Тошкент ва Самарқандни боғлайдиган янги 282 километрлик пулли автомагистраль қурилиши Хитойнинг COVEC (China Overseas Engineering Construction) компаниясига топширилди. Лойиҳа қиймати 2,2 миллиард долларга баҳоланмоқда, шундан 85 фоизи Хитой банклари томонидан, 15 фоизи эса Ўзбекистон давлат бюджетидан молиялаштирилади. Транспорт вазири Илҳом Маҳкамовнинг маълум қилишича, COVEC фақат қурилишни амалга оширади, трассани пулли режимда бошқариш учун эса 2030 йилгача алоҳида оператор жалб этилади. Маршрут бўйлаб ҳаракат вақти амалдаги 5,5 соатдан 2–2,5 соатгача қисқариши кутилмоқда.
Лойиҳанинг иқтисодий ва инфратузилмавий аҳамияти
Айни пайтда мавжуд Тошкент — Самарқанд трассаси мамлакатдаги энг гавжум транспорт артерияси ҳисобланади. Янги олти тасмали магистраль Сергели туманидаги Тошкент ҳалқа йўлидан бошланиб, Сирдарё ва Жиззах вилоятлари орқали ўтиб, Самарқандгача давом этади.
Автомобиль йўллари қўмитаси маълумотларига кўра, трасса бўйлаб 92 та кўприк, 28 та йўл ўтказгич ва 60 та туннель туридаги ўтиш жойлари қурилади. Текис ҳудудларда максимал тезлик соатига 150 км гача рухсат этилиши режалаштирилган. Лойиҳанинг амалга оширилиши кунига 60–80 минг автомобиль ўтказиш қувватини яратади ҳамда юкларни ташиш таннархини 20–24 фоизга камайтиради.
Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлиги маълумоти:
"Қурилиш якунлангач, аҳолида муқобил танлов бўлади: пулли трассадан фойдаланиш ёки мавжуд бепул йўлдан юриш. Трасса интеллектуал транспорт тизимлари ва хавфсизликни таъминловчи тезкор таблолар билан жиҳозланади."
Лойиҳада маҳаллий маҳсулотлар, хусусан, Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган цемент, бетон ва инерт материаллар улуши камида 50 фоизни ташкил этиши белгиланган. Бўстонлиқ, Фарғона водийси ва Андижон йўналишларида ҳам кейинчалик пулли магистраллар қуриш назарда тутилган.
Пудратчи танлови ва халқаро тажриба хавфлари
Танлов якунларига кўра пудратчи сифатида танланган COVEC компанияси China Railway Group`нинг шуъба корхонаси бўлиб, 88 та мамлакатда тажрибага эга. Бироқ халқаро тажрибада ушбу компания билан боғлиқ мураккаб ҳолатлар ҳам кузатилган.
Хусусан, компания Польшадаги A2 автомагистралининг 49 км участкасини 447 миллион долларга қуриш бўйича тендерда ғолиб чиққан, аммо лойиҳа харажатлари дастлабки баҳолашдан 76 фоизга ошиб, 786 миллион долларга етгани сабабли шартнома бекор қилинган. Бу ҳолат халқаро инфратузилма лойиҳаларида бюджет ортиши хавфи мавжудлигини кўрсатади.
Тошкент — Самарқанд трассасининг асосий кўрсаткичлари
Кўрсаткич | Рақамлар ва тафсилотлар |
Умумий узунлиги | 282 км (6 тасмали) |
Умумий қиймати | 2,2 миллиард доллар |
Молиялаштириш манбаси | 85% Хитой банклари, 15% Ўзбекистон бюджети |
Ҳаракат вақти | 5,5 соатдан 2–2,5 соатгача қисқаради |
Инфратузилма объектлари | 92 кўприк, 28 йўл ўтказгич, 60 туннель |
Топшириш муддати | 2030 йил |
Молиявий юклама ва тариф шаклланиши
Пулли йўлнинг ўзини оқлаши ва фуқаролар учун мақбул бўлиши тўғридан-тўғри белгиланадиган тарифларга боғлиқ. Агар тарифлар юқори белгиланса, асосий автотранспорт оқими мавжуд бепул йўлда қолиши ва янги трассанинг тижорий самарадорлиги пасайиши мумкин.
Иккинчи босқичда жалб қилинадиган оператор харажатларни қоплаш ва фойда олиш учун тариф сиёсатини бозор шароитларига мослаштириши лозим. Шу билан бирга, йирик хорижий қарз маблағларининг жалб этилиши давлат бюджети ва ташқи қарзга бўлган таъсирни пухта таҳлил қилишни талаб этади.
Тошкент — Самарқанд пулли автомагистрали мамлакат транспорт тизимини замонавийлаштириш ва ҳудудлараро савдо-иқтисодий алоқаларни тезлаштириш йўлидаги муҳим қадамдир. Шунга қарамай, лойиҳанинг муваффақияти пудратчи томонидан қурилиш харажатларини дастлабки бюджет доирасида ушлаб туриш ва аҳоли харидоргирлик қобилиятига мос келувчи адолатли тарифларни белгилашга бевосита боғлиқдир.
Янги пулли йўл хизматидан фойдаланиш учун қанча тўлашга тайёрсиз?
