Ўзбекистон 2026–2030 йилларда шаҳар атрофи темир йўл қатновларини янгилаш доирасида Чехиянинг Škoda Transportation компаниясидан 10 та электропоезд харид қилишни режалаштирмоқда. Лойиҳанинг умумий қиймати 157,1 млн еврони ташкил этади.

17 сентябрь куни Тошкент шаҳри халқ депутатлари Кенгаши «Ўзбекистон темир йўллари» АЖ томонидан амалга оширилиши режалаштирилган лойиҳа концепциясини маъқуллади. Ҳужжатга кўра, харид Европа инвестиция банкининг 123,5 млн евро кредити ҳамда миллий молиялаштириш манбалари ҳисобига амалга оширилади.

Қайси йўналишларда янги поездлар ҳаракатланади?

Лойиҳа доирасида ҳар бири тўрт вагондан иборат бўлган 10 та Škoda 25Ev электропоезди сотиб олинади.

Концепцияга кўра, поездлар Тошкент агломерацияси, Фарғона водийси ва Самарқанд минтақа йўналишларида жами 7 та маршрут бўйича ҳаракатланиши мумкин.

Тақсимот режасига мувофиқ:

• Тошкент — Чирчиқ — Хўжакент — Чиноркент: 1 та поезд;
• Тошкент — Янгийўл — Чиноз — Сирдарё — Гулистон — Янгийер — Ховос — Бекобод: 1 та;
• Тошкент — Нурафшон — Оҳангарон — Ангрен: 2 та;
• Тошкент — Келес: 1 та;
• Қўқон — Поп — Наманган — Андижон — Марғилон — Қўқон: 3 та;
• Самарқанд — Бухоро: 1 та;
• Самарқанд — Қарши — Шаҳрисабз: 1 та.

Ҳужжатда айрим маршрутлар аллақачон мавжуд экани, Самарқанд–Бухоро ҳамда Самарқанд–Қарши–Шаҳрисабз йўналишларида эса мунтазам электропоезд қатновларини ташкил этиш режалаштирилаётгани қайд этилган.

Поездлар қандай имкониятларга эга бўлади?

Техник топшириққа кўра, ҳар бир поезд камида 432 та ўтириш ўрнига эга бўлади. Умумий сиғими эса 880 нафар йўловчидан кам бўлмаслиги белгиланган.

Поездларнинг максимал тезлиги соатига 160 километрни ташкил этади. Шунингдек, таркибларда:

• рекуператив тормозлаш тизими;
• кўп бирликли бошқарув тизими;
• USB қувватлаш нуқталари;
• LED ахборот дисплейлари;
• видеокузатув тизими;
• автоматик ёнғин сигнализацияси;
• ногиронлиги бўлган йўловчилар учун махсус жойлар ва пандуслар

ўрнатилиши кўзда тутилган.

Концепцияда поездлар ташқи ҳаво ҳарорати +50 даражага етган ҳолатда ҳам салон ҳароратини +32 даражадан оширмасликка мўлжалланган иқлим назорати тизими билан жиҳозланиши белгиланган.

Лойиҳа қандай молиялаштирилади?

Ҳужжатга кўра, лойиҳанинг умумий қиймати 157 млн 59 минг еврони ташкил этади.

Молиялаштириш манбалари қуйидагича тақсимланган:

• Европа инвестиция банки кредити — 123,5 млн евро;
• «Ўзбекистон темир йўллари»нинг ўз маблағлари — 14,2 млн евро;
• Ўзбекистон Республикаси ҳиссаси — 19,4 млн евро.

Шунингдек, ташиш харажатлари учун 5,6 млн евро, инвестиция давридаги молиявий харажатлар учун 3,9 млн евро ва кўзда тутилмаган харажатлар учун 6,5 млн евро ажратилиши режалаштирилган.

Импорт қилинадиган активлар бўйича ҳисобланган қўшилган қиймат солиғи 15,5 млн еврони ташкил этади. Концепцияда лойиҳани ҚҚС ва айрим божхона тўловларидан озод қилиш таклифи ҳам мавжуд.

Контекст: Нега парк янгиланмоқда?

Лойиҳа концепциясида қайд этилишича, 2026 йил ҳолатига кўра «Ўзбекистон темир йўллари» шаҳар атрофи электропоездлар парки 77 та вагондан иборат 10 та электропоездни ўз ичига олади.

Паркнинг катта қисми 1983–1987 йилларда ишлаб чиқарилган ER9E сериясидаги поездлардан ташкил топган. Ҳужжатда уларнинг хизмат муддати меъёрий чегарага яқинлашгани таъкидланган.

