Жиззах вилоятининг Янгиобод туманида «А.А.» МЧЖ масъул шахслари сув насосларини тармоққа ноқонуний улаб, 3,1 миллиард сўмлик электр энергиясини ўғирлагани аниқланди. Бош прокуратура ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаменти хабарига кўра, мазкур ҳолат юзасидан Жиноят кодексининг 169-моддаси (ўғрилик) билан жиноят иши қўзғатилган. Бу каби ҳолатлар нафақат давлат бюджетига зарар етказади, балки ҳудудий энергия тизимида зўриқиш ва технологик авариялар хавфини оширади.
Иқтисодий зарар ва ҳуқуқий квалификация
3,1 миллиард сўмлик зарар миқдори ўртача ҳисоблаганда бир неча юзлаб хонадоннинг бир йиллик истеъмолига тенг. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 169-моддасига мувофиқ, бундай миқдордаги ўғрилик «жуда кўп миқдорда» деб таснифланади ва айбдорларга нисбатан 8 йилдан 15 йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланиши мумкин.
Бувайда ва Норин туманларида аниқланган 137,1 миллион ва 120,1 миллион сўмлик ҳолатлар эса тизимли муаммо — тижорат мақсадларида энергиядан ноқонуний фойдаланиш кўламини кўрсатмоқда. Энергетика вазирлиги маълумотларига кўра, ноқонуний уланишлар кучланишнинг пасайишига ва трансформаторларнинг тез-тез ишдан чиқишига асосий сабаб бўлади.
Тизимли назорат ва технологик ечим
Давлат раҳбарининг 2023 йил 13 февралдаги ПҚ-54-сонли қарори билан электр энергиясидан фойдаланиш устидан назорат кучайтирилган. АСКУЭ (Электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизими) жорий этилиши натижасида тармоқдаги йўқотишлар ва ноқонуний уланишларни масофадан аниқлаш имкони кенгайди. Бироқ, Жиззахдаги ҳолат кўрсатганидек, сув насослари каби юқори қувватли қурилмаларнинг бевосита тармоққа уланиши инсон омили ва маҳаллий назоратнинг заифлигидан далолат беради.
Иқтисодий таҳлилчиларнинг фикрича, энергия ресурсларининг талон-тарож қилиниши соҳага инвестиция киритиш ва тарифларни оптималлаштириш жараёнига тўсқинлик қилади. Истеъмолчи тўлаган пул тизимни янгилашга эмас, балки «ноқонуний тешикларни» ёпишга сарфланмоқда.
Хулоса ўрнида айтиш мумкин: энергия хавфсизлиги фақат ишлаб чиқариш эмас, балки масъулиятли истеъмол ва қатъий назоратдир. Жиззахдаги воқеа тадбиркорлик манфаати ва қонун устуворлиги ўртасидаги чегарани ёдга солади. Сизнингча, жазо чораларининг қатъийлаштирилиши бу каби ҳолатларга чек қўя оладими ёки технологик назоратни мукаммаллаштириш муҳимроқми?
