Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлис Қонунчилик палатаси коррупцияга қарши курашиш тизимини тубдан ислоҳ қилувчи ва жазо муқаррарлигини таъминловчи янги қонун лойиҳасини иккинчи ўқишда қабул қилди. Ушбу ҳужжат билан 3 та кодекс ва 5 та қонунга ўзгартиришлар киритилиб, коррупциявий жиноятлар учун жавобгарлик мисли кўрилмаган даражада кучайтирилмоқда. Энг муҳим янгиликлардан бири — коррупцияга қўл урган шахсларнинг электрон реестри юритилиши ва айрим тоифадаги жиноятлар учун муддатидан олдин озод қилиш имконияти бекор қилинишидир.

Жазо муқаррарлиги: "Коррупциявий жиноят" тушунчасига аниқлик

Янги қонун лойиҳасига кўра, Жиноят кодексига илк бор "коррупцияга оид жиноятлар" тушунчаси киритилмоқда. Эндиликда 18 турдаги жиноятлар айнан шу тоифага мансуб деб топилади. Бу ҳуқуқни қўллаш амалиётида турлича талқинларга чек қўяди.

Энг катта чекловлардан бири — коррупция содир этган шахсларнинг электрон реестрининг жорий этилишидир. Бу шуни англатадики, рўйхатга тушган шахслар келажакда давлат хизматига қабул қилинмайди ва маълум ҳуқуқлардан маҳрум этилади. Бу халқаро тажрибада, хусусан, Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти (OECD) тавсияларида акс этган "шаффоф жазо" тизимига тўла мос келади.

Иқтисодий жиноятлар ва давлат харидларидаги назорат

Мансаб ваколатини суиистеъмол қилган ҳолда олиб борилган ўзалаштириш, растрата ёки фирибгарлик жиноятлари учун жазо чоралари оғирлаштирилди. Айниқса, давлат харидлари соҳасидаги қонунбузарликларга алоҳида эътибор қаратилган.

Таҳлилий маълумот: Лойиҳа билан товар ёки хизматнинг бошланғич нархи ва ўртача бозор нархи ўртасидаги фарқ 20 фоиздан ошган тақдирда, бунинг учун маъмурий жавобгарлик белгиланмоқда. Бу давлат бюджет маблағларининг сунъий равишда шиширилган нархларда талон-торож қилинишини тўхтатишга қаратилган.

"Давлат харидлари тўғрисида"ги қонунга киритилаётган қўшимчалар давлат буюртмачиларини нарх тафовути чегарасига қатъий амал қилишга мажбур қилади. Бу соҳада Коррупцияга қарши курашиш агентлигига янги 8 та вазифа юклатилиб, улар ҳудудлар ва соҳалар кесимида "коррупциявий хавф-хатарлар харитаси"ни шакллантиради.

Комплаенс-назорат ва таълим: Профилактиканинг янги босқичи

Қонун фақат жазолаш билан чекланиб қолмай, коррупциянинг олдини олиш механизмларини ҳам ҳуқуқий мустаҳкамламоқда. Давлат органларида ташкил этилган комплаенс ва ички назорат тузилмаларининг ваколатлари эндиликда қонун даражасида белгиланмоқда. Бу уларнинг идоравий босимлардан мустақил бўлишини таъминлайди.

Шунингдек, давлат сиёсатининг устувор йўналиши сифатида таълим ва тарбия тизимига коррупцияга нисбатан муросасиз муносабат ва "ҳалоллик вакцинаси"ни сингдириш вазифаси қўйилмоқда. Бу узоқ муддатли истиқболда жамиятда коррупцияга қарши иммунитет ҳосил қилишга қаратилган.

Халқаро стандартлар ва мантиқий хулоса

Ушбу ислоҳотлар Ўзбекистоннинг БМТнинг Коррупцияга қарши конвенцияси доирасидаги мажбуриятларини бажариш йўлидаги муҳим қадамидир. Жазо муддатини ўташда имтиёзларнинг бекор қилиниши (муддатидан олдин озод этилмаслик) давлат хизматчилари учун "огоҳлантириш сигнали" бўлиб хизмат қилади.