлгани ҳақида хабарлар тарқалди. Айрим фойдаланувчилар махсус Telegram ботлари орқали ўзлари ва уларга тегишли транспорт воситалари ҳақидаги маълумотларни топганини айтмоқда.
Хабарларда маълумотларнинг бир қисми аввал SafeRoad номи билан фаолият юритган SAFE Service платформасига тегишли бўлиши мумкинлиги илгари сурилган. Бироқ компания бундай даъволарни рад этмоқда.
Ҳозирча давлат органлари мазкур платформадан ёки бошқа ахборот тизимларидан маълумотлар сизиб чиққанини тасдиқлагани йўқ.
ИИВ ва Киберхавфсизлик маркази нимани текширмоқда?
Ички ишлар вазирлиги маълум қилишича, ДХХ ҳузуридаги Киберхавфсизлик маркази, вазирлик ва AUTODOC компанияси мутахассислари тарқалаётган маълумотларнинг ҳақиқийлигини биргаликда ўрганмоқда.
Текширув давомида маълумотларнинг келиб чиқиш манбалари, улар қандай тарқалгани ҳамда SAFE Service ёки бошқа ахборот тизимларининг хавфсизлиги бузилган-бузилмагани аниқланиши керак.
Вазирлик текширув якунлари бўйича қўшимча расмий ахборот берилишини маълум қилган.
Шу сабабли ҳозирча маълумотларнинг тарқалишини муайян компания ёки давлат ахборот тизимидаги хавфсизлик муаммоси билан бевосита боғлаш учун етарли тасдиқланган далил йўқ.
Telegram ботларда қандай маълумотлар пайдо бўлгани айтилмоқда?
Ижтимоий тармоқ фойдаланувчиларининг хабарларига кўра, тарқалаётган маълумотлар орасида жисмоний шахснинг шахсий идентификация рақами — ЖШШИР, паспорт маълумотлари, яшаш манзили ва телефон рақамлари бўлиши мумкин.
Шунингдек, автомобилларнинг давлат рақамлари, ҳайдовчилик гувоҳномалари, транспорт воситаларининг техник паспортлари ва айрим тўлов маълумотлари мавжудлиги ҳақида ҳам даъволар билдирилган.
Kurbanoff.net Telegram канали муаллифи Шуҳрат Қурбонов ўз маълумотларини текширганида шахси ва автомобилларига оид маълумотларни топганини хабар қилди. У эълон қилган скриншотларда маълумот манбаларидан бири сифатида saferoad.uz кўрсатилган.
Gazeta мухбири ҳам Telegram бот орқали ўзига тегишли маълумотларни топганини ёзган.
Бироқ ботда муайян маълумот ёки веб-сайт номи кўрсатилгани унинг айнан ўша тизимдан олинганини мустақил исботламайди. Маълумотлар аввалги базалардан, турли манбалар бирлашмасидан ёки бошқа каналлар орқали олинган бўлиши ҳам мумкин.
Бошқа платформаларга оид хабарлар ҳам тарқалмоқда
Ижтимоий тармоқларда inDrive, Fargo, Lada Auto, KiwiTaxi, Maktab.uz ва Andalus каби сервислар билан боғлиқ бўлиши мумкин бўлган маълумотлар ҳақида ҳам хабарлар пайдо бўлган.
Айрим фойдаланувчилар тарқалаётган базаларда харидлар тарихи, етказиб бериш буюртмалари ва дорихоналардан сотиб олинган маҳсулотлар ҳақидаги маълумотлар ҳам бўлиши мумкинлигини билдирмоқда.
Мазкур хабарларда тилга олинган компанияларнинг ахборот тизимларидан ҳақиқатан маълумот сизиб чиққанини тасдиқловчи расмий хулоса ҳозирча келтирилмаган.
SAFE Service маълумотлар сизиб чиққанини рад этди
Аввал SafeRoad номи билан танилган SAFE Service компанияси ўз расмий баёнотида фойдаланувчилар маълумотлари унинг тизимидан тарқалгани ҳақидаги хабарларни ҳақиқатга тўғри келмайди, деб атади.
Компаниянинг билдиришича, интернетда тарқалаётган маълумотлар илова ишга туширилишидан олдин турли манбалардан тўпланган ва SAFE Service фаолиятига алоқадор эмас.
Компания маълумотлар қонунчилик талабларига мувофиқ муҳофаза қилинишини таъкидлаган. Шунингдек, тарқалаётган хабарларни ғирром рақобатга уриниш билан боғлаган.
Бу компаниянинг расмий позицияси бўлиб, маълумотлар манбасига оид баҳолар давлат органларининг текширув натижалари билан мустақил тасдиқланиши лозим.
SAFE Service 2026 йил 1 сентябрдан SafeRoad ўрнига янги бренд номидан фойдаланаётганини ҳам эслатган.
Бу ҳолатдан олдин нима бўлган?
2025 йил апрель ойида Ички ишлар вазирлиги Road24 иловаси билан йўл ҳаракати қоидаларини бузганлик учун белгиланган жарималар тўғрисида маълумот алмашинуви тўхтатилганини билдирган эди.
Ўшанда фуқароларга жарималарга оид маълумотлардан фойдаланиш учун SafeRoad иловаси тавсия қилинган. Жамоатчилик муносабатидан кейин Road24’нинг ҳам тегишли маълумотлардан фойдаланиш имконияти сақланиб қолган.
2026 йил 27–30 январь кунлари эса Ўзбекистонда учта давлат идорасининг ахборот тизимларига киберҳужумлар содир этилган.
12 февраль куни рақамли технологиялар вазири Шерзод Шерматов ушбу ҳужумлар оқибатида қарийб 60 мингта ноёб маълумот ёзуви ўғирланганини маълум қилган. Ўшанда интернетда 15 миллион фуқаронинг маълумотлари тарқалгани ҳақидаги даъволар рад этилган.
Январь ойидаги киберҳужумлар билан октябрда тарқалган хабарлар ўртасида боғлиқлик борлиги ҳақида тасдиқланган маълумот мавжуд эмас.
Фуқаролар учун қандай хавфлар мавжуд?
Шахсий маълумотлар бир нечта манбадан тўпланиб, битта базада бирлаштирилса, улардан фуқаронинг шахсини аниқлаш, сохта мурожаатлар тайёрлаш ёки уни алдашга уринишларда фойдаланиш хавфи ортиши мумкин.
Айниқса, паспорт маълумотлари, телефон рақами ва яшаш манзили каби маълумотларнинг биргаликда тарқалиши фишинг, яъни ўзини банк, давлат идораси ёки хизмат кўрсатувчи ташкилот вакили сифатида таништириб, махфий маълумотларни қўлга киритишга қаратилган уринишлар учун шароит яратиши мумкин.
Бироқ шахсга доир маълумотларнинг ошкор бўлиши ўз-ўзидан банк ҳисобварағига кириш имконияти пайдо бўлганини англатмайди.
Фуқароларга шубҳали Telegram ботларга паспорт маълумотлари, ЖШШИР, банк картаси рақамлари ва SMS тасдиқлаш кодларини киритмаслик тавсия этилади.
Асосий саволларга ҳали жавоб йўқ
Ҳозирги текширувда аниқланиши керак бўлган асосий масалалар — тарқалган маълумотларнинг ҳақиқийлиги, уларнинг қайси тизимлардан олингани, қанча фуқарога тегишли экани ва шахсий ахборотни ҳимоя қилиш талаблари бузилган-бузилмаганидир.
Ички ишлар вазирлиги текширув натижалари бўйича қўшимча расмий маълумот эълон қилишини билдирган.
