Ўзбекистонда таълим, илм-фан ва соғлиқни сақлаш соҳаларини бошқариш тизими қайта ташкил этилмоқда. Президентнинг 9 октябрдаги фармонига мувофиқ, Бош вазирнинг биринчи ўринбосари — Таълим ва илм-фан вазири Эркинжон Турдимовга бир қатор вазирликлар, агентликлар ва инспекциялар фаолиятини мувофиқлаштириш вазифаси юклатилди.

Янги тартиб Вазирлар Маҳкамасининг ижро этувчи тузилмасини ўзгартиришни ҳам назарда тутади. Хусусан, ҳукумат аппаратида 12 нафар ходимдан иборат алоҳида котибият ташкил этилади. Бу ҳақда 2026 йил 9 октябрда имзоланган «Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг ижро этувчи тузилмасини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Президент фармонида белгиланган.

Қайси ташкилотлар Турдимовга бириктирилди?

Фармонга илова қилинган рўйхатга кўра, Эркинжон Турдимовнинг мувофиқлаштируви доирасига таълим, илм-фан ва соғлиқни сақлаш соҳаларида фаолият юритувчи давлат бошқаруви органлари киритилган.

Жумладан, қуйидаги вазирлик ва ташкилотлар белгиланган:

1. Таълим ва илм-фан вазирлиги

Вазирлик билан бир қаторда унинг тизимидаги тўртта агентлик ҳам рўйхатдан ўрин олган:

• Ихтисослаштирилган таълим муассасалари агентлиги;
• Касбий таълим агентлиги;
• Инновацион ривожланиш агентлиги;
• Билим ва малакаларни баҳолаш агентлиги.

2. Соғлиқни сақлаш вазирлиги

Ушбу вазирлик билан боғлиқ учта ташкилот ҳам бириктирилган:

• Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси;
• Тиббиёт ва фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги;
• Клиник аудит инспекцияси.

3. Ички ишлар вазирлиги

Ички ишлар вазирлигининг таълим муассасаларида, ўқувчи ва талабалар орасида ҳуқуқбузарлик ҳамда психотроп моддалар тарқалишининг олдини олиш билан боғлиқ фаолияти мувофиқлаштирилади.

4. Ёшлар ишлари агентлиги

Агентликнинг таълим муассасаларида ёшларнинг замонавий билим ва касб-ҳунар эгаллашига кўмаклашиш, уларни миллий ва умуминсоний қадриятларга ҳурмат руҳида тарбиялаш билан боғлиқ вазифалари қамраб олинган.

5. Фанлар академияси

Илмий фаолиятни мувофиқлаштириш доирасида Фанлар академияси ҳам рўйхатга киритилган.

6. Бошқа вазирликлар, қўмиталар, агентликлар ва инспекциялар

Уларнинг таълим, илм-фан ва соғлиқни сақлаш соҳаларидаги вазифа ва функцияларини амалга ошириш билан боғлиқ фаолияти ҳам мувофиқлаштирилади.

7. Ҳудудий ижро ҳокимияти органлари

Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши раисининг, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимларининг тегишли масалалар бўйича ўринбосарлари ҳам мазкур бошқарув тизими доирасига киритилган.

Фармонда Турдимов ушбу органлар раҳбарларининг таълим, илм-фан ва соғлиқни сақлаш соҳаларидаги вазифаларини бажаришга доир фаолиятига ўз ваколатлари доирасида умумий раҳбарлик қилиши ва уларни мувофиқлаштириши белгиланган. Бу рўйхатдаги барча идоралар бевосита Таълим ва илм-фан вазирлиги таркибига ўтказилганини англатмайди.

Ҳукумат аппаратида 12 штат бирлиги ажратилади

Фармонга мувофиқ, Вазирлар Маҳкамасида Таълим, илм-фан ва соғлиқни сақлаш масалалари котибияти ташкил этилади. Унинг штат жадвали 12 нафар ходимдан иборат бўлади.

