Сўнгги икки ҳафта давомида ижтимоий тармоқлар ва айрим норасмий медиа ресурсларда Тожикистон президенти Имомали Раҳмоннинг саломатлиги кескин ёмонлашгани, ҳатто унинг вафоти ҳақида тарқалган асоссиз хабарлар 14 февраль куни Душанбедан келган расмий янгиликлар билан инкор этилди. Президент матбуот хизмати ва «Ховар» миллий ахборот агентлиги давлат раҳбaрининг Осиё инфратузилмавий инвестициялар банки (ОИИБ) президенти Цзоу Цзяи билан учрашгани ҳақида фото ва матнли ҳисоботларни эълон қилди. Ушбу воқеа нафақат қўшни давлатдаги сиёсий барқарорлик, балки минтақавий ахборот хавфсизлиги ва дезинформацияга қарши курашиш масаласини яна кун тартибига чиқарди.
Ахборот вакууми ва миш-мишларнинг илдизи
Тожикистон президентининг 2026 йил 28 январдан кейин омма олдида кўриниш бермагани турли сиёсий тахминларга замин яратди. Икки ҳафталик «сукут» даврида ижтимоий тармоқларда қуйидаги иддаолар илгари сурилди:
Саломатлик ҳолати: Президентнинг оғир аҳволда эканлиги ва даволаниш учун Хитойнинг Хайнань оролига учиб кетгани.
Фавқулодда чоралар: Душанбеда хавфсизлик чоралари кучайтирилгани ва давлат идораларида «казарма режими» жорий этилгани.
Сиёсий ишоралар: Президентнинг ўғли Рустами Имомали томонидан ижтимоий тармоқларда қолдирилган маънавий-ахлоқий постларнинг «видолашув» сифатида талқин қилиниши.
Бироқ, журналистик суриштирув ва фактчекинг шуни кўрсатадики, бу маълумотларнинг аксарияти аноним манбаларга таянган ва расмий тасдиғини топмаган.
14 февраль: Расмий раддия ва ишчи учрашув
14 февраль куни соат 10:20 да эълон қилинган расмий хабарга кўра, Имомали Раҳмон Душанбе шаҳрида ОИИБ президенти Цзоу Цзяини қабул қилган. Учрашувда Роғун ГЭС қурилиши ва Норак ГЭСини модернизация қилиш каби стратегик лойиҳалар муҳокама қилинган.
Ушбу учрашувнинг эълон қилиниши бир неча кун давом этган «виртуал инқироз»га нуқта қўйди. Музокаралар давомида «яшил» иқтисодиёт, рақамлаштириш ва иқлим ўзгаришига мослашиш каби муҳим мавзулар кўтарилгани давлат раҳбарининг фаол иш режимида эканлигини кўрсатади.
Фактчекинг элементлари
Даъво | Манба | Ҳақиқат | Хулоса |
Имомали Раҳмон вафот этди | Аноним Telegram каналлар | 14 февраль куни расмий қабул ўтказилди | Фейк |
Президент Хитойда даволанмоқда | "Озодлик" радиоси (норасмий манба) | Расмий манбалар президентнинг Душанбеда эканини тасдиқлади | Тасдиқланмаган |
Давлатда фавқулодда ҳолат | Ижтимоий тармоқ фойдаланувчилари | Мамлакатда ижтимоий-иқтисодий ҳаёт одатий тарзда давом этмоқда | Дезинформация |
Ўзбекистон аудиторияси учун таҳлил
Қўшни Тожикистондаги сиёсий барқарорлик Ўзбекистон, хусусан, Тожикистон билан чегарадош бўлган Жиззах вилояти аҳолиси учун ҳам муҳим аҳамиятга эга. Минтақавий хавфсизлик, сув-энергетика масалалари ва савдо алоқалари бевосита давлат раҳбарларининг саломатлиги ва сиёсий иродасига боғлиқ.
Экспертларнинг фикрича, бу каби дезинформация хуружлари одатда қуйидаги мақсадларни кўзлайди:
Жамиятда ваҳима ва беқарорлик кайфиятини уйғотиш;
Инвестицион муҳитга салбий таъсир ўтказиш;
Сиёсий элита ичидаги муносабатларни синаб кўриш.
Хулоса ва мулоҳаза
Имомали Раҳмон атрофидаги миш-мишлар Марказий Осиё мамлакатларида ахборот оқимини бошқариш ва расмий баёнотларнинг тезкорлиги нақадар муҳимлигини яна бир бор исботлади. Ахборот вакууми пайдо бўлган жойда, албатта, дезинформация илдиз отади.
Бугунги тезкор замонда ҳар бир фуқаро ахборот истеъмолида ҳушёр бўлиши, ҳиссиётларга берилган хабарлардан кўра, фактларга асосланган манбаларга таяниши лозим. Сизнингча, расмий идоралар миш-мишларнинг олдини олиш учун ахборот бериш тезлигини ошириши керакми?
Ҳакимжон Фозилов