«Тошкент вагон қуриш ва таъмирлаш заводи»нинг дастлабки ҳисоб-китобларига кўра, мавжуд паркдаги 45 та вагонни капитал таъмирлаш ва модернизация қилиш учун қарийб 135 млрд сўм талаб этилади. Бунда модернизация қилинган таркибларнинг хизмат муддати тахминан яна тўрт йилга узайиши мумкин.

Шу сабабли концепция муаллифлари янги электропоездларни харид қилишни қисқа муддатли таъмирлаш ишларига муқобил бўлган узоқ муддатли вариант сифатида баҳолаган.

Экспертлар ва ҳисоб-китоблар нимани кўрсатмоқда?

Лойиҳада келтирилган «UTY-Injiniring» АЖ ҳисоб-китобларига кўра, рекуператив тормозлаш тизими электр энергияси сарфини 24–27 фоизгача қисқартириши мумкин.

Ҳужжатда поездларнинг тезланиш ва секинлашиш кўрсаткичлари юқорироқ бўлиши туфайли кўп бекатли йўналишларда сафар вақтини 10–15 фоизгача қисқартириш имконияти қайд этилган.

Бу ҳисоб-китоблар амалга ошса, мавжуд темир йўл инфратузилмасини кенгайтирмасдан туриб қатновлар частотасини ошириш имкони пайдо бўлиши мумкин.

Концепцияда, шунингдек, тиғиз вақтларда айрим йўналишларда кунлик қатновлар сонини 2–3 жуфтдан 4–5 жуфтгача ошириш имконияти кўрсатилган.

Йўл ҳақи қандай бўлиши мумкин?

Тарифлар бўйича якуний қарор қабул қилинмаган.

Бироқ концепцияда бир нечта ҳисоб-китоб сценарийлари келтирилган. Улар орасида:

• ижтимоий тариф сценарийси;
• базавий сценарий;
• юқори тариф сценарийси

таҳлил қилинган.

Базавий ҳисоб-китобларга кўра, Тошкент–Чирчиқ–Чиноркент йўналишида йўл ҳақи 30 минг сўм, Тошкент–Келес йўналишида 10 минг сўм, Самарқанд–Бухоро қатновида эса 25 минг сўм этиб кўрсатилган.

Ҳужжатда тарифларни белгилашда инфляция даражаси, аҳоли даромадлари, муқобил транспорт турлари нархи ва йўловчилар талаби ҳисобга олиниши таъкидланган.

Таҳлилларга кўра, ижтимоий тариф сценарийсида бюджет субсидиялари эҳтиёжи юқори бўлади, юқори тариф сценарийсида эса давлат харажатлари камайиши мумкин, аммо йўловчилар оқими пасайиши эҳтимоли сақланиб қолади.

Нега бу муҳим?

Президентнинг ПҚ-391-сон қарорида 2030 йилгача шаҳар атрофи темир йўл транспорти орқали ташиладиган йўловчилар сонини 10,5 миллиондан 23,5 миллион нафарга етказиш вазифаси белгиланган.

Шунингдек, электропоездлар ҳаракатланадиган йўналишлар сонини 40 тадан 53 тагача ошириш режалаштирилган.

Лойиҳа ушбу мақсадларга эришиш учун паркни янгилаш, қатновлар сонини кўпайтириш ва йўловчилар сиғимини оширишга қаратилган ташаббуслардан бири ҳисобланади.

Минтақавий нуқтаи назардан, янги поездлар Тошкент атрофи ҳудудлари, Фарғона водийси ва Самарқанд–Бухоро–Қарши йўналишларида транспорт алоқаларини кучайтиришга хизмат қилиши мумкин.

Халқаро даражада эса лойиҳа Европа инвестиция банки иштирокида амалга оширилаётган инфратузилма ташаббусларидан бири бўлиб, Ўзбекистон темир йўл соҳасидаги модернизация дастурларининг давоми сифатида кўрилмоқда.

Лойиҳа доирасида мамлакатда техник хизмат кўрсатиш инфратузилмасини шакллантириш ва маҳаллийлаштириш дастурларини йўлга қўйиш ҳам режалаштирилган. Концепцияга кўра, янги поездлар билан боғлиқ хизмат кўрсатиш ишлари учун тахминан 156 та иш ўрни яратилиши мумкин.

Лойиҳанинг кейинги босқичларида молиялаштириш жараёнлари, харид шартномалари ва поездларни етказиб бериш муддатлари бўйича қарорлар қабул қилиниши кутилмоқда.