Тошкент шаҳар ҳокими Шавкат Умурзаков 2026 йил 25 август куни пойтахтда комплекс қурилиш ва реновация лойиҳаларини амалга ошириш тартибини тасдиқлади. Бу қарор Президентнинг 2026 йил 24 февралдаги кўп квартирали уй-жой мажмуаларини қуришда комплекс механизмларни жорий этишга доир ҳужжати ижросини таъминлаш мақсадида қабул қилинди. Янги тартибга кўра, 2026 йил 1 мартдан 2028 йил 1 мартга қадар белгиланган ер участкаларида 2 йиллик эксперимент тариқасида «тартибга солиш қумдони» махсус ҳуқуқий режими амал қилади. Жараёнларни мувофиқлаштириш ва амалга ошириш бўйича масъул ташкилот этиб Toshkent Invest компанияси белгиланди. Лойиҳаларни молиялаштириш учун Тикланиш ва тараққиёт жамғармаси томонидан комплекс қурилиш ҳудудларида фаолият юритувчи ҳар бир инвестиция компаниясига 20 миллион доллардан, 5 йил муддатга (2 йиллик имтиёзли давр билан) йиллик 5 фоиз ставкада қарз маблағлари ажратилиши кўзда тутилган.
Аҳоли билан музокаралар ва компенсация механизми
Реновация жараёнининг биринчи босқичида Toshkent Invest ва Давлат кадастрлар палатасининг Тошкент шаҳар бошқармаси 10 кун ичида Яшнобод, Миробод ва Сергели туманларидаги барча мулклар ҳамда уларнинг эгалари ҳақидаги маълумотлар базасини шакллантиради. Аҳолига лойиҳа мазмунини ва компенсация масалаларини тушунтириш учун маҳаллаларда ҳокимликлар, адлия, кадастр ва қурилиш бошқармалари вакилларидан иборат махсус штаблар ташкил этилади. Туман ҳокимлари ва шаҳар ҳокими ўринбосари икки кун муддатда мулкдорларга расмий хабарномалар юборишни бошлайди. Музокаралар давомида Toshkent Invest яқин ҳудудларда уй қураётган девелоперлар билан келишган ҳолда аҳолига «ўринга ўрин» тамойили бўйича тайёр хонадонлар ёки бошқа турдаги компенсацияларни таклиф этади.
Ҳуқуқий кафолатлар ва молиявий тартиб-таомиллар
Мулкдорлар билан тузиладиган барча келишув битимлари нотариал тасдиқланиши шарт бўлиб, бу жараёнга ҳудудий адлия органлари томонидан алоҳида нотариуслар бириктирилади. Инсон омили ва ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш мақсадида битим лойиҳалари Прокуратура ва Коррупцияга қарши курашиш агентлигининг ҳудудий бошқармалари томонидан мажбурий тартибда текширувдан ўтказилади. Агар бузилаётган кўчмас мулкга ижро ҳужжатлари бўйича тақиқ қўйилган бўлса, мажбуриятлар бажарилгач тақиқ ечилади ёки келишув битимини тузиш учун вақтинча ечилиб, сўнг янги берилган уйга автоматик ўтказилади. Шу билан бирга, бузилаётган объект бўйича коммунал хизматлардан (электр, сув, газ, иссиқлик ва чиқинди) қарздорлик ёки ортиқча тўловлар ҳам янги хонадон бўйича очилган ҳисоб рақамига қайта ҳисобланади. Реновацияга тушган уйларда доимий рўйхатда турган фуқаролар эса янги турар жойга автоматик равишда рўйхатга қўйилади.
