2026 йилнинг I чораги учун Жиззах вилояти маҳаллий бюджетидан ажратилган чегараланган маблағлар ҳажми жами 1,14 триллион сўмдан ортиқни ташкил этди. Маблағларнинг энг катта қисми давлат тиббий суғуртаси ва ҳудудларни ободонлаштириш дастурларига йўналтирилган бўлиб, ушбу рақамлар вилоят ҳокимлиги расмий сайтида очиқ маълумотлар параметларида ўз аксини топган. Бу маҳаллий бюджет тузилмасида ижтимоий соҳа ва инфратузилмани ривожлантириш ҳали ҳам асосий драйвер бўлиб қолаётганидан далолат беради.
Соғлиқни сақлаш ва тиббий суғурта — мутлақ устуворлик
Бюджет маблағларининг энг катта улуши соғлиқни сақлаш тизимини трансформация қилишга қаратилган. Хусусан, Жиззах вилояти Иқтисодиёт ва молия бош бошқармаси Давлат тиббий суғурта жамғармасига I чоракда 361,99 миллиард сўм маблағ ажратилган. Бу умумий чораклик маҳаллий бюджет харажатларининг қарийб 31,7 фоизини ташкил этади.
Бундан ташқари, инвестициявий лойиҳалар доирасида Жиззах шаҳридаги болалар кўп тармоқли тиббиёт марказини реконструкция қилиш ва лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқиш учун 13,13 миллиард сўмлик капитал қўйилмалар алоҳида йўналтирилган ("2026 йил 1 чорак 1-илова.xlsx"). Бундай йирик молиялаштириш тиббий хизматлар сифатини ошириш ва соҳада рақамли тиббий суғурта тизимини мустаҳкамлашга хизмат қилади.
"Янги Ўзбекистон" МФЙлари ва оғир ҳудудлар дастури
Маҳаллий бюджет параметрларининг ички таҳлили шуни кўрсатадики, маблағлар фақатгина ижро этувчи органлар таъминотига эмас, балки бевосита маҳаллаларнинг қиёфасини ўзгартиришга сафарбар этилган. Тақсимланмаган лимитлар доирасида қуйидаги мақсадли маблағлар шакллантирилган:
Янги Ўзбекистон қиёфасидаги МФЙлар учун: 117,78 миллиард сўм;
Янги Ўзбекистон қиёфасидаги туманлар учун: 79,82 миллиард сўм;
Оғир МФЙлар дастури доирасида: 82,00 миллиард сўм;
Оғир туманлар дастури доирасида: 47,53 миллиард сўм.
Ушбу маблағлар ҳудудлардаги ички йўлларни таъмирлаш, ичимлик суви тармоқларини тортиш ва ижтимоий соҳа объектларини яхшилашга сарфланиши назарда тутилган. Бу эса Бюджет кодекси ҳамда Ўзбекистон Республикасининг "Бюджет очиқлиги тўғрисида"ги қонунчилик талабларига мос равишда маҳаллий даражадаги муаммоларни тезкор ҳал этиш имконини беради.
Ижро этувчи ва назорат органлари таъминоти ҳаражатлари
Бюджет тақсимотида давлат органлари ва бошқармалар фаолиятини молиялаштириш ҳам муҳим ўрин тутади. Биринчи чорак давомида вилоят Давлат солиқ бошқармасига 20,86 миллиард сўм (шундан 16,00 миллиард сўми иш ҳақи тўловлари), вилоят ҳокимлигига (Бюджет аппарати) 7,95 миллиард сўм ва Халқ депутатлари Жиззах вилояти кенгаши котибиятига 3,20 миллиард сўм маблағ ажратилган.
Реал вазият нуқтаи назаридан ёндашганда, маҳаллий ижро органлари фаолиятининг молиявий барқарорлиги ҳудудда солиқ тушумларини ундириш ва давлат дастурлари ижросини назорат қилиш самарадорлигига бевосита таъсир кўрсатади. Масалан, солиқ бошқармаси харажатларининг катта қисми меҳнатга ҳақ тўлашга йўналтирилгани соҳада кадрлар салоҳиятини сақлаб қолиш ва яширин иқтисодиётга қарши курашиш тизимини кучайтириш билан изоҳланади.
Инфратузилма ва драйвер лойиҳалар
Вилоят иқтисодиётининг асосини ташкил этувчи сув хўжалиги ва ирригация тизимларига ҳам жиддий эътибор қаратилган. Туятортар-Қўйли ирригация тизими бошқармасига 8,53 миллиард сўм, Зомин ирригация тизими бошқармасига эса 6,81 миллиард сўм ажратилган бўлиб, ушбу маблағларнинг салмоқли қисми бошқа жорий харажатлар, яъни техник тизимларни сақлаш ва сув йўлларини тозалашга қаратилган. Шунингдек, 2025-2026 йилларда белгиланган "драйвер лойиҳалар" учун 36,70 миллиард сўмлик лимит сақлаб қолинган.
Хулоса ва мулоҳаза
Жиззах вилоятининг 2026 йил I чораклик маҳаллий бюджет параметрлари таҳлили ҳудудда молиявий ресурслар кўпроқ ижтимоий ва инфратузилмавий йўналишларга кўчирилаётганини кўрсатмоқда. Тиббий суғурта ва маҳаллаларни ривожлантириш дастурларига ажратилган маблағларнинг устуворлиги аҳоли турмуш даражасини тўғридан-тўғри яхшилашга хизмат қилади.
Бироқ, маҳаллий бюджет маблағларининг сарфланиши устидан жамоатчилик назоратини кучайтириш ва ҳар бир ажратилган сўмнинг якуний натижадорлигини баҳолаб бориш вилоят истиқболи учун жуда муҳимдир. Бу жараёнда фуқароларнинг "Очиқ бюджет" портали орқали фаол иштирок этиши маблағларнинг янада шаффоф тақсимланишини таъминлайди.
Ҳакимжон Фозилов
