Жиззах вилоятининг Зомин ва Шароф Рашидов туманларида сентябрь ойида ўтказилган археологик дала-қидирув ишлари натижасида палеолит ва неолит даврларига оид янги археологик объектлар, шунингдек, 30 га яқин петроглиф аниқланди. Бу ҳақда Маданий мерос агентлиги 28 сентябрь куни хабар берди.

Тадқиқотлар Маданий мерос агентлиги ҳамда Я. Ғуломов номидаги Самарқанд археология институти ходимлари томонидан олиб борилган. Зомин туманидаги Аччи ва Пешағор қишлоқлари, шунингдек, Аржа ҳудудида тош даврига оид объектлар қайд этилган бўлса, Шароф Рашидов туманидаги Равот қишлоғи яқинида еттита сланец қоятошда 30 га яқин петроглиф аниқланган.

Зоминда тош даврига оид бир нечта объект қайд этилди

Дастлабки маълумотларга кўра, Аччи қишлоғининг шарқий қисмида палеолит даврига оид макон аниқланган. Пешағор қишлоғида неолит даврига мансуб макон қайд этилган. Аччининг ғарбий қисми ва Аржа қишлоғи ҳудудларида ҳам неолит даврига оид топилмажойлар топилган.

Бир ҳудуднинг ўзида палеолит ва неолит даврларига оид ёдгорликларнинг учраши археологлар учун ҳудуддан турли даврларда фойдаланилганини ўрганиш имконини беради. Маданий мерос агентлиги бу топилмалар Туркистон тизмасида тош даври жамоаларининг тарқалиши, яшаш муҳити ва хўжалик фаолиятини тадқиқ этиш учун маълумот манбаи бўлишини қайд этган.

Бу ерда ҳозирча асосий вазифа топилмаларнинг аниқ даврини белгилаш ва уларнинг археологик контекстини ҳужжатлаштиришдан иборат. Яъни дала-қидирув босқичида аниқланган объектлар кейинги тадқиқотлар орқали янада чуқур ўрганилади.

Равотсой бўйида 30 га яқин петроглиф

Шароф Рашидов туманидаги Равот қишлоғи, Равотсойнинг чап соҳилида аниқланган қоятош суратлари алоҳида мажмуани ташкил этади. Еттита сланец қоятош юзасида жами 30 га яқин тасвир қайд этилган.

Петроглифлар орасида овчи, тоғ эчкиси, қорамол, ит, қуёшсимон белги ва камондан ўқ узаётган овчи тасвирлари бор. Мутахассисларнинг дастлабки таҳлилига кўра, мазкур тасвирлар бронза давридан илк ўрта асрларгача бўлган даврлар билан боғланади.

Бу даврлаштириш ҳали якуний эмас. Манбада ҳам тасвирларни аниқ саналаш ва илмий ҳужжатлаштириш кейинги тадқиқотлар давомида амалга оширилиши кўрсатилган.

Мутахассислар нимани таъкидламоқда?

Археологларнинг дастлабки хулосасига кўра, Зомин ҳудудида палеолит ва неолит ёдгорликларининг бирга учраши қадимги жамоаларнинг бу ҳудуддан узоқ даврлар давомида фойдаланганини кўрсатиши мумкин. Бу фикр Туркистон тизмасида аҳоли тарқалиши ва яшаш шароитларини даврлар кесимида ўрганиш учун янги материал пайдо бўлганини англатади.

Равотсойдаги петроглифлар эса қадимги аҳолининг овчилик, чорвачилик ва рамзий тасвирлар билан боғлиқ фаолияти ҳақида маълумот бериши мумкин. Бироқ муайян тасвирнинг вазифаси ёки унинг аниқ санаси фақат қоя юзасининг ўзига қараб қатъий белгиланмайди; бунинг учун қўшимча археологик ва илмий таҳлил талаб этилади.

Манбада мустақил экспертларнинг алоҳида интервью ёки баҳолари келтирилмаган. Шунинг учун топилмаларнинг келиб чиқиши, санаси ва мазмуни бўйича якуний илмий хулосалар ҳали билдирилган эмас.

Контекст: бу Жиззахдаги дастлабки топилма эмас

Жиззах вилоятида тош даври археологияси бўйича қидирув ишлари аввал ҳам ўтказилган. 2025 йил 28 апрелдан 6 майга қадар Ғаллаорол туманидаги Нурота тоғ тизмасининг шимоли-ғарбий қисмида Маданий мерос агентлиги ва Яҳё Ғуломов номидаги Самарқанд археология институти ходимлари дала тадқиқотлари олиб бориб, палеолит ва неолит даврларига оид янги археологик манзилларни қайд этган.

Шу нуқтаи назардан, 2026 йил сентябрида Зомин ва Шароф Рашидов туманларидаги қидирувлар алоҳида бир объектни эмас, Жиззах воҳаси ва тоғли ҳудудлардаги қадимги манзилларни изчил ўрганиш жараёнининг давоми сифатида қаралмоқда. 2025 йилдаги Ғаллаорол тадқиқотлари ҳам тош даври ёдгорликларини ҳудудий жиҳатдан ўрганиш давом этаётганини кўрсатади.

Петроглифларни ўрганиш нуқтаи назаридан ҳам Жиззахдаги янги мажмуа Марказий Осиёнинг қоятош санъати контекстида қаралади. Бу ердаги тасвирларни аниқ даврлаштириш амалга оширилса, уларнинг бошқа археологик объектлар билан муносабатини солиштириш имкони кенгаяди.

Нега бу муҳим?

Ўзбекистон учун

Янги объектлар республикада тош даври ва кейинги археологик даврларни ўрганиш учун мавжуд маълумотлар базасини кенгайтириши мумкин. Айниқса, палеолит, неолит ва бронза даврига оид материалларни бир ҳудуд доирасида ўрганиш қадимги жамоаларнинг вақт ва макон бўйича ҳаракатини таҳлил қилишга ёрдам беради.

Минтақа учун

Зомин ва Туркистон тизмаси ҳудудидаги объектлар Марказий Осиёнинг тоғли ҳудудларида қадимги аҳоли қай тарзда яшагани, қандай табиий муҳитдан фойдалангани ва хўжалик фаолияти қандай кечгани ҳақида қиёсий тадқиқотлар учун материал бериши мумкин.

Халқаро археология учун

Петроглифларнинг бронза давридан илк ўрта асрларгача бўлган кенг даврга тегишли экани тасдиқланса, турли тарихий босқичларда қоятош тасвирларининг ўзгаришини ўрганиш имкони пайдо бўлади. Аммо бу хулоса ҳозирча дастлабки даврлаштиришга таянади.

Кейинги босқич қандай бўлади?

Маданий мерос агентлиги маълум қилишича, аниқланган объектларда кенг кўламли археологик тадқиқотлар давом эттирилади. Кейинги босқичда топилмаларни даврлаштириш, илмий ҳужжатлаштириш ва уларнинг тарихий-маданий хусусиятларини чуқурроқ ўрганиш режалаштирилган.

Шу сабабли ҳозирги маълумотлар якуний археологик хулоса эмас, балки янги тадқиқотлар учун бошланғич маълумот сифатида қаралмоқда.