Ўзбекистонда B2 даражадаги тил сертификатига эга бўлмаган хорижий тил ўқитувчилари ҳозирча умумий ўрта таълим мактабларида ишлашда давом этади. Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги 29 сентябрда Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳридаги таълим бошқармаларига юборган хатида тегишли норматив-ҳуқуқий ҳужжат қабул қилингунига қадар улар билан меҳнат муносабатларини тугатиш масаласи кўрилмаслигини билдирган.
Масала Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 19 майдаги 312-сон қарорида белгиланган B2 сертификати талаби билан боғлиқ. Июль ойида ушбу талабни бажармаган ўқитувчилар билан меҳнат шартномасини бекор қилишни назарда тутувчи қарор лойиҳаси жамоатчилик муҳокамасига қўйилган эди. Энди вазирлик лойиҳа бўйича Вазирлар Маҳкамасининг тегишли қарори қабул қилингач, қўшимча ахборот берилишини айтмоқда.
Нима ўзгарди?
Вазирликнинг 29 сентябрдаги хатида сертификатга эга бўлмаган хорижий тил ўқитувчилари умумий ўрта таълим мактабларида меҳнат фаолиятини давом эттириши мумкинлиги қайд этилган.
Вазирликнинг тушунтиришига кўра, 312-сон қарорнинг 9-бандига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш бўйича норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси ишлаб чиқилган. Лойиҳа жамоатчилик муҳокамасидан ўтказилиб, унинг якунлари бўйича манфаатдор вазирлик ва идоралар томонидан ўрганилган ва Вазирлар Маҳкамасига белгиланган тартибда киритилган.
Вазирлик хатида: «Айни вақтда талаб даражасидаги тегишли сертификатга эга бўлмаган хорижий тил ўқитувчилари умумий ўрта таълим мактабларида ўз меҳнат фаолиятларини давом эттиришлари мумкин», — дейилади.
Шу билан бирга, вазирлик бу тартибни янги доимий қоида сифатида эмас, тегишли норматив-ҳуқуқий ҳужжат қабул қилингунга қадар амал қиладиган ҳолат сифатида кўрсатган. Якуний тартиб Вазирлар Маҳкамасининг қарори қабул қилинганидан кейин маълум қилинади.
B2 талаби қачон жорий этилган?
Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 19 майдаги 312-сон қарори давлат таълим муассасалари хорижий тил ўқитувчилари учун тил билиш даражасига оид талабларни белгилаган. Унга кўра, 2022/2023 ўқув йилидан бошлаб давлат таълим муассасаларига хорижий тил ўқитувчиси сифатида янги қабул қилинаётган талабгор камида B2 даражадаги миллий ёки унга тенглаштирилган халқаро сертификатга эга бўлиши керак эди.
Ушбу қарорнинг дастлабки таҳририда умумий ўрта, ўрта махсус ва профессионал таълим муассасаларида ишлаётган барча хорижий тил ўқитувчилари учун B2 талабини 2024/2025 ўқув йилига қадар бажариш белгиланган. Кейин муддат 2025/2026 ўқув йилига қадар узайтирилган. Амалдаги Lex.uz таҳририда ушбу муддат 2025/2026 ўқув йилига қадар деб кўрсатилган.
Талаб муддатининг узайтирилиши меҳнат муносабатлари бўйича баҳсларни ҳам сақлаб қолган. 2025 йил 31 июль куни Ўзбекистон таълим ва фан ходимлари касаба уюшмаси Республика кенгаши B2 сертификати бўлмаган ўқитувчилар билан меҳнат шартномаларини бекор қилмаслик масаласида Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигига тақдимнома киритган. Уюшмага бу борада педагоглардан мурожаатлар келаётгани хабар қилинган.
2025–2026 йиллардаги баҳслар
2025 йил август ойида Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги касаба уюшмасига йўллаган жавобида ҳудудий бошқармалар ва тизим ташкилотларига B2 сертификати йўқ хорижий тил ўқитувчилари билан меҳнат шартномаларини бекор қилиш бўйича расмий кўрсатма берилмаганини маълум қилган. Шу билан бирга, хорижий тил ўқитувчилари учун қўшимча тест синовларини ташкил этиш чоралари кўрилаётгани айтилган.
2026 йилда эса Давлат меҳнат инспекцияси айрим ҳудудларда B2 сертификати бўлмаган хорижий тил ўқитувчилари ишдан четлатилаётгани, уларга иш ҳақи ҳисобланмаётгани ва айрим ҳолатларда мажбуран ариза ёздирилаётгани ҳақида мурожаатлар келиб тушаётганини билдирган. Инспекция сертификатнинг ўзи меҳнат шартномасини бекор қилиш учун етарли ҳуқуқий асос бўла олмаслигини таъкидлаган.
Шундан кейин B2 талабини амалга ошириш муддати яна узайтирилиб, сертификатга эга бўлмаган педагогларга 2026/2027 ўқув йили бошлангунига қадар имконият берилган. Бу даврда сертификат олиш учун тайёргарлик машғулотлари ҳам ташкил этилиши маълум қилинган.
