Телефондаги крипто изи: Жиззахда 165 миллион сўмлик операция қандай аниқланди?

Чоп этиш

Биргина Samsung телефонидаги маълумотлар. 165 миллион 322 минг сўмлик криптооперациялар. Ва Жиноят кодексининг 278⁸-моддаси билан боғлиқ тергов. Ғаллаорол туманидаги бу воқеа криптовалюта билан шуғулланадиганлар учун жиддий саволни ўртага қўяди: сиз фойдаланаётган платформа қонунийми?

Тасаввур қилинг: телефонингизда криптоактивларни сотиб олиш, сотиш ёки бошқа ҳамёнга ўтказиш имконини берувчи платформа бор. Бир қарашда оддий операциялар. Аммо уларни қайси хизмат орқали ва қандай тартибда амалга ошираётганингиз қонун нуқтаи назаридан катта аҳамиятга эга бўлиши мумкин.

Жиззах вилоятидаги бир ҳолат айнан шу масалага эътибор қаратишга мажбур қилади.

Qalampir.uz хабарига кўра, 2026 йил 7 октябрь куни ИИБ Кибержиноятларга қарши курашиш бошқармаси ходимлари тезкор тадбир ўтказган. Текширув Ғаллаорол туманида туғилган, 2000 йилда таваллуд топган фуқаро фаолияти билан боғлиқ бўлган.

У фойдаланган Samsung телефони кўздан кечирилганда, махсус платформа орқали криптоактивларни ўтказиш ва айирбошлаш билан шуғуллангани аниқланган. Хабарда операциялар умумий қиймати 165 миллион 322 минг сўм экани айтилган.

Тўпланган ҳужжатлар Жиноят кодексининг 278⁸-моддаси 2-қисмида назарда тутилган жиноят аломатлари мавжудлиги сабабли жиноят иши қўзғатиш масаласини ҳал этиш учун тергов бўлимига юборилган.

Ҳозирча тергов давом этмоқда.

Аммо воқеада бир нечта жавобсиз савол бор.

165 миллион сўм қаердан пайдо бўлди?

Энг аввало, рақамни тўғри тушуниш керак. 165 миллион 322 минг сўм — хабарда қайд этилган криптоактивларни ўтказиш ва айирбошлаш операциялари қиймати.

Бу шахс шунча пул ишлаб топганини англатмайди. Давлатга шунча зарар етказилгани ҳам эмас. Шунингдек, бу сумма мусодара қилинган маблағ экани ҳақида ҳам маълумот йўқ.

Криптоактивлар бир неча марта айирбошланиши ёки бир ҳамёндан бошқасига ўтказилиши мумкин. Шунинг учун операциялар айланмаси билан соф даромад ўртасида катта фарқ бор.

Лекин бу ҳолатда биз билмайдиган жиҳатлар кўп:

  • Операциялар қанча вақт давомида амалга оширилган?

  • Фуқаро криптоактивларни ўз эҳтиёжи учун айирбошлаганми ёки бошқаларга хизмат кўрсатганми?

  • Платформа қайси давлатда рўйхатдан ўтган?

  • У Ўзбекистонда фаолият юритиш учун лицензия олганми?

  • 165 миллион сўмлик айланмада бошқа шахсларнинг маблағлари ҳам бўлганми?

Ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органнинг хабарида бу саволларга жавоб берилмаган. Айнан шу маълумотлар воқеанинг ҳуқуқий моҳиятини тушуниш учун муҳим.

Криптовалюта сотиб олган ҳар бир одам қонунни бузган ҳисобланадими?

Йўқ. Бу ерда энг кўп адаштирилиши мумкин бўлган жиҳат ҳам шу.

Ўзбекистонда криптоактивлар билан операция қилиш бутунлай тақиқланмаган. Қонунчиликда уларни сотиб олиш, сотиш ва айирбошлашнинг белгиланган тартиби бор.

Бироқ исталган сайт, Telegram-бот ёки шахсий воситачи орқали криптоактив айирбошлаш мумкин дегани эмас.

Ўзбекистонда криптоактивлар айланмаси соҳасида хизмат кўрсатувчи провайдерлар белгиланган тартибда лицензияланиши керак. Фуқаролар эса криптоактивларни сотиб олиш, сотиш ва айирбошлашда қонунчиликда белгиланган тартибга риоя қилиши лозим.

Бошқача айтганда, криптовалютанинг ўзи эмас, балки уни айлантириш усули ва хизмат кўрсатувчининг ҳуқуқий мақоми муҳим.

Telegramдаги «арзон USDT» таклифи қанчалик хавфсиз?

