Жиззах вилоятида Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаментининг Пахтакор туман бўлими катта тезкор вакили, мактаб директори ва яна бир фуқаро иштирокида йирик миқдордаги фирибгарлик ҳолати фош этилди. Давлат хавфсизлик хизмати (ДХХ) томонидан ўтказилган тезкор тадбирда гумонланувчилар тадбиркордан 85 млн сўм миқдорида маблағ талаб қилганликда айбланиб ушланган. Мазкур ҳолат бўйича Жиззах вилояти прокуратураси томонидан Жиноят кодексининг 168-моддаси билан жиноят иши қўзғатилди.
Жиноий схема: Интерактив доскалар ва сунъий нарх оширилиши
Давлат хавфсизлик хизмати берган расмий маълумотларга кўра, департамент ходими ва унинг шериклари Жиззах шаҳар мактабгача ва мактаб таълими бўлими учун 20 дона интерактив доска харид қилиш жараёнига ноқонуний аралашган. Текширувлар натижасида қуйидаги рақамлар маълум бўлди:
Асл нарх: Бир дона интерактив досканинг бозордаги реал баҳоси 15,2 млн сўм.
Сўралган нарх: Гумонланувчилар ҳар бир доскани 25 млн сўмдан расмийлаштиришни ваъда қилган.
Фарқ: Ҳар бир доскадан 9,8 млн сўм, жами 20 та доскадан эса 196 млн сўм миқдорида бюджет маблағларини ортиқча сарфлаш режалаштирилган.
Тадбиркордан талаб қилинган 85 млн сўм маблағ айнан шу "хизмат" — яъни электрон дўкон орқали шартномада ғолибликни таъминлаш ва нархни баландроқ кўрсатиш эвазига сўралган "улуш" ҳисобланади.
Ҳуқуқий таҳлил: Ишончни суиистеъмол қилиш ва мансаб ваколати
Мазкур ҳолат Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 168-моддаси (Фирибгарлик) бўйича малакаланган. Гарчи гумонланувчилар орасида давлат органи ходими бўлса-да, ҳозирча тергов органи ҳаракатларни фирибгарлик сифатида баҳоламоқда. Бунинг сабаби, гумонланувчилар ўз хизмат ваколатига кирмайдиган ишни (тендерда ғолиб қилиш ёки нархни белгилаш) ваъда қилиб, ўзганинг мулкини қўлга киритишга уринганида бўлиши мумкин.
Бироқ, Ўзбекистон Республикасининг "Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида"ги қонунига кўра, давлат органи ходимларининг бундай ҳаракатлари тизимли коррупция хавфини юзага келтиради. Иқтисодий жиноятларга қарши курашиши лозим бўлган шахснинг ўзи иқтисодий жиноятга қўл уриши жамиятда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга нисбатан ишонч пасайишига олиб келади.
Давлат харидларидаги шаффофлик муаммоси
Transparency International халқаро ташкилотининг ҳисоботларида таъкидланишича, давлат харидлари соҳаси коррупция учун энг заиф нуқталардан бири бўлиб қолмоқда. Ўзбекистон Республикасининг "Давлат харидлари тўғрисида"ги қонунида барча жараёнлар рақобат асосида ва очиқ ўтиши белгиланган бўлса-да, маҳаллий даражадаги "тилли бириктириш" (collusion) ҳолатлари ҳамон учраб турибди.
Жиззахдаги ҳолатда мактаб директорининг иштироки алоҳида эътиборга молик. Мактаб раҳбарияти бюджет маблағларини тежаш ўрнига, уни талон-торож қилишда воситачи бўлгани таълим тизимидаги назорат механизмларини қайта кўриб чиқиш зарурлигини кўрсатади.
Ҳозирда департамент ходими ва мактаб директорига нисбатан қамоқ эҳтиёт чораси қўлланилган. Тергов жараёнида жиноий занжирнинг бошқа бўғинлари ёки шунга ўхшаш бошқа келишувлар бор-йўқлигига аниқлик киритилиши кутилмоқда.
Мазкур воқеа тадбиркорлар учун муҳим дарс бўлиши керак: давлат харидларида "таниш-билиш" ёки ноқонуний келишувлар орқали фойда кўришга интилиш нафақат молиявий зарар, балки жиноий жавобгарликка ҳам сабаб бўлади. Сизнингча, давлат харидларида бу каби ҳолатларни бутунлай йўқ қилиш учун фақат жазо чоралари етарлими ёки тизимни тўлиқ рақамлаштириш керакми?
