Тошкент шаҳрида ер ва муниципал активлардан фойдаланиш самарадорлигини ошириш, саноатни шаҳар ичида тартибли жойлаштириш ва экологик барқарорликни таъминлаш бўйича янги давлат-хусусий шерикчилиги механизми жорий этилмоқда.
Ўзбекистон пойтахтидаги жадал урбанизация ва иқтисодий ўсиш саноат майдонларининг етишмовчилиги, инфратузилманинг зўриқиши ҳамда яшил ҳудудларнинг камайиши каби қатор муаммоларни келтириб чиқарди. Ушбу муаммоларни ҳал этиш мақсадида 2026 йил 27 июль куни Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Тошкент шаҳрини 2026–2027 йилларда ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ПҚ-279-сон қарори қабул қилинди. Ҳужжатда анъанавий маъмурий ёндашувлардан чекиниб, бозор механизмлари, девелопмент ва манзилли субсидиялашга асосланган ечимлар илгари сурилган.
Муаммога берилаётган комплекс ечимлар
Тошкент шаҳар ҳокимлиги, «Тошкент инвест компанияси» АЖ ва ихтисослашган дирекциялар ҳамкорлигида шаҳарсозлик ва саноатни ривожлантириш бўйича қуйидаги тизимли ечимлар амалиётга киритилмоқда:
Кўп қаватли саноат объектларини барпо этиш: Шаҳар ичидаги чекланган ер ресурсларидан оқилона фойдаланиш мақсадида горизонтал саноат зоналари ўрнига кўп қаватли саноат комплекслари қурилади. Ушбу мажмуаларда ишлаб чиқариш майдонлари билан бир қаторда коворкинг, лаборатория, логистика ва дуал таълим марказлари мужассамлаштирилади.
«Тайёр бизнес» (Ready Business) ва электрон аукционлар: Ер участкалари ва муниципал мулклар инвесторларга очиқ электрон аукционлар орқали, барча рухсат берувчи ва лойиҳа-смета ҳужжатлари тайёрланган ҳолда реализация қилинади. Инфратузилма харажатлари ҳам лойиҳанинг бошланғич қийматига киритилади.
«Квартиралар банки» ва реновация: Шаҳар реновацияси жараёнида мулкдорлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ҳамда тезкор компенсация ажратиш учун «Тошкент инвест компанияси» АЖ томонидан турар ва нотурар жойлардан иборат махсус «квартиралар банки» шакллантирилади.
«15 дақиқалик шаҳар» ва экологик сув баланси: Аҳоли яшаш жойларидан 15 дақиқалик пиёда масофада кичик яшил боғлар ташкил этилади. Шаҳарда сув ресурсларини оқилона бошқариш учун Сув ресурсларини бошқариш маркази тузилиб, ёпиқ дренаж ва ёмғир сувларини йиғиш тизимлари ДХШ (давлат-хусусий шериклик) асосида амалга оширилади.
Ечимларнинг амалий механизми ва кутилаётган натижалар
Амалиётда ушбу модел доирасида тадбиркорларга Саноатни ривожлантириш жамғармаси ҳисобидан 1000 кв.метргача бўлган бино-иншоотларни харид қилиш учун 7 йил муддатга (2 йиллик имтиёзли давр билан) йиллик 10% ставкада миллий валютада кредитлар ажратилиши белгиланган. Шунга мос равишда, кўп қаватли саноат объектлари ва унга туташ хизмат кўрсатиш инфратузилмаси шаҳар Кенгаши қарорига кўра инфратузилма тўловларидан озод этилади.
Шунингдек, Тошкент давлат ўрмон хўжалигига ажратилган 310 гектар ер майдони алоҳида мақомга эга бўлиб, уни хусусийлаштириш, иккиламчи ижарага бериш ёки унда қурилиш ишларини олиб бориш тақиқланади. Бу кўкаламзорлаштириш кўламини бевосита ҳимоя қилишга хизмат қилади.
Чекловлар ва хавф-хатарлар
Лойиҳаларни амалга оширишда бир қанча табиий ва ташкилий чекловлар мавжуд:
Капитал сиғими ва қайтиш муддати: Кўп қаватли саноат объектлари ва ёпиқ дренаж тизимлари катта ҳажмдаги тўғридан-тўғри инвестицияларни (масалан, Зангиотадаги питомник лойиҳаси учун 10 млн АҚШ доллари) талаб этади.
Маъмурий мувофиқлаштириш мураккаблиги: ДХШ шартномалари ва оммавий савдоларга чиқариладиган 35 тадан ортиқ бозор ва савдо мажмуаларини трансформация қилиш жараёни хусусий сектор ва давлат идоралари ўртасида юқори даражадаги оператив мувофиқлаштиришни талаб қилади.
Бозор тебранишлари: Аукционга чиқарилаётган «тайёр бизнес» лойиҳаларига хусусий инвесторлар томонидан бўлган талабнинг тебраниши молиялаштириш темпига таъсир кўрсатиши мумкин.
БОШҚА ҲУДУДЛАР УЧУН САБОҚЛАР
Тошкент тажрибаси шуни кўрсатадики, шаҳарнинг чекланган ер майдонлари шароитида самарадорликка эришиш учун саноатни вертикал (кўп қаватли) ривожлантириш ва муниципал активларни «Тошкент инвест компанияси» каби девелоперлик структуралари орқали бозорга чиқариш энг мақбул ечим ҳисобланади. Бошқа йирик шаҳарлар ва вилоят марказлари ҳам инфраструктуравий лойиҳаларни бюджетга оғирлик туширмаган ҳолда, ДХШ ва аукцион тушумлари ҳисобидан молиялаштириш моделини қўллашлари мумкин.
Фактчекинг блоки
Даъво: Тошкент шаҳри саноат субъектларига имтиёзли кредитлар ажратилади ва саноат ҳудудларидаги муайян объектлар инфратузилма тўловидан озод қилинади.
Манбалар нима дейди? Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 27 июлдаги ПҚ-279-сон қарори 5-банди «б» ва «г» кичик бандлари.
Рақамлар мос келадими? Ҳа, қарорга мувофиқ 1000 кв.метргача бўлган майдонни сотиб олиш учун 7 йил муддатга (2 йил имтиёзли давр) йиллик 10% ставкада (банк маржаси 4%) кредит берилиши ҳамда саноат объектлари инфратузилма тўловидан озод этилиши ҳужжатда аниқ белгиланган.
Фактлар қандай хулосага олиб келади? Даъво тўлиқ асосли ва расмий ҳужжат нормаларига мос келади.
Қабул қилинган янги тартиб ва механизмлар Тошкент шаҳрида саноат, урбанизация ва экологик мувозанатни таъминлашга қаратилган комплекс ёндашувни ифодалайди. Ислоҳотларнинг муваффақияти белгиланган мастер-режаларнинг ўз вақтида бажарилиши ва шаффоф аукцион тизимининг ишлашига боғлиқ бўлади.
