Жиззах вилоятида Мактабгача ва мактаб таълими бўлими бошлиғи давлат боғчасида текширув ўтказмаслик эвазига 4,8 млн сўм пора олаётган вақтида ДХХ ва прокуратура томонидан қўлга олинди. Тергов жараёнида оддий тамагирлик ортидан бюджет маблағларини ўзлаштириш, мансаб сохтакорлиги ва жиноий даромадларни легаллаштириш каби оғир жиноятлар занжири фош этилди. Ҳозирда мансабдорга нисбатан Жиноят кодексининг бир нечта моддалари билан жиноят иши қўзғатилган.

Воқеа тафсилотлари ва тезкор тадбир натижалари

Давлат хавфсизлик хизмати (ДХХ) томонидан берилган расмий маълумотга кўра, Жиззах вилоятидаги туманлардан бирининг Мактабгача ва мактаб таълими бўлими раҳбари маҳаллий боғчалардан бирининг раҳбаридан пул талаб қилган. Талаб қилинган маблағ — 4,8 млн сўм бўлиб, бунинг эвазига мансабдор мазкур таълим ташкилотида ўтказилиши керак бўлган текширувни "ёпиб беришни" ваъда қилган.

Тезкор тадбир давомида гумонланувчи айтилган маблағни олаётган вақтида ашёвий далиллар билан қўлга олинган. Дастлабки босқичда фақат пора олиш факти қайд этилган бўлса-да, кейинги суриштирувлар коррупцион схеманинг кўлами анча кенглигини кўрсатди.

Фактчекинг ва ҳуқуқий таҳлил

Ушбу ҳолатни ҳуқуқий жиҳатдан таҳлил қилиш ва фактларни текшириш учун Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси ва расмий баёнотларга таянамиз.

1. Даъво нима?

Мансабдор шахс ўз хизмат мавқеидан фойдаланиб, назорат функциясини амалга оширмаслик учун моддий манфаатдорликни кўзлаган.

2. Манба нима дейди?

• ДХХ ва Прокуратура: Мансабдор ашёвий далил билан ушланган.

• Жиноят кодекси: Ҳолат юзасидан 210-модда (Пора олиш) бўйича иш очилган.

3. Рақамлар ва моддалар мутаносиблиги

Тергов давомида айблов доираси кенгайиб, қуйидаги моддалар қўшилган:

• 167-модда: Ўзлаштириш ёки растрата йўли билан талон-торож қилиш. Бу таълим учун ажратилган бюджет маблағларининг ноқонуний сарфланганидан далолат беради.

• 209-модда: Мансаб сохтакорлиги. Расмий ҳужжатларга сохта маълумотлар киритиш ҳолати мавжуд.

• 243-модда: Жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштириш. Пора ва ўзлаштирилган маблағларни "тозалаш"га уриниш бўлган.

Хулоса: Бу шунчаки якка тартибдаги пора олиш эмас, балки тизимли равишда давлат мулкини талон-торож қилиш ва ҳужжатларни қалбакилаштириш билан боғлиқ мураккаб жиноий фаолиятдир.

Таҳлил: Текширувдан қўрқув ва тизимли муаммолар

Нима учун боғча раҳбари 4,8 млн сўм беришга рози бўлган ёки пора беришга мажбурланган? Бу ерда иккита эҳтимолий ҳолат мавжуд:

1. Тизимли босим: Юқори турувчи ташкилот раҳбари текширувни "жазолаш қуроли" сифатида ишлатган. Бу таълим соҳасидаги бюрократик ва назорат тизимининг коррупциялашиш хавфи юқори эканини кўрсатади.

2. Яширин камчиликлар: Агар боғчада ҳақиқатдан ҳам молиявий ёки маъмурий камчиликлар бўлса, раҳбар каттароқ жарима ёки ишдан айрилишдан қўрқиб, пора бериш орқали муаммони ҳал қилмоқчи бўлган.

Transparency International ташкилотининг "Коррупцияни қабул қилиш индекси" таҳлилларига кўра, таълим ва соғлиқни сақлаш каби ижтимоий соҳаларда кичик суммадаги поралар кўпинча тизимли камчиликларни яшириш учун хизмат қилади. Жиззахдаги ҳолатда эса 243-модданинг қўлланилиши, маблағларнинг анча катта миқдорда айланганини билдиради.

Жиззахдаги ҳолат ва республика миқёсидаги тренд

Ўзбекистонда сўнгги йилларда коррупцияга қарши кураш стратегияси доирасида мансабдорларнинг жавобгарлиги кучайтирилмоқда. Жумладан, яқинда банк тизимидаги амалдорнинг 110 минг доллар пора билан ушланиши ҳам тизимли тозалаш ишлари кетаётганидан далолатдир.

Бироқ, таълим соҳасидаги коррупциянинг хавфли жиҳати шундаки, у келажак авлод тарбиясига бевосита таъсир қилади. Боғча ёки мактаб таълими учун ажратилган маблағларнинг ўзлаштирилиши (167-модда) озиқ-овқат сифатининг пасайиши, биноларнинг яроқсиз ҳолга келиши ва таълим сифатининг тушишига олиб келади.

Мустақил мулоҳаза

Жиззахдаги ушбу ҳолат коррупцияга қарши курашда фақат "натижа" билан эмас, балки "сабаб" билан курашиш кераклигини яна бир бор исботлади. Текширувларнинг шаффоф эмаслиги ва назорат қилувчи орган раҳбарининг чексиз ваколатлари пора бериш ва олиш учун муҳит яратади.