Иқтисодиёт ва молия вазирлиги «Очиқ бюджет» портали орқали «Ташаббусли бюджет» жараёнининг 2026 йилги 1-мавсуми ғолибларини эълон қилди. Республика бўйича жами 10 миллиондан ортиқ овоз тўпланган ушбу мавсумда Жиззах вилоятидан 74 та лойиҳа ғолиб деб топилди ва уларнинг ижроси учун 102,4 миллиард сўм маблағ йўналтирилиши белгиланди. Бироқ вилоятдаги маҳаллаларнинг қаноатланиш даражаси бор-йўғи 23 фоизни ташкил этгани жараённинг самарадорлиги ва аҳоли қамрови бўйича қатор саволларни юзага чиқармоқда.
Статистик манзара: Жиззах вилоятининг кўрсаткичлари
Жиззах вилояти бўйича тақдим этилган расмий маълумотларга кўра, жорий мавсумда фуқаролар томонидан 1 031 та лойиҳа илгари сурилган. Улардан 881 таси (85,4 фоизи) ишчи гуруҳ саралашидан ўтиб, овоз бериш босқичига йўл олган бўлса, 150 та лойиҳа турли сабабларга кўра рад этилган.
Вилоят бўйича жами тўпланган овозлар сони 424 мингтани ташкил этди. Ғолиб бўлган 74 та лойиҳа умумий овозларнинг қарийб 72 фоизини (307,4 мингта овоз) ўз ичига олган. Бу рақамлар овозларнинг маълум бир йирик лойиҳалар атрофида концентратлашиб қолганини кўрсатади.
Фактчекинг: Рақамлар ва реаллик ўртасидаги мувофиқлик
Жараён шаффофлигини таъминлаш мақсадида тизимдаги асосий маълумотларни текшириб кўрамиз:
Даъво: Жиззах вилоятида аҳолининг лойиҳалардан қаноатланиш даражаси юқори.
Манба: «Очиқ бюджет» порталининг расмий статистика бўлими.
Текширув: Вилоятдаги жами 279 та маҳалладан фақат 63 таси (22,5 фоиз) ғолиб лойиҳага эга бўлган. «Маҳаллалар қаноатланиши» индекси расман 23 фоиз деб кўрсатилган.
Хулоса: Рақамлар реал қаноатланиш даражаси паст эканини тасдиқлайди. Вилоятдаги ҳар тўртта маҳалладан фақат биттаси ўз муаммосини ушбу механизм орқали ҳал этиш имконига эга бўлган.
Шунингдек, овозлар сони бўйича кескин диспропорция кузатилади. Энг юқори овоз тўплаган лойиҳа 9 691 та овоз олган бўлса, айрим ғолиб лойиҳалар 450 та овоз билан ҳам рўйхатга кирган. Бу лойиҳанинг тури ва маҳалла аҳолиси сонига боғлиқ бўлса-да, рақобат муҳити турли туманларда турлича шаклланганини кўрсатади.
Туманлар кесимида таҳлил: Ким етакчи?
Вилоят бўйича ғолиб лойиҳалар сони туманлар кесимида қуйидагича тақсимланди:
Ҳудуд номи | Ғолиб лойиҳалар сони |
Шароф Рашидов тумани | 9 та |
Зомин тумани | 8 та |
Арнасой ва Дўстлик туманлари | 7 тадан |
Жиззах шаҳри ва Бахмал тумани | 6 тадан |
Ғаллаорол, Зарбдор, Мирзачўл, Пахтакор | 5 тадан |
Фориш ва Янгиобод туманлари | 4 тадан |
Зафаробод тумани | 3 та |
Энг юқори кўрсаткич Шароф Рашидов туманида кузатилган бўлса, энг паст кўрсаткич Зафаробод туманига тўғри келмоқда. Бу ҳолат ҳудудлардаги демографик вазият ва аҳолининг мобиллашув даражаси билан изоҳланиши мумкин.
Шериклик лойиҳалари: Жиззахдаги «пассив» нуқта
2026 йилги мавсумнинг янгилиги бўлган «Шериклик лойиҳалари» бўйича Жиззах вилоятидан 19 та ариза келиб тушган эди. Бироқ якуний натижаларга кўра, вилоятда бирорта ҳам шериклик лойиҳаси ғолиб деб топилмаган (0 та).
Бунинг сабаби сифатида фуқароларнинг маблағларни транзит ҳисобрақамларига ўтказишдаги сусткашлиги ёки янги тизимнинг ишлаш механизмини етарлича тушунмаганини кўрсатиш мумкин. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 7 июндаги 354-сон қарори билан тасдиқланган низомга кўра, шериклик лойиҳаларида жамоатчилик назорати ва молиявий иштирок муҳим ҳисобланади. Жиззахдаги бу натижа маҳаллий ижро ҳокимияти ва жамоатчилик ўртасида мазкур йўналишда тарғибот ишлари етарли эмаслигини англатади.
Эксперт фикри ва қонунчилик асослари
Иқтисодий таҳлилчиларнинг фикрича, «Ташаббусли бюджет» механизми маҳаллий бюджет харажатларини шакллантиришда фуқаролар иштирокини таъминловчи энг самарали воситадир. Бироқ, 102,4 миллиард сўмлик маблағнинг 74 та лойиҳага тақсимланиши вилоятдаги мавжуд муаммоларнинг (йўл, ичимлик суви, мактаб ва боғча таъмири) фақат кичик бир қисмини қоплайди.
Ўзбекистон Республикасининг «Бюджет кодекси» ва тегишли меъёрий ҳужжатларига кўра, туман (шаҳар) бюджетлари қўшимча манбаларининг камида 30 фоизи жамоатчилик фикри асосида шакллантирилган тадбирларни молиялаштиришга йўналтирилиши шарт. Жиззах вилоятида ажратилган 110,3 миллиард сўмлик лимитдан 102,4 миллиард сўмининг ўзлаштирилиши (92,8 фоиз) молиявий ресурсдан фойдаланиш самарадорлиги юқори эканини кўрсатади, аммо қолган маблағларнинг тақдири очиқ қолмоқда.
Хулоса ва мулоҳаза
«Ташаббусли бюджет» — бу нафақат асфальт ёки сув қувури, балки фуқаролик жамиятининг шаклланиш жараёнидир. Жиззах вилоятидаги 23 фоизлик маҳалла қаноатланиши кўрсаткичи тизимни янада такомиллаштириш, лойиҳалар сонини кўпайтириш ва овоз бериш механизмини адолатлироқ қилиш кераклигини кўрсатмоқда.
Сизнинг маҳаллангиз ушбу рўйхатда борми? Агар йўқ бўлса, кейинги мавсумда овоз тўплаш учун қандай стратегия қўллашни режалаштиргансиз?
Ҳакимжон Фозилов
