Аҳолини рўйхатга олиш натижалари Жиззах вилояти бўйича бир қарашда бир-бирига зиддек кўринадиган икки ҳолатни кўрсатди: вилоятда болалар улуши республикадаги энг юқори кўрсаткичлардан бири, бироқ аҳолининг умумий сони аввалги статистик баҳолардан 2,7 фоиз кам чиқди. Энди савол туғилади: бу рақамлар ҳудудларда мактаб, боғча ва поликлиникаларни режалаштиришга таъсир қиладими?
Болани мактабга жойлаштириш вақти келганда ота-она учун статистик ҳисоботнинг аҳамияти йўқ. Унга битта нарса керак: фарзанди яшайдиган ҳудудда мактабда жой борми? Боғчага навбат қачон келади? Поликлиникада қабул учун узоқ кутишга тўғри келмайдими?
Аслида, аҳолини рўйхатга олишнинг энг амалий натижаларидан бири ҳам шу саволларга жавоб бериш имкониятидир.
Рақамлар нимани кўрсатди?
Миллий статистика қўмитаси 2026 йил 13 ноябрь куни аҳолини рўйхатга олишнинг якуний натижаларини эълон қилди.
2026 йил 15 январь ҳолатига кўра, Ўзбекистоннинг доимий аҳолиси 39 миллион 47 минг 321 кишини ташкил этган. Бу аввалги статистик баҳолашдан 810,6 минг кишига ёки 2,1 фоизга кўп.
Мамлакат аҳолисининг 54,5 фоизи шаҳарларда, 45,5 фоизи эса қишлоқ жойларда яшайди. Ўртача ёш 29,6 йил, туғилишда кутилаётган умр давомийлиги эса 76,4 йил деб баҳоланган.
Бироқ Жиззах вилоятига келганда манзара бироз бошқача.
Рўйхатга олиш натижаларига кўра, вилоят аҳолисининг 32,8 фоизини 15 ёшга тўлмаган болалар ташкил этади. Бу кўрсаткич бўйича Жиззах республикада Сурхондарё ва Қашқадарёдан кейинги ўринда.
60 ёшдан катта аҳоли улуши эса 8,4 фоиз. Шу билан бирга, вилоят аҳолисининг умумий сони аввалги статистик баҳолардан 2,7 фоиз кам бўлиб чиққан.
Бошқача айтганда, Жиззахда болалар улуши юқори, аммо аҳолининг умумий сони аввал ўйланганидан камроқ.
Бу фарқни шунчаки статистик тафовут деб қабул қилиш тўғри бўлмайди.
Мактаблар кўпми ёки ўқувчилар?
Тасаввур қилинг: бир туманда аҳоли сони аввалги ҳисоб-китоблардан кам чиқди. Лекин шу ҳудудда болалар улуши юқори.
Бундай вазиятда фақат аҳолининг умумий сонига қараб қарор қабул қилиш хато бўлиши мумкин. Чунки мактабга бўлган эҳтиёжни аҳолининг умумий сони эмас, биринчи навбатда, мактаб ёшидаги болаларнинг сони ва уларнинг ҳудудлар бўйича тақсимланиши белгилайди.
Масалан, янги турар жой массивида ёш оилалар кўпайган бўлса, у ердаги мактабга талаб ҳам ортади. Аксинча, аҳолиси камайиб бораётган ҳудудда янги мактаб қуришдан кўра мавжуд биноларни таъмирлаш ёки уларнинг қувватидан самарали фойдаланиш мақсадга мувофиқ бўлиши мумкин.
Шунинг учун Жиззах вилоятидаги ҳар бир туман ва шаҳар бўйича болаларнинг ёш гуруҳлари, мактабгача таълим қамрови, мактаблардаги мавжуд ўринлар ва келгуси йилларда кутилаётган ўқувчилар сонини биргаликда таҳлил қилиш керак.
32,8 фоизлик кўрсаткичнинг ўзи эса нечта янги мактаб ёки боғча қуриш зарурлигини аниқлаш учун етарли эмас. Бунинг учун ёш таркиби ва ҳудудлар кесимидаги маълумотлар керак.
Поликлиникалар масаласи ҳам бор
Демографик таркиб фақат таълим тизими учун эмас, соғлиқни сақлаш соҳаси учун ҳам муҳим.
