Соғлиқни сақлаш вазирлиги (ССВ) Тошкент шаҳри ва 15 та тажриба-синов ҳудудида босқичма-босқич жорий этилаётган «Электрон рецепт» тизими бўйича муҳим аниқликлар киритди. Энг асосий ўзгариш шундаки, тизимнинг биринчи босқичида антибиотиклар, синтетик антибактериал препаратлар ҳамда гормонал дори воситалари учун электрон рецепт мажбурий қилиб белгиланмоқда. Бу қарор дори воситаларини назоратсиз истеъмол қилиш, айниқса, антибиотикларга нисбатан резистентлик (чидамлилик) кучайишининг олдини олишга қаратилган кескин чора сифатида баҳоланмоқда.
Тизимни жорий этишдаги дастлабки муаммолар ва мурожаатларни ҳисобга олган ҳолда, ССВ тартиб-таомилларни такомиллаштириш ва тизимга ўтишни барқарорлаштириш мақсадида бир қатор ташкилий ишларни амалга оширди. Жумладан, Экспертлар кенгаши тузилиб, ушбу Кенгаш ҳафтанинг ҳар жума куни соҳа вакиллари иштирокида очиқ йиғилишлар ўтказади. Бу, тизимнинг "ҳаётга яқин" бўлишини ва мутахассисларнинг фикр-мулоҳазалари асосида такомиллаштирилишини таъминлайди.
ССВнинг янги буйруғига кўра, «Электрон рецепт» тизимининг муваффақиятини таъминлашга қаратилган бир неча муҳим механизмлар белгиланди:
Тизимга уланиш бепул: Давлат ва хусусий тиббиёт ташкилотлари DMED ахборот тизимига бепул уланиши мумкин. Бу, хусусий секторнинг ҳам ислоҳотларга жалб этилишини таъминлайди.
Дори воситасининг халқаро номланиши: Рецептлар фақат дори воситаларининг халқаро патентланмаган номланиши (ХПН) бўйича расмийлаштирилади. Бу, фармацевтика бозорида соғлом рақобатни кучайтиришга, шифокорларнинг маълум бир брендга эмас, балки фақат самарадорликка асосланган ҳолда ёзишига мажбурлайди.
Дорихонанинг роли: Агар тиббиёт муассасасида зарур дори бўлмаса, шифокор рецептни ёзиб беради, аммо тегишли маълумотларни электрон тизимга киритиш дорихона фармацевти томонидан амалга оширилади. Бу, беморларни даволаш узлуксизлигини сақлашга хизмат қилади.
Беморнинг идентификацияси: Фуқаро дорини электрон рецепт, QR-кодли ҳужжат ёки шахсий идентификация рақами (ЖШШИР) асосида олиши мумкин. Бундай механизм тизимдан фойдаланишни максимал даражада соддалаштиради, ҳатто беморда электрон рецепт бўлмаган тақдирда ҳам.
Энг муҳим ижтимоий масалалардан бири — сурункали касалликларга чалинган ва ётоқ режимидаги беморларга ёрдам кўрсатиш масаласи ҳам ҳал қилинган.
Масофавий маслаҳат: Бундай беморлар оилавий шифокорига телефон орқали мурожаат қилиб, электрон рецепт олиши мумкин.
Рецепт муддатининг узайтирилиши: Сурункали касалликларни даволашда тайинланадиган дори воситалари учун рецептларнинг амал қилиш муддати 60 кунгача (бошқа тайёр дорилар учун 90 кунгача) узайтирилди. Бу, беморларнинг ҳар 30 кунда рецепт олиш учун тиббиёт муассасасига келишига бўлган заруриятни камайтиради.
ССВ томонидан ташкил этилган туну кун ишлайдиган 1003 рақамли Сall-марказ аҳоли учун асосий ахборот ва кўмак манбаи бўлиб хизмат қилади.
«Электрон рецепт» тизимининг жорий этилиши Ўзбекистонда соғлиқни сақлаш соҳасидаги давлат сиёсатининг иккита асосий мақсадига эришишга қаратилган:
Даволаш хавфсизлигини ошириш: Антибиотиклар ва гормонал препаратлар учун мажбурий электрон рецептнинг жорий этилиши – ўз-ўзини даволашга қарши аниқ сигналдир. Бу, Ўзбекистоннинг глобал соғлиқни сақлаш муаммоси бўлган антибиотикларга чидамлилик (АМР) билан курашишга содиқлигини кўрсатади.
Дори воситалари айланмасида шаффофлик: Электрон тизим ҳар бир рецептнинг ҳаракатини кузатиш имконини беради. Бу, бозорда контрафакт дори воситаларининг пайдо бўлиши ва рецептсиз бериш билан боғлиқ коррупцион ҳолатларнинг олдини олишга хизмат қилади.
Соғлиқни сақлаш вазирининг буйруғи нафақат технологик ўзгаришни, балки тиббиёт ходимлари ва беморларнинг ҳуқуқ ва масъулиятларини аниқ ажратиб берувчи, яхши ўйланган институционал ислоҳотни ифодалайди. Тизимнинг босқичма-босқич ва доимий фикр-мулоҳаза асосида жорий этилаётгани унинг муваффақиятли ишлаши учун асос яратади.
