2026 йил бошидан буён Ўзбекистондаги IT Park резидентлари реестридан 943 та компания чиқарилди. Бу ҳақда технопарк матбуот хизмати Spot нашрига маълум қилди.
Сентябрь ойининг дастлабки ярмидаёқ 105 та компания резидентлик мақомидан маҳрум қилинган. IT Park маълумотларига кўра, бунга асосан компанияларнинг ўз зиммасидаги мажбуриятларни бажармагани ва ҳисоботларни ўз вақтида тақдим этмагани сабаб бўлган.
Қайси ҳудудларда компаниялар кўпроқ чиқарилган?
IT Park маълумотларига кўра, реестрдан чиқарилган компанияларнинг энг катта қисми Тошкент шаҳри ҳисобига тўғри келади. Пойтахтда 433 та компания резидентлик мақомини йўқотган.
Ҳудудлар кесимида Тошкент вилоятида 77 та, Самарқанд вилоятида 68 та, Қорақалпоғистонда 60 та, Фарғона вилоятида 56 та ва Хоразм вилоятида 38 та компания реестрдан чиқарилган.
Энг паст кўрсаткич Андижон ва Бухоро вилоятларида қайд этилган бўлиб, ҳар икки ҳудудда 21 тадан компания резидентлик мақомидан маҳрум бўлган.
Резидентликдан чиқаришга нима сабаб бўлди?
IT Park матбуот хизматига кўра, чиқаришнинг асосий сабаблари компаниялар томонидан белгиланган мажбуриятларни бажармаслик билан боғлиқ.
Жумладан, чораклик ҳисоботлар ва аудиторлик хулосаларини белгиланган муддатларда тақдим этмаслик энг кўп учраган ҳолатлардан бири сифатида қайд этилган.
Мавжуд тартибга кўра, резидент мақомини сақлаб қолиш учун компаниялар тасдиқланган фаолият йўналишлари ва бизнес-режа доирасида ишлаши, ўз фаолияти натижалари ҳақида ўз вақтида маълумот бериши, ҳар йили аудитдан ўтиши ҳамда IT Park билан тузилган шартнома шартларига амал қилиши лозим.
Бу талаблар Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 15 июлда қабул қилинган қарорида белгиланган.
Контекст: IT Park қандай тизим асосида ишлайди?
IT Park Ўзбекистонда ахборот технологиялари соҳасини ривожлантириш учун ташкил этилган махсус экотизим ҳисобланади. Резидент мақомини олган компаниялар бир қатор солиқ ва маъмурий имтиёзлардан фойдаланиш имконига эга.
Сўнгги йилларда технопарк маҳаллий стартаплар, экспортёр компаниялар ва халқаро IT бизнеслар учун асосий платформалардан бирига айланди. Хусусан, хорижий компанияларни жалб қилиш давлатнинг рақамли иқтисодиётни кенгайтириш стратегиясида муҳим йўналиш сифатида кўрилмоқда.
IT Park маълумотларига кўра, ҳозир реестрда 4060 та резидент компания мавжуд. Уларнинг 1100 тадан ортиғини халқаро компаниялар ташкил этади. Резидентлар сони янги аризалар ва мақоми бекор қилинаётган иштирокчилар ҳисобидан доимий ўзгариб туради.
Резидентлар реестрини мунтазам янгилаб бориш амалиёти аввал ҳам қўлланган. Бунда асосий мақсад имтиёзлардан фойдаланаётган компанияларнинг белгиланган талабларга риоя қилаётганини назорат қилиш ҳисобланади.
Экспертлар нима дейди?
IT соҳасидаги кузатувчилар фикрича, резидентлар сонининг қисқариши ҳар доим ҳам секторнинг заифлашганини англатмайди.
Уларнинг таъкидлашича, бундай жараёнлар технопаркда фақат фаол ва ҳисобдор компанияларни сақлаб қолишга хизмат қилиши мумкин. Шу билан бирга, ҳисобот топшириш ва аудит талабларининг бажарилиши давлат томонидан берилган имтиёзлардан мақсадли фойдаланилишини назорат қилиш воситаси сифатида кўрилади.
Бошқа нуқтаи назарга кўра, қарийб 1000 та компаниянинг қисқа муддат ичида реестрдан чиқарилиши айрим кичик бизнеслар учун маъмурий талабларни бажаришда қийинчиликлар мавжудлигини ҳам кўрсатиши мумкин. Бу эса келгусида резидентлар учун ҳисобот тизимларини соддалаштириш ёки рақамлаштириш масалаларини кун тартибига олиб чиқиши эҳтимолдан холи эмас.
Нега бу муҳим?
IT Park резидентлари мамлакат IT хизматлари экспорти, аутсорсинг бозори ва рақамли иқтисодиётнинг муҳим иштирокчилари ҳисобланади.
Ўзбекистон учун бу жараён давлат томонидан тақдим этилаётган имтиёзларнинг қандай назорат қилинаётганини кўрсатади. Резидент мақоми компанияларга муайян афзалликлар бергани учун уларнинг белгиланган талабларга мувофиқ ишлаши муҳим ҳисобланади.
Минтақа нуқтаи назаридан қаралганда, Марказий Осиё давлатлари ўртасида IT инвестициялар ва халқаро компанияларни жалб қилиш бўйича рақобат кучаймоқда. Шу сабабли резидентлар тизимининг самарадорлиги хорижий инвесторлар учун ҳам аҳамиятли омил саналади.
Халқаро компаниялар сонининг 1100 тадан ошгани IT Park халқаро бозор иштирокчилари учун ҳам қизиқиш уйғотаётганини кўрсатади. Шу билан бирга, резидентлик талабларининг қатъий назорат қилиниши мазкур экотизимнинг шаффофлиги ва бошқарув сифатини баҳолашда муҳим мезонлардан бири бўлиб қолмоқда.
Кейинги босқич
IT Park реестридаги ўзгаришлар давом этмоқда. Технопарк маълумотларига кўра, резидентлар сони ҳар куни ўзгариб туради.
Келгуси ойларда янги компанияларнинг резидент сифатида қўшилиши ва мавжуд иштирокчиларнинг талабларга мувофиқлиги бўйича текширувлар давом этиши кутилмоқда.
