Ўзбекистон гидроэнергетика тизимида 2026 йилнинг март ойида электр энергияси ишлаб чиқариш ҳажми 506,25 млн кВт*соатни ташкил этиб, ўтган йилнинг мос даврига нисбатан ўсиш суръати 103 фоизга етди. «Ўзбекгидроэнерго» АЖ маълумотларига кўра, соҳадаги бундай барқарорликка 3,5 мингта назорат-ўлчов қурилмаларининг автоматлаштирилиши ва сув омборлари хавфсизлигини таъминлашнинг янги рақамли тизими туфайли эришилди. Жиззах вилояти ҳудудидаги ГЭСлар ва уларнинг қувватлари ҳам умумий энергетик хавфсизлик занжирининг ажралмас қисми бўлиб, тизимдаги технологик янгиланишлар бевосита ҳудудий барқарорликка хизмат қилмоқда.

Ўзбекистон Республикасининг «Гидpотехника иншоотларининг хавфсизлиги тўғрисида»ги Қонуни ижросини таъминлаш мақсадида, тизимдаги стратегик объектлар босқичма-босқич рақамлаштирилмоқда. «Ўзбекгидроэнерго» АЖ бошқарувидаги Андижон, Оҳангарон, Сардоба, Тўпаланг ва Ҳисорак каби йирик сув омборларида инсон омилини минималлаштирувчи автоматик назорат тизими жорий этилди. Масалан, Оҳангарон ва Ҳисорак сув омборларида Италиянинг «SISGEO» компанияси дatchiklari ҳамда «AIDA» дастурий таъминоти ўрнатилган бўлиб, бу иншоотларнинг техник ҳолатини онлайн режимда баҳолаш имконини беради.

Жиззах вилояти аҳолиси ва иқтисодиёти учун гидроэнергетика нафақат энергия манбаи, балки сув ресурсларини бошқаришнинг муҳим воситасидир. Вилоят ҳудудида жойланган ГЭСларнинг умумий қуввати 0,8 МВт ни ташкил этса-да, улар маҳаллий ишлаб чиқариш занжирида муҳим бўғин ҳисобланади. Ҳудуддаги гидротехника иншоотларининг хавфсизлиги қўшни вилоятлардаги йирик сув омборлари, хусусан, Сардобадаги вазият билан узвий боғлиқ. Сардоба сув омборида ўрнатилган 1315 та замонавий техник қўриқлаш ва хабар бериш воситалари Жиззах ва Сирдарё вилоятлари аҳолисининг хавфсизлигини кафолатлашга қаратилган.

Тизимда қўлланилаётган инновацион ечимлардан бири — Германиянинг «GFZ Potsdam» институти томонидан ишлаб чиқилган «MODSNOW» дастурий таъминотидир. Бу дастур тоғлардаги қор қопламини таҳлил қилиш орқали сув омборларига келадиган сув ҳажмини аниқ прогноз қилиш имконини беради. Бундай технологик ёндашув сув тошқинлари хавфини олдиндан бартараф этиш ва сув ресурсларини оқилона тақсимлашда ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Шунингдек, фильтрация жараёнларини камайтириш бўйича амалга оширилган цементация ишлари натижасида сув сизиши 2,3 бараварга камайганлиги иншоотларнинг мустаҳкамлиги ортганидан далолат беради.

Энергия тежамкорлик йўналишида ҳам сезиларли натижаларга эришилди. Андижон ва Оҳангарон сув омборларидаги дренаж насос станциялари тўлиқ модернизация қилиниб, замонавий агрегатлар ўрнатилди. Бу нафақат энергия сарфини камайтиради, балки иншоотнинг умумий фойдаланиш муддатини узайтиради. Видеокузатув тизимларига сунъий интеллект элементларининг киритилиши эса объектларни нафақат табиий офатлардан, балки ташқи хавфлардан ҳам ҳимоя қилиш даражасини янги босқичга олиб чиқди. Ягона вазиятлар марказининг ишга туширилиши барча маълумотларни бир нуқтада жамлаш ва тезкор қарорлар қабул қилиш тизимини шакллантирди.

Гидpотехника иншоотларининг хавфсизлиги декларацияси ҳар бир объектнинг ишончлилик даражасини белгиловчи асосий ҳужжат бўлиб қолмоқда. Жиззах вилоятидаги кичик ГЭСлар ва сув иншоотлари ҳам ушбу қатъий стандартлар асосида фаолият юритмоқда. Инвестициявий лойиҳалар доирасидаги модернизация ишлари ишлаб чиқарилаётган энергиянинг таннархини пасайтиришга ва экологик тоза "яшил" энергия улушини оширишга хизмат қилади. Бу эса ҳудуднинг иқтисодий жозибадорлигини оширадиган омиллардан биридир.

Хулоса қилиб айтганда, Ўзбекистоннинг гидроэнергетика соҳасидаги ислоҳотлари фақатгина рақамлардаги ўсиш эмас, балки миллионлаб инсонлар хавфсизлиги ва экологик барқарорлик кафолатидир. Жиззах вилояти аҳолиси учун бу тизимли янгиланишлар кундалик ҳаётда узлуксиз электр таъминоти ва хавфсиз яшаш муҳити сифатида намоён бўлади. Технология ва табиат уйғунлигини таъминлашга қаратилган бундай стратегик ёндашув келгусида сув танқислиги шароитида ҳам соҳанинг барқарор ишлашини таъминлайди. Сизнингча, сув омборларини тўлиқ рақамлаштириш келажакдаги сув инқирозларининг олдини олишда асосий ечим бўла оладими?