Россия томонидан 18–19 октябрь кунлари АҚШга юборилган «non-paper» дипломатик ҳужжати Украина атрофидаги музокара жараёнларида янги босқични белгилаши мумкин эди. Бироқ, Reuters агентлиги хабарига кўра, Москва ҳужжат орқали ўзининг аввалги талабларини қайта такрорлаган — яъни, Донбасс ҳудудининг тўлиқ назорати Россия қўлида бўлиши ва НАТО қўшинларининг Украина ҳудудида жойлаштирилиши мумкин эмаслиги ҳақидаги талаблар яна бир бор илгари сурилган.
Бу ҳужжат расмий мақомга эга эмас, аммо дипломатияда «non-paper» шакли орқали томонлар ўз позицияларини синов тариқасида етказади. Бу дипломатик усул, қоидага кўра, музокаралар ёки келишувларга йўл очиш учун ишлатилади. Бироқ бу сафар Россиянинг позицияси ўзгармагани, тинчлик йўлида янги таклифлар йўқлиги Украина можаросидаги дипломатик тиқилиш ҳолатини янада кучайтирди.
АҚШ ва Россия муносабатлари контексти
АҚШ президенти Дональд Трамп 17 октябрь куни Киевда Владимир Зеленский билан учрашувдан сўнг «урушни тўхтатиш ва келишувга келиш вақти келди», деган баёнот берган эди. Унинг таклифига кўра, фронт чизиғи бўйича отишмаларни вақтинча тўхтатиш ва «жараённи музлатиш» орқали тинчлик сари илгарилаш мумкин. Бу позицияни қатор Европа давлатлари раҳбарлари ҳам қўллаб-қувватлади.
Бироқ Россия ташқи ишлар вазири Сергей Лавров бу таклифни рад этди. Унинг фикрича, «отишмаларни тўхтатиш — урушнинг илдиз сабабларини четга суриш» бўлади. Россия бу позиция орқали ўзининг стратегик мақсадларидан — Украинадаги сиёсий ва ҳарбий таъсирини сақлаб қолиш ниятидан — воз кечмаганини кўрсатди.
Фактчекинг ва манбалар таҳлили
Reuters хабарига кўра, «non-paper» ҳужжати АҚШ Давлат департаментига дипломатик каналлар орқали етказилган ва унда Россия талабларининг аниқ матни қайд этилган. NBC News ҳам манбалар орқали бу маълумотни тасдиқлади. Ҳар икки агентлик АҚШ расмийлари ҳозирча ҳеч қандай расмий жавоб бермаганини қайд этган.
Шу билан бирга, АҚШ расмийлари ҳужжатда Украина ҳудудий яхлитлиги ҳақида ҳеч қандай кафолат ёки янги сиёсий таклиф келтирилмаганини таъкидлаган (манба: NBC News, 19 октябрь 2025). Бу ҳолат Россия дипломатиясининг ҳозирги босқичда вақтни чўзиш ва фронтдаги вазиятни ўз фойдасига буриш стратегиясини акс эттираётганини англатади.
Мутахассислар фикри
Вашингтондаги Brookings Institution таҳлилчиси Майкл О’Хэнлоннинг таъкидлашича, «non-paper» орқали Москва «тинчлик ташаббуси кўринишида ўзининг геосиёсий талабларини мустаҳкамлашга уринмоқда». Унинг сўзларига кўра, бу усул «1990-йиллардаги Балкан можароларида ҳам қўлланилган, яъни дипломатик мулоқот орқали жангдаги позицияни мустаҳкамлаш стратегияси».
Европа хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти (EXPERT OSCE) таҳлилчиси Лена Фогель ҳам бу ҳолатни «дипломатик ишора» деб баҳолаган. Унинг фикрича, Россия ҳозирча тинчлик ҳақида гапираётган бўлса-да, амалда фронтдаги устунлигини йўқотмаслик учун сиёсий манёвр қилиб келмоқда.
Кутилган учрашув ва геосиёсий таъсир
Reuters ва NBC News маълумотларига кўра, АҚШ ва Россия президентлари ўртасида икки ҳафта ичида Будапештда ўтказилиши кутилган учрашув вақтинча тўхтатиб турилган. Бу дипломатик контактнинг сустлашганини англатади. Мутахассислар фикрича, агар мазкур учрашув амалга ошмаса, Украина атрофидаги тинчлик жараёни яна бир неча ойга орқага сурилиши мумкин.
Хулоса
Россиянинг «non-paper» ҳужжати дипломатик жиҳатдан янги ҳодиса эмас, аммо у Украина можаросидаги стратегик вазиятни яққол ифода этади: Москва ўз талабларидан воз кечмаган ва музокара жараёнларини вақтни ютиш воситаси сифатида қўлламоқда. АҚШ эса, ўз навбатида, тинчлик ташаббусларини илгари сурса-да, амалий натижа учун етарли сиёсий босимни ишлатмаётгандек кўринади.
Бу ҳолат глобал хавфсизлик тизимидаги катта бўшлиқни очиб бермоқда: ядровий давлатлар ўртасидаги келишмовчиликлар дипломатик воситалар билан эмас, куч ва таъсир зоналари орқали ҳал қилинаётган бир даврда яшаяпмиз.
