Римдаги машҳур Треви фавворасидан ҳар йили ўртача 1,5 миллион евро миқдоридаги маблағ йиғиб олинади ва бу маблағлар тўлиқ хайрия мақсадларига — "Каритас" (Caritas) халқаро ташкилотининг камбағал оилалар учун ижтимоий супермаркетларини молиялаштиришга йўналтирилади. Ҳар душанба куни амалга ошириладиган ушбу ўзига хос "саноат амалиёти" нафақат сайёҳлик анъанаси, балки Италия пойтахтидаги ижтимоий ёрдам тизимининг муҳим иқтисодий устунига айланган. Йиғилган маблағлар ҳисобига муҳтож оилалар махсус карточкалар орқали озиқ-овқат, болалар тагликлари ва гигиена воситаларини бепул харид қилиш имкониятига эга бўладилар.
Фактчекинг: Рақамлар ва ҳуқуқий асослар
Треви фаввораси билан боғлиқ молиявий оқимларни холисона баҳолаш учун мавжуд маълумотларни текширамиз:
Даъво: Фавворадан йилига 1,5 млн евро йиғилади ва у "Каритас"га берилади.
Манба: Рим мэрияси (Comune di Roma) қарорлари, "Caritas Roma" расмий ҳисоботлари ва ACEA коммунал компанияси маълумотлари.
Рақамлар мос келадими? 2023-2024 йилги ҳисоботларга кўра, йиғилган маблағ ҳақиқатан ҳам 1,4-1,6 млн евро атрофида тебраниб туради. Кунига ўртача 3000 евродан ортиқ маблағ фаввора тубидан топилади.
Хулоса: Маълумот ҳақиқатга мос. Маблағлар Рим бюджетига эмас, балки 2001 йилдан бери амал қилиб келаётган келишувга кўра хайрияга йўналтирилади.
Йиғиш жараёни ва логистика: Техник жиҳатлар
Тангаларни йиғиш жараёни АСЕА компанияси ходимлари томонидан полиция ва карабинерлар назорати остида ўтказилади. Бу жараён қуйидаги босқичларни ўз ичига олади:
Сув берилишини тўхтатиш: Фавворанинг сув айланиш тизими вақтинча ўчирилади.
Механик тозалаш: Тангалар махсус чўткалар ёрдамида тўпланади. Бунда обиданинг тарихий тошларига шикаст етказмаслик учун эҳтиёт чоралари кўрилади.
Саралаш ва қуритиш: Тангалар нафақат пул бирлиги сифатида, балки металл парчалари ва бошқа буюмлардан (кўзойнак, протезлар, фишкалар) ажратилади.
Валюта айирбошлаш: Треви дунё сайёҳлик маркази бўлгани учун у ерда доллар, иена, фунт ва бошқа валюталар ҳам учрайди. "Каритас"нинг банклар билан махсус келишуви асосида бу маблағлар еврога айлантирилади.
Ижтимоий супермаркетлар: Инсон қадр-қимматини сақлаш
Тангалардан тушган маблағлар "Каритас"нинг ижтимоий дўконларини таъминлайди. Бу тизим анъанавий ёрдам пакетларидан фарқ қилади:
Нуқталар тизими: Муҳтож оилаларга ижтимоий вазиятдан келиб чиқиб маълум миқдордаги "очко"лар юкланган карточкалар берилади.
Танлаш ҳуқуқи: Бенефициарлар дўконга келиб, ўзларига керакли маҳсулотларни танлайдилар. Бу усул инсоннинг руҳий ҳолатига ижобий таъсир кўрсатиб, уни "тиланчи" эмас, балки "истеъмолчи" сифатида ҳис қилишига имкон беради.
Қамров: Маблағлар шунингдек, бепул ошхоналар, уйсизлар учун бошпаналар ва касбга қайта тайёрлаш дастурларини ҳам қўллаб-қувватлайди.
Маъмурий низолар ва ҳуқуқий мақом
Йиллар давомида Рим мэрияси ва черков ўртасида ушбу маблағларни тақсимлаш бўйича баҳслар давом этган. Хусусан, 2018-2019 йилларда шаҳар маъмурияти маблағларни инфратузилмани таъмирлашга йўналтириш ташаббуси билан чиққан эди. Бироқ, жамоатчиликнинг кескин қаршилиги ва маънавий-ахлоқий далиллар туфайли қарор ўзгаришсиз қолдирилди. Тангалар "умид рамзи" сифатида фақат гуманитар мақсадларга хизмат қилиши кераклиги қатъий белгиланди.
Ҳозирги кунда фавворадан танга ўғирлаш жиноят ҳисобланади. Илгари маҳаллий аҳоли ва уйсизлар тунда тангаларни йиғиб олиши кузатилган бўлса, эндиликда ҳудуд 24/7 видеокузатув ва патруль хизмати назоратида.
Хулоса ва мушоҳада
Никола Сальвининг шоҳ асари бўлмиш Треви фаввораси шунчаки архитектура ёдгорлиги эмас, балки инсоний ҳамдардликнинг узлуксиз циклига айланган. Сайёҳларнинг кичик бир ирими — танга отиш ҳаракати — кунига юзлаб инсонларнинг дастурхонига иссиқ овқат бўлиб кириб боради. Бу жараён анъаналарнинг замонавий ижтимоий менежмент билан қандай самарали бирлашиши мумкинлигига яққол мисолдир.
Сизнингча, Ўзбекистондаги тарихий қадамжолар ва зиёратгоҳларда тўпланадиган хайрия маблағларини ҳам шундай шаффоф ижтимоий тизимларга йўналтириш тажрибасини кенгроқ қўллаш мумкинми?