Жиззах вилоятида 60 ёшдан катта аҳоли улуши 8,4 фоизни ташкил этади. Бу республикадаги энг юқори кўрсаткич эмас, аммо тиббий хизматларни режалаштиришда эътибордан четда қолмаслиги керак.
Катта ёшдаги аҳоли учун оилавий поликлиника, тор мутахассислар қабули, мунтазам тиббий кўриклар ва зарур дори-дармон таъминоти муҳим.
Бундан ташқари, болалар улушининг юқорилиги педиатрия хизматлари, эмлаш, болалар саломатлигини назорат қилиш ва перинатал хизматларга бўлган эҳтиёжни ҳам ҳисобга олишни талаб қилади.
Демак, аҳолини рўйхатга олиш натижалари тиббиёт муассасаларини фақат аҳоли сонига қараб эмас, балки унинг ёш таркиби ва ҳудудий жойлашувига қараб режалаштириш зарурлигини кўрсатмоқда.
2,7 фоизлик тафовут қаерда акс этади?
Мақоланинг энг муҳим саволи шу ерда.
Жиззах вилояти аҳолиси аввалги статистик баҳолардан 2,7 фоиз кам чиққани нимани англатади? Бу рақам бюджет маблағларини тақсимлаш, ижтимоий объектлар қурилиши ва мавжуд инфратузилмани ривожлантириш режаларига таъсир қиладими?
Ҳозирча фақат шу кўрсаткич асосида аниқ хулоса чиқариб бўлмайди.
Чунки аҳоли сони камроқ экани мактаб, боғча ёки поликлиникага эҳтиёж ҳам автоматик равишда камайганини англатмайди. Бунинг учун ҳар бир туман ва шаҳарнинг ҳақиқий демографик манзарасини кўриш лозим.
Қолаверса, аҳолини рўйхатга олиш натижалари аввалги статистик ҳисоб-китоблар билан солиштирилганда, айрим ҳудудларда сезиларли тафовутлар аниқланган. Бу эса маҳаллий даражадаги режалаштиришда янги маълумотлардан фойдаланиш заруратини янада оширади.
Миллий статистика қўмитаси маълум қилишича, рўйхатга олиш натижалари босқичма-босқич эълон қилинади. Кейинги босқичларда вилоятлардан туман ва шаҳарлар даражасигача бўлган батафсил маълумотлар ҳам тақдим этилиши режалаштирилган.
Ҳокимлик ва масъул идоралардан жавоб кутадиган саволлар
Рўйхатга олиш натижалари эълон қилинди. Энди уларнинг амалиётда қандай ишлатилиши муҳим.
Шу муносабат билан Жиззах вилояти ҳокимлиги, мактабгача ва мактаб таълими бошқармаси ҳамда соғлиқни сақлаш бошқармаси олдига бир нечта аниқ савол қўйиш мумкин:
Янги демографик маълумотлар асосида вилоятдаги мактаб ва боғчаларга бўлган эҳтиёж қайта ҳисобланадими?
Қайси туман ва шаҳарларда мактабгача ёшдаги ҳамда мактаб ёшидаги болалар улуши юқори?
2027–2030 йилларга мўлжалланган таълим муассасалари қурилиши режаларида рўйхатга олиш натижалари ҳисобга олинадими?
Қайси ҳудудларда мавжуд мактабларнинг қувватини ошириш ёки янги мактаблар қуриш зарурати бор?
Поликлиникалар ва оилавий шифокор пунктлари сонини белгилашда аҳолининг ёш таркиби ҳам ҳисобга олинадими?
Аҳолининг аввалги ҳисоб-китобдан 2,7 фоиз кам чиқиши маҳаллий бюджет ва ижтимоий инфратузилма лойиҳаларига қандай таъсир кўрсатади?
Бу саволларга рақамлар билан жавоб бериш мумкин бўлса, рўйхатга олиш натижалари оддий статистик ҳисобот бўлиб қолмайди. У ҳудудни ривожлантириш учун амалий воситага айланади.
Зеро, гап фақат Жиззахда қанча одам яшашини аниқлаш ҳақида эмас. Гап уларнинг фарзандлари қаерда таълим олиши, кексалари қаерда тиббий ёрдам олиши ва келгуси йилларда қайси ҳудудга қандай инфратузилма керак бўлиши ҳақида кетмоқда.