Ўзбекистон Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг навбатдаги мажлисида йўллардаги радарлар тизимини хусусий сектор билан ҳамкорликда бошқариш масаласи жиддий муҳокамаларга сабаб бўлди. «Миллий тикланиш» фракцияси раҳбари Алишер Қодиров йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлаш ва фото-видео қайд этиш мосламаларини ўрнатиш ваколати тўлиқ Ички ишлар вазирлигига қайтарилиши кераклигини таклиф қилди. Унинг таъкидлашича, хусусий тадбиркорларнинг ушбу жараёндаги иштироки йўлларда хавфсизликни таъминлашга эмас, балки даромад орттиришга йўналтирилган бўлиб чиқди. Айни пайтда республика бўйича жами 5425 та фото ва видео қайд этиш техника воситалари фаолият кўрсатмоқда.
Даъво ва фактлар тўқнашуви: таҳлил ва статистика
Хусусий шериклик асосида радарлар ўрнатилиши қонунчилик базасига таянади. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 21 апрелдаги 232-сонли қарорига мувофиқ, тадбиркорлик субъектларига йўлларда автоматиллаштирилган фото ва видео қайд этиш тизимларини ўрнатиш ҳуқуқи берилган эди. Ушбу тизимдан тушадиган жарималарнинг муайян қисми тадбиркорнинг ҳисобига йўналтирилиши белгиланган.
Бироқ, парламент сўровига Ички ишлар вазирлиги томонидан тақдим этилган жавоблар ва жамоатчилик эътирозлари ушбу тизимнинг ижросида тизимли муаммолар борлигини кўрсатмоқда.
Даъво: Хусусий радарлар ҳайдовчиларни сунъий равишда қоидабузарликка мажбурламоқда ва тизим фақат пул ундиришга хизмат қиляпти.
Манба маълумотлари: Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) ҳисоботларига кўра, тезликни назорат қилиш мосламалари тўғри жойлаштирилганда йўл-транспорт ҳодисаларини (ЙТҲ) 30 фоизгача камайтиришга хизмат қилади. Аммо бунинг учун радарлар яширин эмас, балки огоҳлантирувчи белгилар билан очиқ кўриниб туриши шарт.
Рақамлар мос келиши: Ўзбекистон Республикаси ИИВ Жамоат хавфсизлиги департаменти маълумотларига кўра, ўрнатилган 5425 та тизим кунлик, ҳафталик ва ойлик таҳлиллар асосида, ЙТҲ кўп содир бўладиган «оловли нуқталар»га қўйилиши керак. Аммо амалиётда кўплаб ҳайдовчилар тезлик чеклови тўсатдан ўзгарадиган ва белгилар кўринмайдиган ҳудудларда радарлар яширинча ўрнатилаётганидан шикоят қилмоқда.
Иқтисодий манфаат ва ижтимоий масъулият мувозанати
Халқаро тажриба, хусусан, Буюк Британия ва Германия каби ривожланган давлатлар амалиёти шуни кўрсатадики, йўл ҳаракати қоидабузарликларини қайд этувчи тизимлар тўлиқ давлат ёки қаттиқ назорат остидаги мустақил жамоатчилик фондлари томонидан бошқарилади. Хусусий секторнинг ушбу соҳага киритилиши тижорат мақсадлари устуворлигини келтириб чиқариши мумкин, чунки тадбиркорнинг даромади тўғридан-тўғри қайд этилган қоидабузарликлар сонига боғлиқ.
Ўзбекистондаги ҳозирги ҳолат хусусий секторнинг иқтисодий манфаати давлатнинг ижтимоий вазифаси — фуқаролар хавфсизлигини таъминлаш мақсади билан тўқнашаётганини кўрсатмоқда. Алишер Қодиров таъкидлаганидек, «тадбиркорнинг мақсади даромад топгани сабабли, ҳайдовчиларни мажбурий ҳуқуқбузарликка зоўрлаш ҳаракатлари сезилмоқда».
Радарлар тизимининг асосий вазифаси жарима ундириш орқали бюджетни ёки хусусий чўнтакни тўлдириш эмас, балки инсонлар ҳаётини сақлаб қолиш ва йўлларда тартиб ўрнатишдир. Депутатлар томонидан ушбу ваколатни тўлиқ давлат органига қайтариш бўйича билдирилган таклиф тизимни соғломлаштиришга хизмат қилиши мумкин. Йўл ҳаракати хавфсизлиги тижорат предметига айланмаслиги керак. Мазкур муаммонинг ечими қонун устуворлиги ва жамоатчилик ишончини тиклашда қанчалик акс этишини вақт кўрсатади. Субъектив ёндашувлардан холи бўлган ҳолда, ушбу тизимни ислоҳ қилишда давлат ва жамият манфаатлари устувор қолиши зарур.
