Ўзбекистон Республикасининг янги таҳрирдаги Меҳнат кодексига мувофиқ, 2026 йилда бир нечта муҳим байрамлар дам олиш кунларига тўғри келиши кутилмоқда. Қонунчиликдаги 208-моддага асосан, агар дам олиш куни (якшанба ёки беш кунлик иш ҳафтасида шанба ва якшанба) ишланмайдиган байрам кунига тўғри келса, ушбу дам олиш куни байрамдан кейинги иш кунига кўчирилади. Бу тартиб 2026 йилда Наврўз ва Хотин-қизлар байрамлари мисолида фуқароларга кетма-кет бир неча кун ҳордиқ чиқариш имконини беради.

Қонунчилик асоси ва механизм: Дам олиш куни қандай кўчирилади?

Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг 208-моддаси фуқароларнинг дам олишга бўлган ҳуқуқларини ҳимоя қилишга қаратилган. Ушбу норманинг мазмуни шундан иборатки, байрам куни тақвим бўйича дам олиш кунига "ютилиб" кетмаслиги керак.

Фактчекинг:

• Даъво: Байрам якшанбага тўғри келса, душанба дам олиш куни бўладими?

• Манба: Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодекси, 208-модда.

• Рақамлар мос келадими: Ҳа, қонунчиликда дам олиш кунини кўчириш қатъий белгиланган.

• Хулоса: Беш кунлик иш ҳафтасидагилар учун байрам шанба ёки якшанбага тўғри келса, дам олиш куни душанбага ўтади.

2026 йил март ойидаги дам олиш кунлари таҳлили

2026 йилнинг март ойи дам олиш кунларига энг бой ой бўлиши кутилмоқда. Бу ерда иккита йирик сана — 8 март ва 21 март кунлари тақвимдаги дам олиш кунларига тўғри келади.

8 март — Халқаро хотин-қизлар куни

2026 йилда 8 март санаси якшанба кунига тўғри келади. Бу эса Меҳнат кодексига кўра, душанба кунининг дам олиш куни деб эълон қилинишига асос бўлади.

Беш кунлик иш ҳафтасида ишлайдиганлар учун:

1. 7 март (шанба) — дам олиш куни;

2. 8 март (якшанба) — байрам куни;

3. 9 март (душанба) — кўчирилган дам олиш куни.

   Натижа: Кетма-кет 3 кун дам олиш.

Олти кунлик иш ҳафтасида ишлайдиганлар учун:

1. 8 март (якшанба) — байрам куни;

2. 9 март (душанба) — кўчирилган дам олиш куни.

   Натижа: Кетма-кет 2 кун дам олиш.

21 март — Наврўз ва Рамазон ҳайитининг мос келиши

2026 йилда Наврўз байрами шанба кунига тўғри келади. Астрономик ҳисоб-китобларга кўра, Рамазон ҳайити ҳам айнан шу сана атрофида бўлиши тахмин қилинмоқда. Бандлик вазирлиги расмийси Лазиз Қаршиевнинг таъкидлашича, бу ҳолатда дам олиш кунлари қуйидагича тақсимланади:

Беш кунлик иш ҳафтаси учун:

• 21 март (шанба) — байрам куни;

• 22 март (якшанба) — дам олиш куни;

• 23 март (дushanba) — кўчирилган дам олиш куни.

  Жами: 3 кун кетма-кет дам олиш.

Иш ҳафтасининг давомийлиги ва фарқлар: Нега ҳамма бир хил дам олмайди?

Жиззах вилояти ва мамлакатнинг бошқа ҳудудларидаги ишлаб чиқариш корхоналарида кўпинча олти кунлик иш ҳафтаси амал қилади. Бу тоифадаги ходимлар учун шанба куни одатдаги иш куни ҳисоблангани сабаб, шанба куни байрамга тўғри келса, уларга фақат байрам кунининг ўзи дам олиш бўлади, қўшимча кун душанбага кўчирилмайди.

Қуйидаги жадвалда фарқларни кўриш мумкин:

Иқтисодий ва ижтимоий таъсир: Экспертлар нима дейди?

Дам олиш кунларининг кўчирилиши фақат ҳордиқ чиқариш эмас, балки иқтисодий жараёнларга ҳам таъсир қилади.

1. Ички туризм: Кетма-кет 3 кунлик дам олиш Жиззах вилоятидаги Зомин ёки Бахмал каби туристик зоналарга оқимни оширади. Бу маҳаллий хизмат кўрсатиш соҳаси учун ижобий драйвердир.

2. Ишлаб чиқариш узлуксизлиги: Олти кунлик иш ҳафтасида ишлайдиган йирик саноат объектлари учун қисқароқ дам олиш даври ишлаб чиқариш режаларини бажаришда муҳим аҳамиятга эга.

3. Психологик омил: Мутахассисларнинг фикрича, байрам кунининг дам олиш кунига тўғри келиб "йўқолиши" ходимларда мотивация пасайишига олиб келиши мумкин. Янги Меҳнат кодексидаги кўчириш механизми мана шу адолатсизликни бартараф этади.

2026 йилги байрамлар тақвими шуни кўрсатмоқдаки, Ўзбекистон қонунчилиги фуқароларнинг дам олиш ҳуқуқини таъминлашда мослашувчан тизимни қўлламоқда. Гарчи баъзи ходимлар учун "узоқ дам олиш кунлари" (масалан, 5 кунлик таътиллар) камдек туюлса-да, амалдаги тартиб иш ва дам олиш мувозанатини сақлашга хизмат қилади.

Сизнингча, байрам кунларини кўчириш тизими ишлаб чиқариш самарадорлигига қандай таъсир қилади? Узоқ дам олиш кунлари иқтисодиёт учун фойдалими ёки зарарли?