Ўзбекистонда, хусусан Жиззах вилоятида жазирама иссиқнинг энг авж палласи кузатилмоқда. Ўзгидрометнинг расмий маълумотларига кўра, жорий йилнинг 18–20 июль кунлари мамлакат ҳудудига жанубдан жуда иссиқ ҳаво оқимлари кириб келиши кучайди. Бунинг оқибатида кундузги ҳарорат айрим ҳудудларда +43...+45°C га, чўл зоналари ва Жиззахнинг айрим жойларида эса рекорд даражадаги +48°C гача кўтарилди. Ушбу аномал об-ҳаво фонида Энергетика вазирлиги 17 июль куни суткалик электр энергияси истеъмоли бўйича 293,4 миллион киловатт-соатлик янги тарихий рекордни қайд этди. Мазкур вазият аҳоли учун нафақат соғлиқни асраш, балки энергетика тизимидаги юкламаларни тўғри тушуниш ва ундан беталафот чиқиш бўйича жиддий чоралар кўришни талаб қилади.
Жиззах метеостанцияси (WMO 38579) архив маълумотлари шуни кўрсатадики, одатда июль ойининг биринчи ярмида ўртача ҳарорат +35...+37°C атрофида бўлар эди. Бироқ сўнгги ўн йилликда, хусусан 2022 ва 2025 йилларда бошланган иссиқлик тўлқинлари 2026 йилнинг 19 июлига келиб ўз чўққисига чиқди. Намликнинг бор-йўғи 9 фоизни ташкил этиши иссиқликни «қуруқ иссиқ» кўринишида янада оғирроқ ҳис қилинишига олиб келмоқда. Бундай шароитда совлатиш тизимларининг тинимсиз ишлаши натижасида тармоқларда ўта юқори юклама юзага келиб, айрим ҳудудларда электр таъминоти икки соатгача вақтинча чекланишига сабаб бўлди.
Амалий мисол тариқасида оддий хонадондаги вазиятни кўриб чиқиш мумкин. Жазирама кунларда аҳоли хонадонларида кондиционер, музлатгич ва бошқа маиший техникаларнинг бир вақтда ва максимал қувватда ёқилиши маҳаллий трансформаторларга ортиқча босим юклайди. Энергетика вазирлиги тизим барқарорлигини сақлаш учун юкламани қайта тақсимлаш чораларини кўраётган бўлса-да, истеъмолнинг кескин ортиши ускуналарнинг қизиб кетишига олиб келмоқда. Шу сабабли, хонадонларда кондиционерларни ҳароратни ҳаддан ташқари паст (масалан, 18°C) эмас, балки инсон организми учун мақбул бўлган 24-25°C даражада сақлаш ҳам соғлиқни, ҳам трансфарматорни зўриқишдан асрайди.
Муаммонинг тизимли сабаблари иқлим ўзгариши ва инфратузилма имкониятлари ўртасидаги номутаносибликка бориб тақалади. Соҳа мутахассисларининг таҳлилларига кўра, иқтисодий ўсиш ва аҳоли сонининг кўпайиши маиший техникалар сонининг кескин ортишига сабаб бўлди. Тошкент ва вилоятларда янги рекордлар қайд этилаётган бир пайтда, суткалик электр энергияси ишлаб чиқариш ҳажми ҳам 296,1 миллион киловатт-соатга етказилди. Иссиқлик тўлқини пайтида шамол тезлигининг 13–18 м/с гача кучайиши ва чанг-тўзонлар кузатилиши ҳам энергетика ва коммунал тизим ишини техник жиҳатдан мураккаблаштирадиган ижтимоий ва табиий омиллардандир.
Хулоса ўрнида айтиш жоизки, Жиззахда кузатилаётган +48°C иссиқ ва энергетика тизимидаги рекорд истеъмол ҳар бир фуқародан масъулиятни ҳис қилишни сўрайди. Чилла даврини беталафот ўтказиш учун аҳоли кундузги соат 11:00 дан 17:00 гача кўчага чиқмасликка, сув ичиш балансини сақлашга ҳамда электр энергиясидан оқилона фойдаланишга эътибор қаратиши лозим. Энергияни исроф қилмаслик ва маиший техникаларни зарур даражада ишлатиш орқали тизимдаги йирик аварияларнинг олдини олиш мумкин.