Июль ойидаги янги лойиҳа нимани таклиф қилди?
2026 йил 28 июль куни Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги Вазирлар Маҳкамасининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш бўйича қарор лойиҳасини жамоатчилик муҳокамасига чиқарган. Лойиҳада умумий ўрта, ўрта махсус ва профессионал таълим муассасаларида ишлаётган, талаб этиладиган сертификатга эга бўлмаган хорижий тил ўқитувчилари билан меҳнат шартномасини меҳнат қонунчилигида белгиланган тартибда бекор қилиш назарда тутилган.
Лойиҳа 2026 йил 12 августга қадар жамоатчилик муҳокамасида бўлиши белгиланган. Вазифа сертификат талабининг ўзига ўзгартириш киритишдан кўра, талаб бажарилмаган тақдирда меҳнат муносабатларини қандай тартибда якунлаш мумкинлигини ҳуқуқий жиҳатдан аниқлаштириш сифатида изоҳланган.
Бироқ 30 сентябрь ҳолатига кўра, вазирликнинг янги хатида айнан шу масала бўйича якуний норматив қарор қабул қилинмагани ва қарор қабул қилингунига қадар сертификатсиз ўқитувчилар ишлашда давом этиши мумкинлиги билдирилмоқда.
Идоралар позицияси
Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг ҳозирги позициясига кўра, тегишли қарор қабул қилингунга қадар B2 сертификати йўқ ўқитувчилар мактабларда ишлашда давом этади. Бу вазирликнинг 29 сентябрдаги хатида тўғридан-тўғри қайд этилган.
Давлат меҳнат инспекцияси эса 2026 йил бошида сертификат талабининг ўзи ходимни ишдан бўшатиш учун ҳуқуқий асос бўла олмаслигини билдирган эди. Инспекцияга кўра, айрим иш берувчилар томонидан сертификат йўқлиги баҳонасида ишдан четлатиш ёки меҳнат шартномасини бекор қилиш ҳолатлари юзасидан мурожаатлар келиб тушган.
Бу икки позиция ўртасидаги асосий масала B2 талабининг мавжудлиги эмас, балки унинг меҳнат муносабатларига қандай татбиқ этилиши билан боғлиқ бўлган. Июль ойидаги қарор лойиҳаси айнан шу ҳуқуқий механизмни аниқлаштиришни кўзлаган, 29 сентябрдаги вазирлик хати эса якуний қарор қабул қилингунига қадар амалдаги ҳолат сақланишини кўрсатган.
Нега бу муҳим?
Ўзбекистон учун таъсири
Масала, аввало, давлат мактабларида ишлаётган хорижий тил ўқитувчиларининг меҳнат ҳуқуқлари ва уларга қўйилаётган малака талаблари ўртасидаги муносабатга тааллуқли. Ҳозирча асосий ўзгариш — B2 сертификати бўлмаган ўқитувчиларнинг ишлаш имконияти сақланиб қолаётганидир.
Таълим тизими учун таъсири
2021 йилда белгиланган B2 талаби ўқитувчиларнинг тил билиш даражасини сертификат орқали баҳолаш механизмини шакллантирган. Муддатнинг бир неча бор узайтирилиши эса сертификат талабини жорий этиш билан уни меҳнат амалиётида қўллаш ўртасидаги масала ҳануз тартибга солинаётганини кўрсатади.
Иқтисодий натижалар
Тақдим этилган расмий маълумотларда қарорнинг бюджет ёки меҳнат бозорига таъсири бўйича алоҳида иқтисодий ҳисоб-китоблар келтирилмаган. Шу сабабли ҳозирги босқичда муайян молиявий натижа ҳақида рақамли хулоса қилиш учун асос йўқ.
Халқаро муносабатларга таъсири
Масала Ўзбекистоннинг ички таълим ва меҳнат сиёсати доирасида қолмоқда. Тақдим этилган маълумотларда унинг ташқи сиёсат ёки халқаро муносабатларга бевосита таъсири қайд этилмаган.
Ҳуқуқий жиҳати
Асосий масала B2 сертификати бўлиши шартми ёки йўқми деган савол эмас. 312-сон қарорда бундай талаб мавжуд; баҳс сертификатга эга бўлмаган ходим билан меҳнат шартномасини бекор қилиш учун қайси ҳуқуқий асос ва тартиб қўлланиши атрофида шаклланган.
Кейинги босқич
Ҳозирги тартибга кўра, B2 сертификати бўлмаган хорижий тил ўқитувчилари тегишли норматив-ҳуқуқий ҳужжат қабул қилингунига қадар умумий ўрта таълим мактабларида ишлашда давом этади.
Кейинги босқич Вазирлар Маҳкамаси томонидан тайёрланаётган норматив ҳужжат тақдири билан боғлиқ. Қарор қабул қилингач, B2 сертификатига эга бўлмаган ўқитувчиларнинг меҳнат муносабатларига нисбатан қандай тартиб қўлланиши вазирлик томонидан қўшимча маълум қилиниши кутилмоқда.
