Ўзбекистонда давлат органлари фаолиятининг очиқлик даражаси 2025 йил якунларига кўра сезиларли ўсиш кўрсатди: «яшил» тоифадаги ташкилотлар сони 66 тага етиб, илк баҳолаш даврига нисбатан 3,5 баробарга кўпайди. Коррупцияга қарши курашиш агентлиги томонидан эълон қилинган «Очиқлик индекси-2025» натижаларига кўра, баҳоланган 97 та идоранинг 68 фоизи юқори самарадорлик кўрсатган бўлса-да, Андижон вилояти ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари энг паст кўрсаткич билан «қизил» зонада қолмоқда.
Динамика ва асосий кўрсаткичлар: 2024–2025 йиллар қиёси
Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПФ-154-сон Фармони билан жорий этилган Очиқлик индекси давлат бошқарувида шаффофликни ўлчайдиган асосий индикаторга айланди. 2024 ва 2025 йилги натижалар қиёсий таҳлили тизимли ижобий ўзгаришларни кўрсатмоқда.
Кўрсаткич тоифаси | 2024 йил (ташкилот сони) | 2025 йил (ташкилот сони) | Ўзгариш динамикаси |
«Яшил» (71–100 балл) | 50 | 66 | +32% ўсиш |
«Сариқ» (55–71 балл) | 35 | 22 | -37% камайиш |
«Қизил» (55 баллдан паст) | 13 | 9 | -30% яхшиланиш |
2024 йилда ўртача кўрсаткич 70 баллни ташкил этган бўлса, 2025 йилга келиб нафақат балл миқдори, балки сифат кўрсаткичлари ҳам ортган. Хусусан, ижтимоий аҳамиятга молик маълумотлар рўйхати 43 тага етказилди. Бу фуқароларнинг бюджет маблағларидан фойдаланиш ва давлат харидлари устидан жамоатчилик назоратини ўрнатиш имкониятини кенгайтиради.
Лидерлар ва аутсайдерлар: Шаффофлик кимга қийинлик қилмоқда?
2025 йилги рейтинг натижаларига кўра, иқтисодиётнинг стратегик тармоқлари очиқлик бўйича етакчиликни қўлга олди. «Ўзбекгидроэнерго» АЖ, «Навоий кон-металлургия комбинати» АЖ ва «Ўзавтосаноат» АЖ 94 баллдан юқори натижа билан рўйхатнинг энг юқори поғоналарини эгаллади.
Бироқ, маҳаллий давлат ҳокимияти органлари ва айрим агентликларда вазият ҳамон мураккаблигича қолмоқда. «Очиқлик индекси-2025» натижаларига кўра, қуйидаги ташкилотлар энг паст кўрсаткичларни қайд этди:
Тошкент шаҳар ҳокимлиги (40,0 балл) — «қизил» тоифадаги энг паст натижа.
Андижон вилояти ҳокимлиги (43,0 балл).
«Ўзбекистон темир йўллари» АЖ (45,6 балл).
Диққатга сазовор жиҳати, 2024 йилда «қизил» зонада бўлган Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги ва Гидрометеорология хизмати агентлиги 2025 йилда ўз кўрсаткичларини сезиларли даражада яхшилаб, «сариқ» ва ҳатто «яшил» тоифаларга кўтарилишга муваффақ бўлишди.
Рақамлаштириш ва кадрлар салоҳияти: Очиқлик қандай таъминланмоқда?
Давлат органларининг шаффофлиги фақатгина ҳисоботлар билан эмас, балки жараёнларни жонли эфирга узатиш ва ходимлар малакаси орқали ўлчанмоқда. 2025 йил давомида:
Парламент ва маҳаллий Кенгашлар: 559 та сессия жонли эфирга узатилди.
Илмий шаффофлик: 2 079 та докторлик ҳимояси интернет тармоғида очиқ намойиш этилди.
Таълим: «E-learning» платформаси орқали 1 320 нафар давлат хизматчиси махсус курсларда ўқитилди.
Бу кўрсаткичлар давлат бошқарувида «ёпиқ эшиклар ортидаги қарорлар» даври тугаётганидан далолат беради. Коррупцияга қарши курашиш агентлигининг маълумотларига кўра, 2026 йилдан бошлаб баҳолаш тизими туман ва шаҳар ҳокимликлари даражасига туширилади. Бу Навоий вилояти мисолида синовдан ўтказилиши режалаштирилган.
Эксперт хулосаси ва истиқболлар
Очиқлик индекси шунчаки рақамлар йиғиндиси эмас, балки давлат ва жамият ўртасидаги ишонч кўпригидир. Индекс натижалари паст бўлган ташкилотлар учун бу коррупциявий хавф-хатарлар юқорилигидан сигнал ҳисобланади. Юқори кўрсаткичлар эса инвестиция муҳитини яхшилаш ва халқаро рейтингларда (масалан, Transparency International) Ўзбекистон позициясини мустаҳкамлашга хизмат қилади.
Шу билан бирга, Тошкент шаҳри ва Андижон вилояти каби иқтисодий фаол ҳудудларнинг энг паст поғоналарда қолаётгани ислоҳотларнинг ижро тизимида тўсиқлар мавжудлигини кўрсатади. Давлат органлари нафақат маълумот бериши, балки берилган маълумотларнинг сифати ва долзарблиги учун ҳам жавобгар бўлиши шарт.
Ўзбекистоннинг очиқлик сари ташлаган қадамлари орқага қайтмас тус олмоқда, бироқ тизимнинг тўлиқ самарадорлиги барча даражадаги раҳбарларнинг сиёсий иродасига боғлиқ бўлиб қолаверади.
