19 сентябрь куни Нукус шаҳрида бўлиб ўтган йиғилишда Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев Қорақалпоғистонда 1000 та янги иш ўрнига эга олтин қазиб олиш ва қайта ишлаш кластерини ташкил этиш ҳамда геология-қидирув ишлари кўламини кенгайтириш режалаштирилаётганини маълум қилди.

Қораўзак туманидаги «Урусой» конида хитойлик инвестор томонидан 33 миллион доллар сармоя киритилиши ва янги технологиялар жалб этилиши натижасида 200 гектар майдонда 4 тонна олтин захираси аниқланди. Ушбу захира жорий бозор нархларида 563 миллион долларга баҳоланмоқда ва лойиҳа доирасида 320 та иш ўрни яратилган.

Давлат раҳбарининг таъкидлашича, ҳудуд бўйича геология-қидирув ишлари ҳозиргача майдоннинг 20 фоизида бажарилган, холос. Йирик хорижий сармоядорлар кириб келаётган бир пайтда ҳудуддаги хомашё захираларига оид  маълумотлар етарли эмас.

Шу сабабли масъулларга инвесторлар томонидан кўтарилган масалаларни бир ой муддатда ҳал этиш, геология-қидирув бўйича комплекс дастур ишлаб чиқиб, конлар захирасини қайта баҳолаш топширилди.

Бундан ташқари, йиғилишда хомашёларни чуқур қайта ишлаш зарурлиги қайд этилди. Масалан, Қўнғирот туманидаги «Борсакелмас» конидан ҳар йили 1 миллион тонна техник туз қайта ишланмасдан сотилмоқда. Бўзатов туманидаги «Кусканатау» конида мирабилитни қайта ишлаш орқали йилига 45 минг тоннагача натрий сульфат, астраханитни қайта ишлаш ҳисобига эса магний сульфат олиш имконияти мавжудлиги кўрсатиб ўтилди.

Сармоявий лойиҳалар доирасида Германия компанияси Беруний туманидаги кварцит конига 30 миллион доллар инвестиция киритишни режалаштирмоқда. Ушбу лойиҳа кристалл кремний ишлаб чиқаришни йўлга қўйиб, йилига 25 миллион долларлик маҳсулот экспорт қилишни кўзда тутади. Жаҳон бозорида бир тонна кристалл кремнийнинг нархи тахминан 5500 долларни ташкил этади.

Кимё саноати мутасаддиларига илгари кўзда тутилган 400 миллион долларлик ташаббусларга қўшимча равишда яна 200 миллион долларлик лойиҳаларни тайёрлаш ва амалга ошириш вазифаси юклатилди. Бу орқали жами 5000 та янги иш ўрни яратилиши кутилмоқда.

Контекст

Ўзбекистонда тоғ-кон саноати ва қимматбаҳо металлар қазиб олиш мамлакат иқтисодиётининг асосий устунларидан бири саналади. Мамлакатда йилига қарийб 120 тонна олтин ишлаб чиқарилади ва бу кўрсаткичнинг асосий қисми — тахминан 100 тоннаси Навоий кон-металлургия комбинати (НКМК) ҳиссасига тўғри келади.

Охирги йилларда марказий ва анъанавий саноат ҳудудларидан ташқари, Қорақалпоғистон каби инфратузилмаси ривожланаётган минтақаларда ҳам табиий ресурсларни аниқлаш ва уларни саноат муомаласига киритиш сиёсати юритилмоқда. Қорақалпоғистон ҳудудининг атиги 20 фоизи геологик жиҳатдан ўрганилгани ушбу минтақанинг хомашё салоҳияти ҳали тўлиқ очилмаганини кўрсатади.

Шунингдек, хомашёни қайта ишланмаган ҳолда экспорт қилишдан тайёр ва юқори қўшилган қийматга эга маҳсулотлар ишлаб чиқаришга ўтиш бўйича давлат дастурлари қабул қилинган. Техник туз, мирабилит ва кварцит каби фойдали қазилмаларни маҳаллий даражада қайта ишлаш бўйича илгари сурилаётган ташаббуслар ана шу саноат сиёсатининг давоми ҳисобланади.

Экспертлар нима дейди?

Соҳа кузатувчиларининг фикрича, геология-қидирув ишларига хорижий капитал ва замонавий технологияларни жалб этиш қидирув хатарларини камайтиришга хизмат қилади. 33 миллион доллар сармоя эвазига 563 миллион долларлик захира аниқлангани геология соҳасига киритилган инвестицияларнинг юқори рентабеллигини кўрсатади.

Мутахассислар кристалл кремний каби маҳсулотларни ишлаб чиқариш лойиҳалари глобал таъминот занжирида қайта тикланадиган энергия ва микроэлектроника соҳаларига талаб ортиб бораётган даврга тўғри келаётганини таъкидлайди. 1 тоннаси 5500 доллар бўлган кремний экспорти хомашё экспорт қилишга нисбатан юқорироқ даромад келтириши мумкин.

Айни пайтда, таҳлилчилар 1000 та ва 5000 та янги иш ўринларини яратиш режалари инвестиция лойиҳаларининг ўз вақтида ва тўлиқ қувватда ишга туширилишига бевосита боғлиқ эканини эслатади.

Нега бу муҳим?

Ўзбекистон ва минтақа учун таъсири: Қорақалпоғистонда олтин қазиб олиш ва қайта ишлаш кластерининг ташкил этилиши ҳудуднинг саноат салоҳиятини оширади. Янги саноат қувватлари ва минглаб иш ўринларининг яратилиши маҳаллий аҳоли бандлигини таъминлаш ва ҳудудий бюджет даромадларини кенгайтиришга хизмат қилади.

Иқтисодий ва геосиёсий аҳамияти: Хитой ва Германия компанияларининг сармоялари жалб қилиниши мамлакатда хорижий инвестициялар жуғрофияси ва соҳавий диверсификациясини кенгайтиради. Кварцит ва табиий тузларни қайта ишлаш орқали экспорт ҳажмини ва ташқи савдо балансини яхшилаш имконияти пайдо бўлади.

Геология-қидирув ишларининг комплекс дастури асосида конлар захираси қайта баҳолангач, Қорақалпоғистонга навбатдаги хорижий сармояларни жалб қилиш бўйича янги босқич бошланиши кутилмоқда.