Жиззах вилоятининг Зафаробод туманида эшакни автомобиль ортидан судраб кетиш билан боғлиқ ҳолат ижтимоий тармоқларда кенг муҳокамаларга сабаб бўлди. Ҳайдовчига нисбатан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 111-моддаси билан баённома расмийлаштирилиб, иш судга оширилди. Ушбу воқеа мамлакатда ҳайвонларга нисбатан муносабат маданияти ва ҳуқуқий жавобгарлик масаласини яна кун тартибига чиқарди.
Воқеа тафсилотлари ва ҳайдовчининг важи
Жиззах вилояти ички ишлар органлари томонидан ўтказилган суриштирув натижасида ҳуқуқбузарнинг шахси аниқланди. Ҳайдовчининг тушунтиришича, у Наманган вилоятидан кўчат олиб келаётган вақтда автомобили бузилиб қолган. Юкхонадаги эшак димиқиб қолмаслиги учун пастга туширилган, бироқ транспорт воситаси созлангач, уни қайта юклаш имкони бўлмаган.
Ҳайдовчи ҳайвонни баландроқ жойга олиб бориб, кейин машинага чиқариш мақсадида уни 100-150 метр масофага автомобиль ортидан судраб боришга қарор қилган. Гарчи фуқаро ўз қилмишидан пушаймонлигини билдирган бўлса-да, амалдаги қонунчилик бундай ҳаракатни ҳайвонларга нисбатан шафқатсиз муносабат сифатида таснифлайди.
Ҳуқуқий асослар: 111-модда нимани назарда тутади?
Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексида ҳайвонларни ҳимоя қилиш бўйича аниқ меъёрлар белгиланган. 111-моддага кўра:
Биринчи марта содир этилганда: Ҳайвонларни қийноққа солиш ёки азоб бериш базавий ҳисоблаш миқдорининг (БҲМ) 3 бараваридан 5 бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.
Такрорийлик ёки оғирлаштирувчи ҳолатлар: Агар ҳуқуқбузарлик бир йил давомида такроран содир этилса, вояга етмаган шахс ҳузурида амалга оширилса ёки ҳайвоннинг ўлимига/майиб бўлишига олиб келса, жазо кескинлашади. Бунда БҲМнинг 5 бараваридан 10 бараваригача жарима ёки 15 суткагача маъмурий қамоқ кўзда тутилган.
Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 202-1-моддасига мувофиқ, ҳайвонларга нисбатан шафқатсиз муносабатда бўлиш маъмурий жазо қўлланилганидан кейин яна такрорланса ва ҳайвоннинг ўлимига ёки майиб бўлишига сабаб бўлса, жиноий жавобгарлик, жумладан, 6 ойгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланиши мумкин.
Статистик таҳлил ва тизимли муаммолар
2025 йил давомида ҳайвонларга шафқатсиз муносабатда бўлган 70 нафар фуқаро маъмурий жавобгарликка тортилган. Олий суд маълумотларига кўра:
66 нафар шахсга жами 84 миллион сўм миқдорида жарима қўлланилган.
4 нафар шахс маъмурий қамоқ жазосига маҳкум этилган.
Жиноий ишлар бўйича ўтган йили суд жараёнлари қайд этилмаган, бу эса аксар ҳолатлар маъмурий тартибда ҳал этилаётганини кўрсатади.
Таққослаш учун, Сурхондарё вилоятининг Шеробод туманида ит болаларининг қулоқларини юлиб олган шахсга нисбатан 10 суткалик қамоқ жазоси қўлланилгани жамиятда резонанс уйғотган эди. Бундай ҳолатлар жазонинг нафақат моддий, балки ижтимоий таъсир кучига ҳам эга эканини тасдиқлайди.
Халқаро тажриба ва эксперт фикри
Жаҳон ҳайвонларни ҳимоя қилиш ташкилоти (World Animal Protection) маълумотларига кўра, ҳайвонларга нисбатан зўравонлик кўпинча жамиятдаги умумий агрессия даражаси билан боғлиқ. Кўплаб ривожланган давлатларда ҳайвонларни автомобилда ташишнинг қатъий қоидалари мавжуд бўлиб, уларни шатакка олиб судраш энг оғир ҳуқуқбузарликлардан бири ҳисобланади.
Ўзбекистонлик ҳуқуқшуносларнинг фикрича, амалдаги жарималар миқдори доим ҳам кутилган профилактик натижани бермайди. Жиззахдаги ҳолатда ҳайдовчининг "шароит йўқлиги" ҳақидаги важи ҳуқуқий жиҳатдан асоссиздир, чунки ҳар қандай юк ёки тирик жонзот ташувчи шахс хавфсизлик ва инсонпарварлик нормаларига риоя қилишга мажбур.
Хулоса ва мушоҳада
Жиззахдаги воқеа шунчаки бир ҳайдовчининг эҳтиётсизлиги эмас, балки жамиятда ҳайвонларга бўлган муносабатнинг аксидир. Қонун устуворлиги таъминланиши ва айбдорнинг жавобгарликка тортилиши келгусида бу каби ҳолатларнинг олдини олишда муҳим аҳамиятга эга. Бироқ, фақат жарималар билан муаммони тўлиқ ҳал қилиб бўлмайди. Бу борада мактаб таълими ва ижтимоий тарғибот орқали "шафқатсизликка тоқатсизлик" маданиятини шакллантириш зарур.
Сизнингча, ҳайвонларга шафқатсиз муносабат учун белгиланган амалдаги жазо чоралари етарлими ёки уларни янада кучайтириш керакми?