Криптовалюта билан қизиқадиганлар ижтимоий тармоқларда бундай таклифларга дуч келиши мумкин:

«USDT сотиб оламан»;
«Криптони нақд пулга айирбошлайман»;
«Бошқа картага пул ўтказинг, криптони ҳамёнга жўнатаман».

Айрим таклифлар жуда ишонарли кўринади: қулай курс, тезкор операция, воситачисиз савдо. Аммо бу ерда битта муҳим савол бор: хизмат кўрсатаётган шахс ёки платформа бундай фаолиятни амалга ошириш ҳуқуқига эгами?

Фуқаро учун хавф фақат пулни йўқотиш билан чекланмайди. Норасмий воситачилар орқали операция қилишда маблағ манбаси, транзакция иштирокчилари ва операциянинг қонунийлиги бўйича муаммолар пайдо бўлиши мумкин.

Шунинг учун криптооперациядан олдин қуйидаги уч нарсани текшириш керак:

Биринчиси — лицензия. Платформа Ўзбекистонда қонуний хизмат кўрсатиш ҳуқуқига эгами? Буни Истиқболли лойиҳалар миллий агентлигининг расмий реестридан текшириш мумкин.

Иккинчиси — операция шартлари. Пул кимга ўтказиляпти, криптоактив қайси ҳамёнга келиб тушади, операция қандай расмийлаштирилади?

Учинчиси — шахсий маълумотлар. Ҳеч кимга электрон ҳамённинг махфий калити, тиклаш ибораси, пароль ёки SMS-кодни берманг.

Лицензияни текшириш учун: https://napp.uz/uz/pages/erlsp

Нега бу ишда Жиноят кодексининг 278⁸-моддаси тилга олинди?

Ўзбекистон Жиноят кодексида криптоактивлар айланмаси соҳасидаги қонунчиликни бузиш учун алоҳида жавобгарлик белгиланган.

278⁸-модда криптоактивларни қонунга хилоф равишда олиш, ўтказиш, айирбошлаш ва тегишли рухсатсиз хизмат кўрсатиш билан боғлиқ ҳолатларни қамраб олади.

Модданинг иккинчи қисмида эса оғирлаштирувчи белгилар мавжуд бўлган ҳолатлар назарда тутилган. Аммо Жиззахдаги воқеа бўйича расмий хабарда айнан қайси белги — такрорийлик, кўп миқдор ёки бир гуруҳ шахслар томонидан олдиндан тил бириктириб ҳаракат қилиш — асос бўлгани кўрсатилмаган.

Шу сабабли ҳозирча фуқаронинг ҳаракатларига якуний ҳуқуқий баҳо беришга шошилмаслик керак.

Яна бир жиҳат: хабар сарлавҳасида «ушланди» дейилган бўлса-да, унинг асосий матнида жиноят иши қўзғатиш масаласини ҳал этиш учун ҳужжатлар тергов бўлимига юборилгани айтилган. Унинг процессуал мақоми ва эҳтиёт чораси ҳақида аниқ маълумот йўқ.

Тергов давом этаётган бир пайтда шахсни айбдор деб аташ ҳам тўғри эмас.

Бу воқеадан кейин криптофойдаланувчи нимани билиши керак?

Жиззахдаги ҳолатни фақат бир шахснинг фаолияти билан боғлиқ хабар сифатида қабул қилиш осон. Аммо криптоактивлар билан операция қилаётган ҳар бир киши учун бу воқеада амалий хулоса бор.

Арзон курс ҳар доим яхши таклиф эмас. Тезкор айирбошлаш ҳар доим хавфсиз операция дегани эмас. Интернетдаги ҳар бир криптохизмат ҳам қонуний эмас.

Криптоактивлар билан ишлашдан олдин платформа лицензиясини текшириш, операция ҳужжатларини сақлаш ва номаълум воситачиларга маблағ юбормаслик керак.

Жиззахдаги 165 миллион сўмлик ҳолат бўйича эса терговдан янада аниқ маълумот кутиш лозим: операциялар қандай амалга оширилган, платформа кимга тегишли ва қонунбузилишнинг аниқ мазмуни нимадан иборат?

Чунки рақамнинг ўзи воқеани тушунтирмайди. Унинг ортидаги схема ва ҳуқуқий ҳолат очилгандагина ҳақиқий манзара намоён бўлади.

Криптовалютада пул бир неча сонияда ҳаракатланиши мумкин. Аммо унинг қонунийлиги ҳақидаги саволга жавоб топиш учун баъзан анча кўпроқ вақт керак бўлади.

Мавзу юзасидан фикр, мулоҳаза ёки қўшимча маълумотларингиз бўлса, Sangzor.uz Telegram канали орқали таҳририятга йўллашингиз мумкин.
Фикрлар (0)
Фикр билдиринг
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив