Ўзбекистон бўйлаб давом этаётган «Яшил макон» умуммиллий лойиҳаси ва анъанавий умумхалқ хайрия ҳашари доирасида Жиззах вилояти давлат солиқ бошқармаси ходимлари Шароф Рашидов туманида 8 000 тупдан зиёд манзарали ва мевали дарахт кўчатларини экдилар. Ушбу ташаббус нафақат ҳудуднинг экологик қиёфасини ўзгартириш, балки давлат органларининг ижтимоий масъулиятини оширишга қаратилган стратегик қадам сифатида баҳоланмоқда. Мутахассисларнинг фикрича, бундай тадбирлар мамлакатнинг 2030 йилгача бўлган атроф-муҳитни муҳофаза қилиш концепцияси ижросини таъминлашда муҳим бўғин ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 30 декабрдаги «Республикада кўкламзорлаштириш ишларини жадаллаштириш, дарахтлар муҳофазасини янада самарали ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармони (ПФ-46-сон) билан «Яшил макон» лойиҳасига асос солинган эди. Мазкур лойиҳа доирасида ҳар йили 200 миллион туп дарахт ва бута кўчатларини экиш режалаштирилган.
Жиззах вилоятидаги вазиятни таҳлил қиладиган бўлсак, минтақанинг иқлим шароити — ҳаво ҳароратининг кескин ўзгарувчанлиги ва сув ресурсларининг чекланганлиги — тизимли ёндашувни талаб қилади. Солиқ бошқармаси томонидан ташкил этилган мазкур ҳашар шунчаки бир кунлик акция эмас, балки аниқ ҳудудда («Яшил боғ») экотизимни тиклашга қаратилган ҳаракатдир. 8 000 туп кўчатнинг экилиши бир йилда ўртача 100 тоннадан ортиқ карбонат ангидридни ютиш ва 200 тоннага яқин кислород ишлаб чиқариш имкониятини яратади.
Давлат солиқ хизмати органларининг бундай тадбирларда фаол иштирок этиши икки ёқлама аҳамиятга эга:
Корпоратив маданият ва бирдамлик: Юзлаб ходимларнинг бир мақсад йўлида бирлашиши жамоадаги соғлом муҳитни мустаҳкамлайди.
Экологик масъулият: Солиқ тизими нафақат бюджет тушумларини таъминловчи, балки жамиятнинг ижтимоий фаровонлиги учун ҳам масъул бўлган тузилма сифатида намоён бўлмоқда.
Шароф Рашидов туманида барпо этилган «Яшил боғ» лойиҳасида 1 200 туп сараланган мевали ва манзарали дарахтлар алоҳида парвариш зонасига ажратилгани диққатга сазовор. Бу эса экилган кўчатларнинг қуриб қолмаслиги ва кейинчалик маҳаллий аҳоли учун рекреацион ҳудудга айланишини кафолатлайди.
Халқаро экспертлар ва маҳаллий экологларнинг таъкидлашича, экилган кўчатларнинг яшовчанлик даражасини таъминлаш энг асосий масаладир. Одатда, республика бўйлаб экилган кўчатларнинг 25-30 фоизи нотўғри суғориш тизими ёки иқлимга мослашмаган навлар танлангани туфайли нобуд бўлади.
Жиззах вилояти солиқ бошқармаси вакилларининг маълум қилишича, ҳудудда суғориш тизими олдиндан режалаштирилган бўлиб, кўчатларни парваришлаш учун масъул шахслар белгиланган. Бу эса «Яшил макон» лойиҳасининг самарадорлигини оширишдаги муҳим омилдир. Ўзбекистон Республикаси Табиат ресурслари вазирлиги маълумотларига кўра, дарахтлар сонининг кўпайиши шаҳар ва туманлардаги «иссиқлик ороллари» (heat islands) таъсирини 2-3 даражага камайтириши мумкин.
Дарахтзорларни кенгайтиришнинг билвосита иқтисодий фойдалари мавжуд:
Тупроқ эррозиясининг олдини олиш: Жиззах каби қишлоқ хўжалиги ривожланган ҳудудларда дарахтлар шамолдан ҳимоя қилувчи тўсиқ вазифасини ўтайди.
Соғлиқни сақлаш харажатларининг камайиши: Ҳаво сифатининг яхшиланиши нафас йўли касалликларининг камайишига олиб келади, бу эса ўз навбатида давлатнинг ижтимоий харажатларини мақбуллаштиради.
Жиззахлик солиқчиларнинг ҳашар давомидаги фаоллиги — ҳукумат томонидан белгиланган экологик стратегиянинг маҳаллий даражадаги ижросига ёрқин мисолдир. 8 000 туп дарахт нафақат вилоят харитасида янги яшил ҳудудни англатади, балки келажак авлод учун барқарор атроф-муҳит яратиш йўлидаги инвестициядир.
Шу билан бирга, жамоатчилик олдида муҳим савол қолмоқда: давлат ташкилотлари томонидан бошланган бу каби хайрли ишлар кейинчалик тизимли парвариш билан таъминланадими? Зеро, ҳақиқий муваффақият экилган кўчатлар сони билан эмас, балки бир неча йилдан кейин қад кўтарадиган соя-салқин боғлар билан ўлчанади. Сизнингча, маҳаллий аҳоли бундай боғларни сақлаб қолишда қандай роль ўйнаши керак?
