Навоий вилоятида қарздорлик туфайли Россия армияси сафига қўшилиб, Украинадаги жангларда қатнашмоқчи бўлган 2001 йилда туғилган фуқаро Ж.З. тўхтатиб қолинди. Суд ҳукмига кўра, унга 4 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди. Ушбу воқеа онлайн қимор ва молиявий муаммолар фуқароларни қандай қилиб оғир жиноятлар ёқасига олиб келаётганини кўрсатувчи навбатдаги жиддий сигналдир.
Молиявий инқироз ва хавфли қарор
Жиноят иши ҳужжатларига кўра, Навоий вилояти Кармана туманида яшовчи Ж.З.нинг муаммолари талабалик давридаги йўл-транспорт ҳодисасидан бошланган. Автомобилни таъмирлаш учун олинган қарзлар кейинчалик фоизли мажбуриятларга ва онлайн қимор (1Xbet) ўйинларига боғланиб кетган. Натижада йигитнинг умумий қарзи 90 миллион сўмдан ошиб кетган.
2025 йилнинг июль ойида у ижтимоий тармоқлар орқали Россиядан иш қидириб, Украинадаги урушда қатнашиш эвазига 5 миллион рубль (тахминан 55-60 минг доллар) ва Россия фуқаролиги ваъда қилинган таклифга рози бўлган. Ушбу ҳолат Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 154-моддаси (Ёлланмалик) бўйича жиноий жавобгарликка сабаб бўлади.
Ҳуқуқий асослар ва жазо муқаррарлиги
Ўзбекистон қонунчилигига кўра, хорижий давлатларнинг ҳарбий тузилмаларига ёлланиш оғир жиноят ҳисобланади. Ж.З.нинг ҳолатида жиноят охирига етказилмаган бўлса-да, унинг ҳаракатлари "жиноятга суиқасд қилиш" деб баҳоланди.
Жиноят кодекси 154-модда: Хорижий давлат ҳудудидаги қуролли тўқнашувларда ёки ҳарбий ҳаракатларда моддий манфаатдорлик эвазига қатнашиш 5 йилдан 10 йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.
Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати ва ИИВ огоҳлантириши: Мутасадди идоралар бир неча бор фуқароларни хорижий армия сафига қўшилишдан тийилишга чақирган. Бу нафақат жиноий жавобгарлик, балки ҳаёт учун бевосита хавф туғдириши таъкидланган.
Халқаро ҳуқуқ: БМТнинг "Ёлланма ишчиларни ёллаш, улардан фойдаланиш, молиялаштириш ва ўқитишга қарши курашиш тўғрисида"ги халқаро конвенцияси ҳам бундай ҳаракатларни қонундан ташқари деб ҳисоблайди.
Оналик меҳри ва қонун устуворлиги
Мазкур ҳодисада йигитнинг онаси марказий ролни ўйнади. Ўғлининг режасини сезиб қолган аёл унинг хорижга чиқиш паспортини яшириб қўйган ва Ички ишлар бўлимига мурожаат қилган. Бу қадам йигитнинг уруш майдонига кетишининг олдини олди ва уни муқаррар ўлим ёки янада оғирроқ жиноят содир этишдан қутқариб қолди.
Суд ҳукмида Ж.З.нинг қилмишидан пушаймонлиги ва оилавий шароити ҳисобга олиниб, 57-модда (Енгилроқ жазо тайинлаш) қўлланилди. Натижада унга қамоқ билан боғлиқ бўлмаган, аммо қатъий чекловларни назарда тутувчи 4 йиллик озодликни чеклаш жазоси берилди.
Ушбу воқеа иккита муҳим ижтимоий муаммони юзага чиқармоқда: онлайн қимор ўйинларининг ёшлар ҳаётига ҳалокатли таъсири ва моддий қийинчилик вақтида фуқароларнинг сиёсий-ҳарбий низолар қурбонига айланиб қолиши. Навоийлик йигит мисолида давлатнинг ҳуқуқий механизми ва оилавий назорат бир инсон ҳаётини сақлаб қолди. Бироқ, тез ва осон пул топиш илинжида хорижий армияларга ёлланиш истагидаги бошқа шахслар учун бу воқеа жиддий сабоқ бўлиши керак.
