Жиззахда қанча дарахт экилди ва уларнинг қанчаси сақланиб қолди?

Чоп этиш

«Яшил макон» лойиҳасида миллионлаб кўчатлар экилаётгани ҳақида ҳисоботлар берилади. Аммо экилган дарахтларнинг қанчаси яшаб қолгани, уларни суғориш ва парваришлашга қанча маблағ сарфланаётгани ҳақидаги саволлар очиқ. Расмий платформадаги статистика ҳам кўчат экиш кўлами билан бирга, натижаларни қандай баҳолаш кераклиги ҳақида ўйлашга ундайди. Жиззахдаги ҳақиқий ҳолат қандай?

Жиззахнинг кўчалари, маҳаллалари ва йўл бўйларида дарахт экиш тадбирларини кўп учратиш мумкин. Ҳар бир мавсумда янги кўчатлар ерга қадаб келинади. Бу ишлар «Яшил макон» умуммиллий лойиҳаси доирасида амалга оширилмоқда.

Бироқ дарахт экиш — экологик муаммонинг ечими эмас, уни ҳал қилишнинг биринчи босқичи. Кўчатнинг кейинги тақдири, унинг суғорилиши, парвариш қилиниши ва бир неча йилдан кейин ҳам сақланиб қолиши муҳимроқ.

18 ноябрь куни Президент Шавкат Мирзиёев раислигида ўтказилган йиғилишда ҳам айнан шу масалага эътибор қаратилди. Унда баҳорда экилган кўчатларнинг учдан бир қисми нобуд бўлгани, айрим ҳудудларда эса амалда экилмаган кўчатлар ҳисоботларга киритилгани танқид қилинди.

Йиғилишда Жиззах вилояти ҳам кузги кўчат экиш режасини бажаришда ортда қолаётган ҳудудлар қаторида қайд этилди.

Шундан кейин савол туғилади: Жиззахда ҳар мавсумда қанча кўчат экиляпти ва уларнинг қанчаси ҳақиқатан ҳам яшаб қоляпти?

38 миллиондан ортиқ кўчат: платформа нимани кўрсатмоқда?

«Яшил макон» лойиҳасининг расмий электрон платформасида дарахт турлари бўйича статистика эълон қилинган.

Биз ўрганган маълумотларда кўчатлар турлари бўйича икки алоҳида жадвал келтирилган. Биринчи жадвалда 2026 йилнинг баҳор мавсумида жами 38 миллион 195 минг 481 туп, иккинчисида эса жорий йилнинг кузга кўчат экиш даврида 70 миллион 923 минг 314 туп кўрсаткич қайд этилган.

Ушбу жадваллардаги қайси дарахт турлари кўпроқ қайд этилаётганини ҳам кўриш мумкин.

Биринчи жадвалда:

  • Терак — 12,6 миллион туп;

  • Саксовул — 4,96 миллион туп;

  • Ўрик — 2,86 миллион туп;

  • Олма — 2,72 миллион туп;

  • Ток — 2,49 миллион туп;

  • Шумтол — 2,33 миллион туп.

Иккинчи жадвалда эса тут — 12,3 миллион туп, терак — 9 миллион туп, саксовул — 5,5 миллион туп, ўрик — 1,49 миллион туп ва олча — 1,5 миллион туп миқдорида қайд этилган.

Бу рақамлар бир нарсани кўрсатади: лойиҳа доирасида фақат манзарали дарахтлар эмас, мева дарахтлари ва бошқа ўсимлик турлари ҳам ҳисобга олинмоқда.

Бироқ статистикада кўчат турларининг қайд этилиши уларнинг барчаси экилгани, тутиб кетгани ёки ҳозир ҳам ўсиб турганини билдирмайди. Бунинг учун алоҳида мониторинг ўтказиш зарур.

Ҳисоботлардаги фоизлар нимани англатади?

Платформанинг ташкилотлар статистикасига оид бўлимида ҳам эътиборга молик рақамлар бор.

Ташкилотлар статистикаси жадвалида жами 5 960 ва 1 876 кўрсаткичлари ҳамда 31,49 фоиз натижа келтирилган.

Жадвалдаги рақамлар нисбатига қараганда, бу режа, амалдаги натижа ва режанинг бажарилиш даражасини англатади.  

Шунга қарамай, айрим ташкилотлар бўйича келтирилган фоизлар қизиқ саволларни юзага келтиради.

Масалан, жадвалда:

  • Ички ишлар вазирлиги — 119,05 фоиз;

  • Тоғ-кон саноати вазирлиги — 104,61 фоиз;

  • Спорт вазирлиги — 96,02 фоиз;

  • Маданият вазирлиги — 77,19 фоиз;

  • Солиқ қўмитаси — 78,43 фоиз;

  • Ёшлар ишлари агентлиги — 9,51 фоиз;

  • Ташқи ишлар вазирлиги — 0 фоиз.

Агар бу фоизлар режанинг бажарилишини англатса, айрим ташкилотлар белгиланган кўрсаткичдан ошиб кетган, бошқалари эса режани бажаришда анча ортда қолган.

Бу ерда яна бир савол бор: кўчат экиш бўйича режа бажарилгани ҳақидаги маълумотлар уларнинг кейинги парвариши ва сақланиб қолишини ҳам қамраб оладими?

Агар қамраб олмаса, экиш режасининг бажарилиши билан экологик натижани бир хил мезонда баҳолаб бўлмайди.

Жиззахда хатловдан 159 мингдан ортиқ дарахт ўтказилган

«Яшил макон» электрон платформасидаги 2026 йил 1–19 ноябрь кунлари ўтказилган хатлов маълумотларига кўра, Жиззах вилоятида 159 165 та дарахт хатловдан ўтказилган. Бу кўрсаткич бўйича вилоят республика ҳудудлари орасида Тошкент шаҳридан кейин иккинчи ўринда.