Шаҳарсозлик манзараси ва қонунчилик асослари
Ушбу ташаббус Тошкентнинг эскирган уй-жой фондини янгилаш бўйича кенг кўламли стратегиянинг бир қисмидир. 2025 йилнинг 10 июнь куни Президент томонидан «Шаҳарсозлик реновацияси тўғрисида»ги қонун имзоланган бўлиб, у 2025 йил декабрдан кучга кириши белгиланган. Ҳужжат аҳоли билан очиқ муҳокамалар ўтказишни, мулкдорларнинг камида 80 фоизи розилигини олишни, мажбурий босим ўтказишни тақиқлашни ва низоларни суд тартибида ҳал этишни кафолатлайди. Республика бўйлаб 1991 йилгача қурилган 17 мингта 2-3 қаватли эски уйлар реновация дастурига тушиши мумкин. Режага кўра, Ўзбекистонда реновация ҳудудларида 2025 йилда 20 мингта, 2026 йилда эса камида 30 мингта хонадон фойдаланишга топширилиши кўзда тутилган. Ҳокимлик, шунингдек, шаҳарсозлик талабларига жавоб бермайдиган ва ноқонуний қурилган яроқсиз уйларга нисбатан чора кўриш ҳамда икки ой муддатда ҳар бир туманда биттадан экобоғ ташкил этиш бўйича таклифлар тайёрлашни ўз зиммасига олган.
Муаммонинг илдиз сабаблари ва хавфлар таҳлили
Пойтахтда реновация жараёнининг тезлашиши, аввало, шаҳарда янги қурилишлар учун бўш ер майдонларининг қолмагани ва инфратузилманинг маънавий жиҳатдан эскиргани билан изоҳланади. Иқтисодий нуқтаи назардан, давлат томонидан имтиёзли кредитлар ажратилиши девелоперлар учун лойиҳалар жозибадорлигини оширади. Бироқ жараёнда муайян хавфлар ҳам мавжуд: маҳаллаларда ташкил этилган штабларда мулкдорларга маъмурий босим ўтказилиши, девелоперларни танлаш жараёнининг шаффоф кечмаслиги ва айрим ҳолларда аҳолига ваъда қилинган уйларнинг ўз вақтида битказилмаслиги шулар жумласидандир. 80 фоизлик розилик қоидаси қолган 20 фоиз мулкдорларнинг манфаатлари билан тўқнашганда, суд низолари кўпайиши эҳтимоли жуда юқори.
Келажак сценарийлари ва жараён истиқболи
Яқин 3-5 йиллик истиқболда жараёнларнинг учта асосий сценарий бўйича ривожланишини тахмин қилиш мумкин:
Энг эҳтимолий сценарий: Лойиҳалар босқичма-босқич амалга оширилиб, мулкдорларнинг катта қисми янги уйларга кўчирилади. Бироқ компенсация миқдори ва жойлашуви бўйича аҳоли ва қурувчилар ўртасида хусусий суд низолари сақланиб қолади.
Энг яхши сценарий: Toshkent Invest ва ҳокимлик тўлиқ шаффофликни таъминлайди. Мулкдорлар ўз туманларида тенг ёки юқори қийматга эга тайёр хонадонларга муаммосиз кўчиб ўтади, шаҳарда замонавий инфратузилма ва экобоғлар барпо этилади.
Энг хавфли сценарий: Инвестиция компаниялари молиявий қийинчиликларга учраб, қурилиш муддатлари чўзилади ёки тўхтаб қолади. Бу эса аҳолининг вақтинчалик ёки ноқулай шароитларда қолиб кетишига ва ижтимоий кескинликка олиб келади.
Ўқувчи билиши керак бўлган 5 хулоса
Хабарнома олганда шошилманг: Маҳалладаги штабга мурожаат қилишдан аввал ўз мулкингизнинг реал бозор қиймати ва ҳуқуқларингизни ўрганиб чиқинг.
Ҳужжатлар нотариус ва прокуратура назоратида бўлади: Барча келишувлар нотариал тасдиқланади ва Коррупцияга қарши курашиш агентлиги ҳамда Прокуратура томонидан текширилади.
Коммунал ва тақиқ масалалари автоматик ҳал этилади: Мавжуд қарзлар, ортиқча тўловлар ва мол-мулкка қўйилган вақтинчалик тақиқлар янги турар жойга ўтказилади.
Прописка сақланиб қолади: Доимий рўйхатда турган оила аъзолари янги ажратилган хонадонга автоматик равишда қайта рўйхатга қўйилади.
Мажбурий кўчириш тақиқланади: Қонунчиликка кўра, реновация учун мулкдорларнинг камида 80 фоизи розилиги талаб этилади, қолган ҳолатлар фақат суд тартибида кўриб чиқилади.
