Ўзбекистон Республикаси Президенти Халқ қабулхонаси томонидан ўтказилган таҳлилларга кўра, 2026 йилнинг май ойида фуқаролардан жами 66 225 та мурожаат келиб тушган бўлиб, бу кўрсаткич апрель ойига нисбатан 18 фоизга камайган. Бироқ, аҳоли мурожаатлари билан ишлаш тизимидаги сифат ва тезкорлик масаласи ҳамон муаммолигича қолмоқда. Жумладан, давлат раҳбарининг 2026 йил 1 апрелдаги ПФ-51-сон Фармони ижросини таъминлаш доирасида ўтказилган ўрганишлар натижасида 41 та вазирлик, идора ва ҳокимликлар томонидан жами 1 070 та ҳолатда мурожаатларни кўриб чиқиш муддатлари бузилганлиги аниқланган. Мазкур қонунбузилиш ҳолатлари ортидан 19 нафар масъул ходим лавозимидан озод этилган, 13 та давлат органига оид материаллар эса ҳуқуқий баҳо бериш учун Бош прокуратурага тақдим этилган.

Мурожаатлар географияси ва тизимли муаммолар таҳлили

Жорий йилнинг 18–24 май кунлари оралиғида келиб тушган 17 658 та мурожаатнинг ҳудудлар кесимидаги таҳлили аҳоли зичлиги ва ижтимоий-иқтисодий фаоллик юқори бўлган вилоятларда муаммолар ҳамон долзарблигини кўрсатади. Энг кўп мурожаат Тошкент шаҳри (2 317 та), Қашқадарё вилояти (2 068 та) ва Тошкент вилояти (1 758 та) ҳиссасига тўғри келади. Самарқанд ва Сурхондарё вилоятлари ҳам ушбу кўрсаткич бўйича юқори бешликдан жой олган.

Аҳолини қийнаётган асосий масалалар таркиби ижтимоий ҳимоя, оилавий муносабатлар ва коммунал соҳа билан бевосита боғлиқдир:

• 18 ёшгача болалар нафақаси ажратилиши — 1 863 та;

• Алимент ундириш масаласи — 1 060 та;

• Суюлтирилган газ балонларини тўлдириш — 534 та;

• Электр таъминотидаги узилишлар — 333 та.

Ушбу рақамлар ҳудудларда ижтимоий таъминот ва базавий инфратузилма тизимида ҳали фаолиятни мувофиқлаштириш зарурлигидан далолат беради.

Муддатларни бузиш бўйича «антирекордчи» идоралар

Халқ қабулхонаси томонидан эълон қилинган рўйхатга кўра, ижро интизомини энг кўп бузган ТОП-10 таликнинг юқори поғоналарини Андижон вилояти ҳокимлиги (137 та ҳолат), Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги (107 та ҳолат) ҳамда Сурхондарё вилояти ҳокимлиги (103 та ҳолат) эгаллаб турибди. Шунингдек, Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси (79 та) ҳамда Ўзбекистон маҳаллалари уюшмаси (65 та) каби бевосита аҳоли билан ишлайдиган тузилмаларда ҳам муддат бузилиш ҳолатлари кўп кузатилган.

Бундай кечикишлар нафақат фуқароларнинг давлат органларига бўлган ишончига путур етказади, балки қонун ҳужжатларининг ижросини ҳам пайсалга солади. Масалан, Ўзбекистон Республикасининг «Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида»ги Қонунининг 28-моддасига мувофиқ, мурожаатлар масалани мазмунан кўриб чиқиши шарт бўлган давлат органига тушган кундан эътиборан ўн беш кун ичида, қўшимча ўрганиш талаб этилганда эса бир ойгача бўлган муддатда кўриб чиқилиши лозим. Ушбу қонуний талабларнинг бузилиши тизимли назоратнинг сустлигини кўрсатади.

Назоратнинг таъсирчанлиги: Аниқ вазият таҳлили

Халқ қабулхоналари нафақат статистик маълумотларни тўплайди, балки ижро таъминланишини назорат қилувчи муҳим механизм ҳисобланади. Бунга яққол мисол сифатида Тошкент шаҳрида фаолият юритган тадбиркор билан боғлиқ ҳолатни келтириш мумкин. 2025 йилда тадбиркорнинг дўкони бузиб ташланган ва суд қарори билан товон пули белгиланган бўлса-да, маблағ ўз вақтида тўланмаган. Тадбиркорнинг Халқ қабулхонасига қилган мурожаатидан сўнг, Мажбурий ижро бюроси орқали 2,8 миллиард сўмлик компенсация тўлиқ ундириб берилган.

Бу каби ҳолатлар ижро органларининг мустақил равишда эмас, балки юқори назорат тузилмаларининг аралашувидан сўнггина ҳаракатга келиши тизимдаги бюрократик тўсиқлар тўлиқ бартараф этилмаганини тасдиқлайди.

Давлат органларининг мурожаатлар билан ишлаш фаолияти фуқаро ва давлат ўртасидаги ишонч кўпригидир. Аниқланган қонунбузилиш ҳолатлари ва уларга нисбатан кўрилаётган кескин чоралар, хусусан, Бош прокуратурага тақдим этилган материаллар ижро интизомини кучайтиришга хизмат қилиши кутилмоқда. Бироқ, асосий мақсад фақат жазо чораларини қўллаш эмас, балки мурожаатлар келиб чиқишига сабаб бўлаётган тизимли муаммоларни олдиндан бартараф этишдан иборат бўлиши лозим. Давлат идоралари фаолияти самарадорлигини оширишда жамоатчилик назорати ва шаффофлик қай даражада ҳал қилувчи роль ўйнаши керак, деган савол эса очиқ қолмоқда.

Ҳакимжон Фозилов