Кредит бозоридаги «илиқлик»: Энди қарз олиш арзонроқми?
Ҳаммамизга маълум, охирги йилларда банкдан пул олиш худди олов устида юришдек гап эди — фоизлар баланд, шартлар оғир. Айниқса, Жиззахнинг бозорларида ёки кўчаларида юрганда «Автокредит қимматлаб кетди», «Микроқарзнинг фоизи одамни куйдиради-ку» деган гапларни кўп эшитардик.
Аммо Марказий банкнинг сўнгги ҳисоботлари шуни кўрсатмоқдаки, вазият ижобий томонга ўзгара бошлади. 2026 йилнинг февраль ойига келиб, микроқарз ва автокредит ставкаларида сезиларли пасайиш кузатилмоқда. Хўш, бу бизнинг чўнтагимизга қандай таъсир қилади? Келинг, рақамларни «оддий тилда» таҳлил қиламиз.
Микроқарзлар: 5 фоизлик фарқ нимани англатади?
Агар сизга тезкор пул зарур бўлиб қолса, одатда биринчи бўлиб микроқарзга мурожаат қиласиз. Ярим йил аввал, яъни 2025 йилнинг августида микроқарзларнинг ўртача ставкаси 35,7 фоиз эди. Бугунга келиб эса бу рақам 30,8 фоизга тушди.
Оддий мисол: Агар сиз 20 миллион сўм микроқарз олсангиз, 5 фоизлик фарқ йилига камида 1 миллион сўмдан ортиқ пулингиз чўнтагингизда қолишини англатади. Бу Жиззах шароитида бир оиланинг бир ҳафталик рўзғорининг бир қисми дегани!
Бироқ, эҳтиёт бўлиш керак. Масалан, Tenge Bank ҳали ҳам 42,6 фоизлик юқори ставкани ушлаб турибди. Шунинг учун «биринчи учраган банк»ка кирмасдан, фоизи 30 дан паст бўлган банкларни қидириш фойдалироқ.
Автокредит: Орзудаги машинани олишга яқинлашмоқдасиз
Жиззахлик ҳайдовчилар учун ҳам хушхабар бор. Автокредитлар бўйича ўртача ставка 23 фоизни ташкил этмоқда. Бу олти ой олдинги 23,8 фоиздан бироз пастроқ бўлса-да, тенденция пасайиш томон кетмоқда.
Ҳозирги кунда 21 та банкдан 14 таси ҳали ҳам ўртачадан юқори (28 фоизгача) ставка таклиф қилаётган бўлса, қолган 7 та банк 18–22,9 фоиз оралиғида кредит бермоқда. Агар машина олиш ниятингиз бўлса, айнан мана шу «арзонроқ» банкларни излаб топиш вақти келди. 18 фоиз ва 28 фоиз ўртасидаги фарқ эса — бу миллионлаб сўм тежалган маблағ дегани.
Нима учун фоизлар тушяпти?
Бу савол кўпчиликни қизиқтиради. Бунинг бир неча сабаблари бор:
Рақобат: Банклар кўпайди, энди улар мижоз учун курашишга мажбур.
Марказий банк сиёсати: Инфляцияни жиловлаш ва иқтисодий фаолликни ошириш мақсадида шароитлар юмшатилмоқда.
Рақамлаштириш: Энди кредит олиш учун ҳафталаб сарсон бўлиш шарт эмас, кўп жараёнлар онлайнга ўтгани банкларнинг харажатларини камайтирди.
Жиззахликлар учун амалий маслаҳат
Агар сиз Жиззax шаҳрида ёки туманларида яшаб, кредит олмоқчи бўлсангиз, қуйидагиларга амал қилинг:
Банкларни солиштиринг: Фақат битта банк билан чекланманг. Веб-сайтларини кириб кўринг ёки мобил иловалари орқали ставкаларни текширинг.
Кредит тарихингизга эътибор беринг: Агар олдинги қарзларингизни вақтида тўлаган бўлсангиз, банклар сизга пастроқ индивидуал ставка таклиф қилиши мумкин.
Яширин комиссиялар: Фоиз паст кўрингани билан, суғурта ёки хизмат ҳақи қиммат бўлиши мумкин. Шартномани имзолашдан олдин «тўлиқ қиймат» (Гармоник ставка) ҳақида сўранг.
Хулоса қилиб айтганда, Ўзбекистон банк тизимида «музлар эришни» бошлади. Кредитлар ҳали ҳам арзон эмас, лекин улар олдингидан анча ҳамёнбоп бўлиб қолди. Пулни ақл билан ишлатиш эса — энг катта даромаддир.
Ҳакимжон Фозилов