Шу даврда Жиззах вилоятида кунлик хатлов кўрсаткичи 3 436 та, хатловда қайд этилган дарахт турлари сони эса 86 та бўлган.

Республика бўйича жами 1 697 555 та дарахт хатловдан ўтказилган, кунлик хатлов кўрсаткичи 28 130 тани ташкил этган. Дарахт турлари сони бўйича энг юқори кўрсаткич Андижон вилоятида — 112 та, энг паст кўрсаткич эса Қорақалпоғистон Республикасида — 51 та қайд этилган.

Бу маълумотлар ҳудудлардаги хатлов қамровини кўрсатади. Бироқ уларнинг ўзи дарахтларнинг яшовчанлиги ёки қанчаси қуриб қолгани ҳақида хулоса чиқариш учун етарли эмас. Бунинг учун хатлов натижаларини кўчатларнинг ҳолати ва парвариш жараёнига оид маълумотлар билан солиштириш зарур.

Жиззах учун энг муҳим масала — сув

Жиззах вилоятида «Яшил макон» лойиҳасининг натижаларини баҳолашда сув масаласини четлаб ўтиб бўлмайди.

Вилоятнинг барча ҳудудларида табиий шароит бир хил эмас. Зомин ва Бахмалнинг тоғли ҳудудлари билан Мирзачўл, Дўстлик ва бошқа туманларнинг иқлим ҳамда тупроқ шароитлари фарқ қилади.

Шунинг учун кўчат танлашда ҳам ҳар бир ҳудуднинг ўзига хос хусусиятлари ҳисобга олиниши лозим. Сувсизликка, иссиққа ва шўрланишга чидамли дарахт турларини танлаш, суғориш тизимини олдиндан ташкил этиш муҳим.

Акс ҳолда, кўчат экиш тадбири ўтказилади, ҳисоботда белгиланган рақам қайд этилади, бироқ уни сақлаб қолиш учун зарур шароит яратилмайди.

Дарахтни экиш учун бир марталик маблағ сарфланиши мумкин. Аммо унинг яшаб қолиши учун кейинги йилларда ҳам сув, меҳнат ва молиявий ресурслар талаб этилади.

Шу сабабли кўчатларни экиш билан бирга уларни парваришлаш харажатлари ҳам очиқ бўлиши керак.

Жиззахдаги ҳақиқий ҳолатни қандай аниқлаш мумкин?

Ҳозирча очиқ платформалардаги умумий статистика Жиззах вилояти бўйича кўчатларнинг сақланиб қолиш даражасини аниқлаш учун етарли эмас.

Бунинг учун вилоят ҳокимлиги, Экология бошқармаси, ўрмон хўжалиги тизими ва туман-шаҳар ҳокимликларидан алоҳида маълумот олиш зарур.

Энг аввало, қуйидаги саволларга жавоб керак:

  1. 2026 йил баҳорги мавсумида ҳар бир туман ва шаҳарда қанча кўчат экилган?

  2. Уларнинг қанчаси ҳозиргача сақланиб қолган, қанчаси қуриб қолган?

  3. Кўчатларнинг турлари ва харид нархлари қандай?

  4. Суғориш ва парваришлаш учун қанча маблағ сарфланган?

  5. Кўчатларни суғориш қайси сув манбалари ҳисобидан амалга оширилмоқда?

  6. Кузги мавсум учун белгиланган режа қанчага бажарилган?

  7. Экилган кўчатларнинг яшовчанлиги ким томонидан ва қандай тартибда текширилмоқда?

Маълумотларни фақат вилоят бўйича умумлаштирилган ҳолда эмас, ҳар бир туман ва шаҳар кесимида олиш керак. Шунда ҳудудлар ўртасидаги фарқни кўриш ва муаммо мавжуд нуқталарни аниқлаш мумкин.

Бундан ташқари, ҳисоботда кўрсатилган айрим манзилларга чиқиб, кўчатларнинг ҳозирги ҳолатини жойида текшириш лозим. Расмий рақамлар фото ва видео далиллар билан солиштирилса, таҳлилнинг ишончлилиги ортади.

Экилган кўчат эмас, сақланиб қолган дарахт натижа ҳисобланади

18 ноябрдаги йиғилишда жорий йилда экиладиган кўчатларнинг 90–95 фоизини тутиб кетишини таъминлаш вазифаси белгиланди.

Бу талаб «Яшил макон» лойиҳаси самарадорлигини баҳолашда муҳим мезон бўлиши мумкин. Аммо фоизнинг ўзи ҳам етарли эмас. У қандай муддатда, қайси ҳудудда ва қандай мониторинг асосида ҳисоблангани очиқ бўлиши керак.

Масалан, кўчатнинг бир неча ойдан кейин сақланиб қолиши билан икки-уч йилдан кейинги ҳолати бир хил эмас. Шунинг учун мониторинг фақат экиш мавсуми билан чекланмаслиги лозим.

Жиззахда ҳам асосий эътиборни экилган кўчатлар сонига эмас, уларнинг кейинги тақдирига қаратиш вақти келди.

Ахир дарахт экиш тадбири бир кунда ўтказилади. Аммо унинг соясида одамлар йиллар давомида ҳордиқ чиқариши учун дарахтни сақлаб қолиш керак.

Мавзу юзасидан фикр, мулоҳаза ёки қўшимча маълумотларингиз бўлса, Sangzor.uz Telegram канали орқали таҳририятга йўллашингиз мумкин.
Фикрлар (0)
Фикр билдиринг
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив