Жиззах вилояти аграр тармоғи жиддий сув танқислиги хавфи билан тўқнаш келмоқда: вилоятнинг умумий кўрсаткичи 57 фоизни ташкил этгани ҳолда, Зарбдор (22%), Дўстлик (33%), Зафаробод (36%) ва Пахтакор (47%) туманларида сув тежовчи технологияларни жорий этиш режаси кескин ортда қолмоқда. Сирдарё (80%) ва Зарафшон (10%) каби асосий манбалардан олинадиган йилига 2,7 миллиард куб метр сувнинг салмоқли қисми очиқ ва эскирган инфратузилма туфайли экин майдонларига етиб боргунча йўқотилади. Бироқ Халқ депутатлари Жиззах вилояти Кенгашининг 2026 йил 27 июлдаги VII-31-173-3-0-K/26-сонли қарорига кўра, инфратузилма муаммоларини бартараф этиш орқали йилига 682 миллион куб метр сувни тежаш имконияти мавжуд.
Вилоятдаги 259 минг гектар суғориладиган майдоннинг 148,2 минг гектарида сув тежовчи технологиялар ўрнатилганига қарамай, туманлар ўртасидаги номутаносиблик тизимли хавфни келтириб чиқармоқда. Зарбдор ёки Дўстлик каби ҳудудлардаги паст кўрсаткичлар туфайли сув ресурслари самарасиз сарфланмоқда ва аҳоли ҳамда фермерлар ўртасида ресурс танқислиги ортмоқда.
Шунингдек, очиқ ариқ ва каналлардаги эскириш, лойқаланиш ҳамда буғланиш оқибатида етказиб бериш тизимининг ўзида катта ҳажмдаги сув исроф бўлмоқда. Бу эса келажакда экинлар ҳосилдорлиги пасайишига ва тупроқ мелиоратив ҳолати ёмонлашувига олиб келиши мумкин.
Ечимлар: Инфратузилма ва рақамлаштириш
Юзага келган муаммоларни ҳал этиш мақсадида комплекс инфратузилмавий ва рақамли тадбирлар амалга оширилмоқда. Президентнинг 2025 йил 27 декабрдаги ПҚ-393-сонли қарори билан 2026 йилда 8 та ирригация ва 5 та мелиорация объектини реконструкция қилишга 213,7 миллиард сўм йўналтирилган.
Сув йўқотилишини камайтириш ва жараённи назорат қилиш учун қуйидаги аниқ чоралар кўрилмоқда:
Кластер ва фермерлар балансидаги 2330 километр ички ариқларни бетонлаштириш ва "Мирзачўл", "Пахтакор", "Бахмал" туманларидаги каналларни қайта қуриш.
Назоратни рақамлаштириш мақсадида 664 та "Ақлли сув" ҳамда 1030 та "Дайвер" қурилмаларини ўрнатиш ва 15 та йирик сув хўжалиги объекти бошқарувини автоматиклаштириш.
Жорий йилда яна 235 та "Дайвер" ускунаси ҳамда 20 та насос станциясига онлайн назорат тизимларини жорий этиш.
Инфратузилмадаги реконструкция ишлари ва ажратилаётган йирик маблағлар сув йўқотишларини камайтиришга хизмат қилади. Бироқ ортда қолаётган туманларда сувдан фойдаланиш маданияти ва фермерларнинг ёндашуви тез орада ўзгармаса, ажратилаётган ресурслар ва ўрнатилаётган технологиялар кутилган тўлиқ самарани бера оладими?
