Ўзбекистонда 2026 йил 1 сентябрдан бошлаб концерт-томоша фаолияти билан шуғулланувчи шахслар учун солиққа тортишнинг мутлақо янги тартиби жорий этилиши кутилмоқда. Адлия вазирлиги томонидан муҳокамага қўйилган Президент қарори лойиҳасига кўра, санъаткорлар ҳар бир кўрсатган хизмати (тўй, юбилей, концерт) учун алоҳида солиқ тўлаши, барча шартномаларни «Солиқ» мобил иловасида рўйхатдан ўтказиши шарт этиб белгиланмоқда. Мазкур ислоҳот соҳада хуфиёна иқтисодиётга чек қўйиш ва бюджет тушумларини оширишни кўзласа-да, жамоатчилик ва соҳа вакиллари орасида хизмат нархларининг кескин ошиши ҳамда кичик ижодкорларнинг фаолияти тўхтаб қолиши борасидаги хавотирларни юзага келтирмоқда.
Янги тизимнинг моҳияти: «Бир хизмат – бир тўлов»
Таклиф этилаётган лойиҳага биноан, 2026 йил 1 сентябрдан 2029 йил 1 январга қадар бўлган даврда санъаткорлар жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғини қатъий белгиланган миқдорларда тўлайдилар. Тўлов миқдори ижрочининг рейтинги ва тадбир ўтказиладиган ҳудудга қараб фарқланади:
- I рейтинг гуруҳи: Тошкент шаҳрида ҳар бир хизмат учун 3 БҲМ, вилоят марказларида 2 БҲМ, бошқа ҳудудларда 1 БҲМ.
- II рейтинг гуруҳи: Тошкентда 2 БҲМ, вилоят марказларида 1 БҲМ, қишлоқ жойларида 0,5 БҲМ.
- III рейтинг гуруҳи: Тошкентда 1 БҲМ, вилоят марказларида 0,5 БҲМ, қишлоқ жойларида 0,25 БҲМ.
Бундан ташқари, 2029 йилдан бошлаб тизим янада мураккаблашади: тўловлар фақат нақдсиз шаклда амалга оширилади, солиқ ставкаси эса шартнома қийматига боғланади. Солиқ органлари маблағларни банк карталаридан автоматик равишда ечиб олиш ваколатига эга бўлади.
Ижтимоий фикр: Тарафдорлар ва қаршилар
Лойиҳа бўйича билдирилган фикрлар жамиятдаги кескин қутбланишни кўрсатмоқда. Бир гуруҳ фуқаролар адолат мезонини рўкач қилиб, санъаткорлар ҳам бошқа соҳа вакиллари каби даромад солиғи тўлаши шартлигини таъкидламоқда. Хусусан, Гулсим Шокировна исмли фойдаланувчи юқори гонорар олувчи санъаткорларнинг бюджетга ҳисса қўшиши ижобий ҳолат эканини қайд этган.
Бироқ, салбий муносабат билдирувчилар сони ҳам кам эмас. Асосий эътирозлар қуйидаги жиҳатларга қаратилган:
Кичик ижодкорларнинг аҳволи: Амирхон Ахмадовнинг фикрича, юлдуз бўлмаган созандалар ва ресторан мусиқачилари учун бу тўловлар оғирлик қилади. Ойига чекланган даромад топадиган созанда учун ҳар бир тадбирдан солиқ тўлаш иқтисодий жиҳатдан мантиқсиз бўлиб кўринмоқда.
Нархлар ошиши: Кўплаб фойдаланувчилар янги солиқ юки пировардида оддий халқнинг зиммасига тушишини — тўй ва маросимлар нархи кўтарилишини башорат қилмоқда.
Маданиятнинг чекиниши: Жонли ижро ўрнини арзонроқ бўлган фонограмма ёки оддий колонкалар эгаллаши хавфи мавжуд. Бу эса миллий санъат ривожига салбий таъсир кўрсатиши мумкин.
Маъмурий назорат ва жазо чоралариЯнги тартиб фақат тавсиявий характерда эмас. Лойиҳада қатъий назорат механизмлари кўзда тутилган. Масалан, хизматни иловада рўйхатдан ўтказмаслик «лицензия талабларини қўпол равишда бузиш» деб ҳисобланади. Қоидабузарларга нисбатан шартнома қийматининг 20 фоизи, лекин камида 20 БҲМ миқдорида жарима белгиланиши мумкин.
Шунингдек, «фаол фуқаролик» позициясини рағбатлантириш мақсадида, солиқ тўланмаганлиги ҳақида хабар берган шахсларга ундирилган жариманинг 20 фоизи миқдорида мукофот бериш таклиф этилмоқда. Бу чора жамиятда санъаткор ва мижоз ўртасидаги ишончга путур етказиши мумкинлиги борасида ҳам баҳслар келтириб чиқарди.
Таҳлилий хулоса: Мувозанат қаерда?
Давлатнинг мақсади равшан — миллионлаб сўмлик айланмаларга эга соҳани қонунийлаштириш ва солиқ маъмуриятчилигини соддалаштириш. Янги тизим санъаткорлар учун ҳам маълум фойдалар келтиради: шартномаларнинг электрон рўйхатдан ўтиши ҳуқуқий ҳимояни таъминлайди ва 30 фоизгача бўлган харажатларни тасдиқловчи ҳужжатларсиз чегириш имконини беради. Бу эса ноқонуний даромад орттиришдан кўра, очиқ ва шаффоф ишлаш иқтисодий жиҳатдан хавфсизроқ эканини кўрсатади.
Аммо бу жараёнда «катта балиқлар» ва «кичик балиқлар» ўртасидаги фарқни инобатга олиш муҳим. Солиқ тўлаш конституциявий мажбурият бўлса-да, ставкалар адолатли ва соҳа вакилларининг реал имкониятларига мос бўлиши керак.
Янги тизимнинг муваффақияти у қанчалик «ақлли» бошқарилишига боғлиқ. Агар солиқ юки санъатнинг жонли ижро қисмини ўлдирса, бой берилган маданий мерос иқтисодий фойдадан кўра қимматроққа тушиши мумкин.
Мантиқий савол: Солиқ тизимининг қатъийлашиши санъаткорларни соядан олиб чиқадими ёки уларни соҳани бутунлай тарк этишга мажбур қиладими? Бу борада сизнинг фикрингиз қандай?
Ҳакимжон Фозилов