Мазкур штат бирликлари қуйидаги манбалар ҳисобидан шакллантирилади:

• 5 та штат бирлиги — Вазирлар Маҳкамасининг Ижтимоий ривожланиш масалалари бўлими ҳисобидан;
• 7 та штат бирлиги — қайта ташкил этилган Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳамда Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг штат бирликларини мақбуллаштириш ҳисобидан.

Шундай қилиб, янги котибият учун ажратилган 12 та штат бирлиги мавжуд давлат бошқаруви тузилмалари ҳисобидан шакллантирилиши назарда тутилган. Фармон ҳақида тақдим этилган маълумотларда ушбу ўзгаришлар натижасида бюджет харажатлари қанчага ўзгариши кўрсатилмаган.

Бошқарув тизимида нима ўзгармоқда?

9 октябрдаги фармондан олдин Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳамда Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги бирлаштирилиб, ягона Таълим ва илм-фан вазирлиги ташкил этилган эди. Унга Эркинжон Турдимов раҳбар этиб тайинланган.

Бу ўзгаришгача мактабгача ва мактаб таълими, олий таълим, фан ва инновациялар йўналишлари алоҳида вазирликлар орқали бошқарилган. Янги тузилма эса мазкур соҳаларни битта вазирлик доирасида бирлаштиришни назарда тутади.

9 октябрдаги фармон билан ушбу жараён ҳукумат даражасида ҳам давом эттирилмоқда. Таълим ва илм-фан вазирига Бош вазирнинг биринчи ўринбосари мақоми берилиши унинг вазифаларини фақат вазирлик фаолияти билан чекламай, бошқа давлат органлари билан мувофиқлаштиришни ҳам қамраб олади.

Шу билан бирга, соғлиқни сақлаш тизимининг ҳам мазкур мувофиқлаштирув доирасига киритилиши таълим, илмий тадқиқотлар ва тиббиёт билан боғлиқ давлат сиёсати йўналишларини биргаликда кўриб чиқиш имконини назарда тутади. Бу тартибнинг амалда қандай ишлаши эса функционал вазифалар тақсимотига боғлиқ бўлади.

Нега бу муҳим?

Мазкур фармон давлат бошқарувида учта соҳанинг — таълим, илм-фан ва соғлиқни сақлашнинг ўзаро мувофиқлаштирилиш тартибини ўзгартиради. Бунда алоҳида вазирлик ва идоралар ўз вазифаларини бажаришда давом этади, уларнинг тегишли йўналишлардаги фаолияти эса Бош вазирнинг биринчи ўринбосари даражасида мувофиқлаштирилади.

Ҳудудлар учун ҳам янги тартиб назарда тутилган. Вилоятлар, Тошкент шаҳри ва Қорақалпоғистондаги масъул раҳбарларнинг тегишли соҳалар бўйича фаолияти умумий мувофиқлаштирув тизимига киритилган.

Бироқ фармоннинг ўзи таълим сифати, илмий тадқиқотлар натижадорлиги ёки тиббий хизматлар кўрсаткичлари қай даражада ўзгаришини белгилаб бермайди. Бу натижаларни баҳолаш учун кейинчалик қабул қилинадиган қарорлар, ижро механизмлари ва соҳалар бўйича ҳисоботлар аҳамиятга эга бўлади.

Кейинги босқичда нима бўлади?

Фармонга мувофиқ, Вазирлар Маҳкамаси икки ҳафта муддатда Бош вазирнинг биринчи ўринбосари — Таълим ва илм-фан вазирининг функционал вазифалари ҳамда янги котибият тўғрисидаги низомни тасдиқлашни назарда тутувчи ҳукумат қарорини қабул қилиши керак.

Ушбу қарорда янги тузилманинг ишлаш тартиби, масъулият йўналишлари ва вазифалар тақсимоти аниқлаштирилиши кутилмоқда.

Фармон ижросини ташкил этиш ва назорат қилиш Бош вазир Абдулла Арипов ҳамда Президент Администрацияси раҳбари Саида Мирзиёева зиммасига юклатилган.