Ташқи меҳнат миграцияси агентлигининг Жанубий Кореядаги ваколатхонаси собиқ раҳбари, фирибгарликда айбланиб Интерпол орқали халқаро қидирувга берилган Азизбек Тоштемиров агентликнинг амалдаги раҳбари Беҳзод Мусаев ва собиқ раҳбари Афзал Ирматовни йирик ҳажмдаги коррупция, тизимли товламачилик ва непотизмда айблаб баёнот берди. Ўз навбатида, расмий маълумотлар Тоштемировнинг ўзи 2025 йилнинг мартида «EPS-Topik» имтиҳонларидаги суиистеъмолликлар ва фуқаролардан келиб тушган шикоятлар ортидан ишдан бўшатилгани ва унга нисбатан жиноят иши қўзғатилганини кўрсатмоқда. Ушбу мақолада томонларнинг иддаолари, расмий ҳужжатлар ва тизимдаги воқеалар ривожи таҳлил қилинади.

Ўзаро айбловлар хронологияси ва фактчекинг

Тоштемиров томонидан илгари сурилган даъволар ва уларга оид очиқ манбалардаги маълумотлар ўртасидаги зиддиятларни аниқлаш мақсадида тизимли фактчекинг амалга оширилди.

1. 90 миллион долларлик маблағ ва қидирув эълони

• Даъво: А. Тоштемиров ўзига қўйилган 90 миллион долларлик ўзлаштириш айбловини инкор этиб, буни «уюштирилган буюртма» деб атайди.

• Манба ва рақамлар мослиги: Интерпол (Interpol) расмий базасида Азизбек Тоштемиров фирибгарлик ва мансаб ваколатларини суиистеъмол қилиш гумони билан халқаро қидирувга берилган. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг тегишли моддалари билан қўзғатилган жиноят иши доирасидаги маблағнинг аниқ миқдори тергов органлари томонидан расман эълон қилинмаган бўлса-да, Сеулдаги ваколатхона ходимларининг тўлиқ алмаштирилиши молиявий қонунбузарликлар кўлами юқори эканидан далолат беради.

• Хулоса: Тоштемировнинг қидирувда экани факт, бироқ 90 миллион долларлик рақамнинг ҳуқуқий асослари ҳозирча суд томонидан тасдиқланмаган.

2. Афзал Ирматовнинг судланиши ва оқланиши

• Даъво: Ташқи меҳнат миграцияси агентлиги собиқ раҳбари А. Ирматов 2023 йилда коррупциявий жиноятлари учун 8 йилга озодликдан маҳрум этилган, бироқ таниш-билишчилик ортидан 2-3 ойда оқланиб чиққан.

• Манба ва рақамлар мослиги: Ўзбекистон Республикаси Олий суди (Sud.uz) портали ва расмий ОАВ маълумотларига кўра, Афзал Ирматов ва агентликнинг бир қатор мулозимлари 2023 йилда маблағларни ўзлаштириш ва мансаб сохтакорлиги айбловлари билан судланган. Бироқ унинг қисқа муддатда тўлиқ оқлангани ҳақида расмий ҳуқуқий ҳужжат мавжуд эмас.

• Хулоса: Ирматовнинг тизимдаги қонунбузарликлар учун жиноий жавобгарликка тортилгани факт, аммо унинг озодликка чиқиш шартлари ҳақидаги даъволар қўшимча ҳужжатли тасдиқни талаб қилади.

3. Беҳзод Мусаевга қўйилган моддий талаблар ва непотизм даъвоси

• Даъво: Амалдаги раҳбар Б. Мусаев Кореядан премиум маҳсулотлар ва 150 минг долларлик «Hyundai Palisade» автомобилини давлат бюджети ҳисобидан сотиб олишни талаб қилган, шунингдек, яқин қариндошларини имтиёзли тарзда хорижга юборган.

• Манба ва рақамлар мослиги: Ўзбекистон Республикаси «Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида»ги Қонунининг 21-моддасига кўра, давлат хизматчиси томонидан моддий қимматликлар талаб қилиниши таъқиқланади. Тоштемиров илова қилган расмий хатлар ва ёзишмалар скриншотлари ҳозирча мустақил экспертиза ва Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси лабораторияси томонидан қалбакиликка текширилмаган.

• Хулоса: Иддаолар жиддий бўлиб, улар бўйича Коррупцияга қарши курашиш агентлиги ва Бош прокуратура томонидан расмий суриштирув ўтказилиши зарур.

Хусусий бандлик агентликлари ва имтиҳон тизимидаги тизимли муаммолар

Жанубий Кореяга ишчи кучини юбориш узоқ йиллардан буён меҳнат миграциясидаги энг даромадли ва айни пайтда энг шаффоф бўлмаган йўналишлардан бири бўлиб келмоқда. Ўзбекистон Республикаси Бандлик ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги ҳамда Жанубий Корея Инсон ресурсларини ривожлантириш хизмати (HRD Korea) ўртасидаги келишувга асосан, «EPS-Topik» имтиҳонлари шаффоф ўтиши лозим.

Бироқ, 2025 йил давомида фуқаролардан келиб тушган шикоятлар тизимда «дублёрлар» (номзод ўрнига бошқа шахснинг кириши) ва техник манипуляциялар мавжудлигини кўрсатди. Азизбек Тоштемировнинг ваколатхона раҳбари сифатида ушбу жараёнларга бевосита масъул бўлгани, унга нисбатан шубҳаларни кучайтиради. Иккинчи томондан, Хусусий бандлик агентликларига (ХБА) берилган лицензияларнинг бекор қилиниши тизимда монополияни сақлаб қолишга уриниш сифатида ҳам талқин қилиниши мумкин.

Меҳнат мигрантлари ҳуқуқлари ва тизим шаффофлиги

Юзага келган вазиятдан энг кўп жабр кўраётган қатлам — оддий ўзбекистонлик мигрантлардир. Жанубий Кореяда шартнома кутаётган минглаб фуқаролар учун тизимдаги ҳар бир можаро виза бериш жараёнининг секинлашишига ёки квоталарнинг қисқаришига олиб келиши мумкин. Навбатларнинг сунъий равишда узайтирилиши ва суғурта полисларининг қалбакилаштирилиши ҳақидаги маълумотлар тизимда ислоҳотлар тўлиқ якунига етмаганидан далолат беради.

Нейтрал хулоса

Ташқи меҳнат миграцияси агентлиги атрофидаги ушбу можаро шунчаки икки мулозим ўртасидаги шахсий низо эмас, балки тизимли коррупция хавфларининг кўринишидир. Бир томондан, халқаро қидирувда бўлган шахснинг баёнотлари ўзини оқлаш ва жавобгарликдан қочишга уриниш бўлиши эҳтимоли юқори. Иккинчи томондан, илгари сурилган ҳужжатлар ва исмлар давлат органлари томонидан жиддий текширилишни талаб этади. Вазиятга фақатгина ваколатли ҳуқуқ-тартибот органларининг холис тергов хулосаси ва суд қарори ҳуқуқий баҳо бера олади. Ўқувчиларни ушбу масалада ҳиссиётларга берилмай, фақат расмий ва тасдиқланган фактларга таянишга чақирамиз.