Ўзбекистонда давлат фуқаролик хизматига қабул қилишнинг ягона очиқ портали — vacancy.argos.uz орқали эълон берган ташкилотлар сони жами 19 427 тага етди. Портал маълумотларига кўра, тизим ишга тушгандан буён 104 мингдан ортиқ фуқаро очиқ танловлар асосида ишга қабул қилинган бўлса-да, ҳудудий номутаносиблик ва танлов иштирокчиларининг фаоллигида катта фарқлар кузатилмоқда. Масалан, Тошкент шаҳрида 2006 та фаол вакансия мавжуд бўлган бир пайтда, Жиззах вилоятида бу кўрсаткич 135 тани ташкил этмоқда. Бу рақамлар давлат бошқарувида кадрлар селекцияси рақамлашганини кўрсатса-да, чекка ҳудудлардаги вакансиялар учун рақобат даражаси ҳамон марказдан сезиларли даражада пастлигича қолмоқда.
Рақамлар тили: Статистика нимадан далолат беради?
Бошқарув самарадорлиги агентлиги томонидан тақдим этилган портал статистикаси тизимнинг қамрови йилдан-йилга кенгайиб бораётганини кўрсатади.
Порталдаги асосий кўрсаткичлар қуйидагича:
Жами танлов иштирокчилари: 5 387 281 нафар.
Тестда қатнашганлар: 1 547 196 нафар.
Ишга қабул қилинганлар: 104 509 нафар.
Ушбу рақамлар шуни англатадики, ҳар бир иш ўрни учун ўртача 51 нафар номзод даъвогарлик қилмоқда. Бироқ, суҳбат босқичига етиб келганлар сони (757 302 нафар) жами иштирокчиларнинг фақат 14 фоизини ташкил этади. Бу номзодларнинг сараланиш жараёнида нафақат билим, балки малакавий талабларга мос келиши ҳам қаттиқ назорат қилинаётганидан далолат беради.
Фактчекинг: Портал маълумотлари ва реал вазият
Давлат хизматига қабул жараёнидаги очиқликни текшириш учун порталдаги бир нечта кўрсаткичларни таҳлил қиламиз.
1. Даъво: Портал орқали ишга кириш 100% шаффоф ва инсон омилидан холи.
Манба нима дейди? Ўзбекистон Республикасининг "Давлат фуқаролик хизмати тўғрисида"ги қонунига кўра, танловлар уч босқичли (малака ошириш, тест ва суҳбат) тизимда ўтказилади.
Рақамлар мос келадими? 1,5 миллиондан ортиқ одам тест топширган, лекин суҳбат босқичида инсон омили (комиссия аъзолари) сақланиб қолган.
Хулоса: Тест босқичи рақамлашган ва шаффоф, бирок якуний қарор суҳбат босқичида комиссия томонидан қабул қилиниши субъективлик эҳтимолини бутунлай йўқ қилмайди.
2. Даъво: Вазирликлар энг кўп иш ўринларини таклиф қилмоқда.
Манба: Порталнинг "Тармоқлар бўйича" бўлими.
Рақамлар: Вазирликларда 3926 та фаол эълон мавжуд. Бу бошқа барча тармоқлар (Агентликлар - 34 та, Инспекциялар - 24 та) йиғиндисидан бир неча баробар кўп.
Хулоса: Давлат бошқарувининг марказий аппарати ва унинг қуйи тизимлари кадрлар алмашинуви бўйича асосий драйвер бўлиб қолмоқда.
Жиззах вилояти: Ҳудудий таҳлил
Жиззах вилоятидаги вакансиялар сони (135 та) республика бўйича ўртача кўрсаткичдан паст бўлса-да, бу ҳудуддаги меҳнат бозорининг ўзига хос хусусиятларини кўрсатади. Масалан, қўшни Сирдарё вилоятида (246 та) вакансиялар кўпроқ.
Жиззахлик номзодлар учун асосий имкониятлар маҳаллий давлат ҳокимияти органлари ва вазирликларнинг ҳудудий бошқармаларига тўғри келади. Порталнинг 2020-2024 йиллардаги динамикаси шуни кўрсатадики, вилоятда "маҳаллабай" тизими доирасидаги ҳоким ёрдамчилари ва ёшлар етакчилари учун ажратилган квоталар энг катта иштирокчилар оқимини шакллантирган.
Контекст: Нима учун бу тизим муҳим?
Илгари давлат идорасига ишга кириш "ёпиқ эшиклар" ортида, таниш-билишчилик ёки шахсий алоқалар асосида амалга оширилиши ҳақидаги қарашлар жамиятда кучли эди. Vacancy.argos.uz порталининг жорий этилиши иккита асосий муаммони ҳал қилишга қаратилган:
Меритократия: Лаёқатли кадрларни танлаш.
Коррупцияга қарши кураш: Номзод ва иш берувчи ўртасидаги бевосита алоқани камайтириш.
Бироқ, порталдаги "Олий таълим муассасалари" ёки "Банклар" каби бўлимларда эълонлар сонининг 0 экани, ушбу ташкилотлар ҳали ҳам ўзларининг ички порталларидан фойдаланиши ёки тизимга тўлиқ интеграция бўлмаганини кўрсатади. Бу эса иш қидирувчи учун ягона нуқта тамойилини бироз чеклайди.
Хулоса ва истиқболлар
Vacancy.argos.uz портали Ўзбекистон давлат хизмати учун инқилобий қадам бўлди, аммо унинг самарадорлиги фақат рақамлар билан ўлчанмайди. Тизимнинг ҳақиқий муваффақияти — Жиззахнинг чекка қишлоғидаги билимли йигит ёки қизнинг ҳеч қандай "танишсиз" вазирликка ишга кира олишидадир.
Бугунги кунда Тошкент шаҳри ва Тошкент вилояти жами вакансияларнинг қарийб 45 фоизини эгаллаб турибди. Ҳудудларда, хусусан Жиззахда давлат хизмати жозибадорлигини ошириш ва вакансиялар шаффофлигини таъминлаш кадрлар қўнимсизлигини камайтиришга хизмат қилади.
Сизнингча, давлат хизматидаги суҳбат жараёнларини ҳам тўлиқ автоматлаштириш ва инсон омилини чиқариб ташлаш вақти келдими ёки жонли мулоқот номзоднинг шахсий сифатларини баҳолашда зарурми?
