2027 йилнинг 18 февралидан бошлаб Европа Иттифоқи (ЕИ) ҳудудида сотиладиган барча мобил телефонлар фойдаланувчи томонидан мустақил равишда алмаштириладиган батареялар билан жиҳозланиши мажбурий этиб белгиланди. Европа Кенгаши томонидан қабул қилинган ушбу тартиб Apple, Samsung ва Google каби йирик технология гигантларини ўн йилдан ортиқ давом этган "ёпиқ корпус" дизайнидан воз кечишга мажбур қилади. Янги регламент нафақат батареяни осон ечиш имкониятини, балки ишлаб чиқарувчиларнинг маҳсулот сотувга чиқарилган охирги кундан бошлаб камида беш йил давомида эҳтиёт қисм сифатида аккумуляторларни етказиб беришини ҳам талаб этади.
Технологик чекловлардан эркинлик сари
Сўнгги йилларда смартфон ишлаб чиқарувчилари қурилмаларни иложи борича юпқа ва жипслаштирилган ҳолатда чиқаришга эътибор қаратмоқда. Бунинг учун батареялар корпусга кучли елимлар ёрдамида ёпиштирилади, бу эса уларни профессионал мутахассис ва махсус асбобларсиз алмаштиришни имконсиз қилади. Европа Кенгашининг янги қарори бу ёндашувга чек қўяди. Қоидаларга кўра, истеъмолчи батареяни ё ҳеч қандай воситасиз, ёки энг оддий, ҳаммада мавжуд бўлган асбоблар ёрдамида уй шароитида алмаштира олиши керак.
Бу ўзгариш жаҳон бозорига занжирбанд реакция беради. Гарчи талаб фақат Европа ҳудуди учун амал қилса-да, компанияларнинг алоҳида регионлар учун кескин фарқ қилувчи ишлаб чиқариш линияларини сақлаб қолиши иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ эмас. Демак, 2027 йилга келиб Ўзбекистон бозорига кириб келадиган глобал моделлар ҳам ушбу стандартларга жавоб бериши эҳтимоли жуда юқори.
Экологик барқарорлик ва айланма иқтисодиёт
Халқаро электротехника комиссияси ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ташкилотлари маълумотларига кўра, электрон чиқиндилар дунёда энг тез ўсаётган чиқинди турларидан биридир. Кўпинча фойдаланувчилар батарея қуввати камайгани сабабли, уни алмаштириш қийинлиги ёки қимматлиги учун бутун қурилмани янгисига алмаштиришни афзал кўрадилар.
Европа Иттифоқининг стратегияси — "айланма иқтисодиёт" моделини жорий этишдир. Бу модел ресурслардан иложи борича узоқ вақт фойдаланишни назарда тутади. Батареяларни алмаштиришнинг осонлашиши қурилмаларнинг хизмат муддатини ўртача 2-3 йилга узайтириши мумкин, бу эса табиий ресурсларни тежашга ва карбонат ангидрид чиқиндиларини камайтиришга хизмат қилади.
Ишлаб чиқарувчилар олдидаги муаммолар
Бироқ, бу талаблар янги техник қийинчиликларни келтириб чиқаради. Ҳозирги флагман смартфонлар IP68 стандарти бўйича сув ва чангдан юқори даражада ҳимояланган. Корпусни очиладиган қилиш бу ҳимоя тизимини мураккаблаштириши мумкин. Шунингдек, елимланган батареялар қурилма ичида камроқ жой эгаллайди ва каттароқ ҳажмни таъминлайди. Мутахассисларнинг фикрича, ишлаб чиқарувчилар корпус қалинлиги ва батарея ҳажми ўртасидаги мувозанатни қайта кўриб чиқишларига тўғри келади.
Истеъмолчи учун фойда
Ўзбекистонлик фойдаланувчилар учун бу янгилик биринчи навбатда таъмирлаш харажатларининг камайишини англатади. Ҳозирда смартфон батареясини алмаштириш учун сервис марказларига мурожаат қилиш ва уста хизмати учун қўшимча ҳақ тўлаш талаб этилади. Келажакда эса оригинал батареяни сотиб олиб, уни мустақил равишда ўрнатиш имконияти туғилади. Бу, айниқса, иккиламчи бозордаги смартфонларнинг қийматини сақлаб қолишга ёрдам беради.
Хулоса қилиб айтганда, Европа Иттифоқининг ушбу қадами технология соҳасида "режалаштирилган эскириш" сиёсатига қарши кучли зарбадир. Бу жараён смартфонлар дизайнини бироз ўзгартирса-да, истеъмолчи ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва экологик мувозанатни сақлаш йўлида муҳим қадам бўлиб қолади. Дунё яна "ретро" дизайнга қайтадими ёки янги технологик ечимлар топиладими — буни яқин йиллар кўрсатади.
Ҳакимжон Фозилов
