АҚШ Давлат департаменти хориждаги консулликлар орқали доимий яшаш ҳуқуқини (Green Card) олиш учун ариза топшираётган чет элликлардан 100 минг долларгача бўлган миқдорда молиявий гаров пули (immigration bond) ундириш имкониятини ўрганмоқда. Wall Street Journal манбаларига таяниб хабар беришича, бу ташаббус Дональд Трамп маъмуриятининг кам таъминланган муҳожирлар оқимини чеклаш ва уларнинг АҚШда молиявий жиҳатдан мустақил бўлишини таъминлашга қаратилган сиёсатининг бир қисмидир. Ушбу режа амалга ошса, Diversity Visa (DV) лотереяси орқали АҚШга кўчиб ўтишни режалаштирган минглаб ўзбекистонликлар, жумладан, Жиззах вилояти аҳолиси учун виза олиш имконияти кескин мураккаблашиши мумкин.
Фактчекинг ва ҳолат таҳлили
Мавжуд маълумотларни аниқлик ва холислик мезонлари асосида таҳлил қиламиз:
Даъво: Грин карта олишни хоҳловчиларнинг баридан 100 минг доллар талаб қилинади.
Манба ва фактлар: Wall Street Journal (WSJ) хабарига кўра, Давлат департаменти бу тизимни дастлаб чекланган миқдордаги мамлакатларда синов тариқасида жорий қилишни кўриб чиқмоқда. Гаров суммаси аниқ 100 минг доллар этиб белгиланмаган, у ушбу кўрсаткичдан паст ёки юқори бўлиши мумкин. АҚШ Давлат департаменти расмий вакили Томми Пиготт таъкидлашича, бу чора «Иммиграция ва фуқаролик тўғрисидаги қонун» (INA) доирасида виза аризачиларининг ўзларини таъминлай олишини исботлаш воситаси сифатида ўрганилмоқда.
Рақамлар ва қайтариш шартлари: Гаров пули аризачи АҚШ фуқаролигини олганидан кейингина (одатда камида 5 йилдан сўнг) қайтариб берилади. Молиявий кафолат грин карта эгаси давлат ёрдамига муҳтож бўлиб қолган тақдирда харажатларни қоплашга хизмат қилади.
Хулоса: Бу ҳали кучга кирган қонун эмас, балки Давлат департаменти даражасида ишлаб чиқилаётган ҳуқуқий ва маъмурий таклифдир.
Минтақавий контекст ва ижтимоий-иқтисодий таъсир
АҚШ Давлат департаментининг 2023–2024 йиллар бўйича статистикасига кўра, Ўзбекистон Грин карта лотереясида ғолиб чиқувчилар сони бўйича дунёдаги етакчи мамлакатлардан биридир (йилига 5 мингдан ортиқ квота). Хусусан, Жиззах вилоятида ҳам сўнгги йилларда иммиграция визасига талаб юқорилиги кузатилмоқда.
Давлат статистика агентлиги маълумотларига кўра, Ўзбекистонда ўртача ойлик иш ҳақи тахминан 4,5-5 миллион сўмни (атрофида 350-400 АҚШ доллари) ташкил этади. Агар 100 минг долларлик (тахминан 1 миллиард 270 миллион сўм) гаров талаби тасдиқланса, бу Жиззах ва бошқа ҳудудлардаги оддий оилалар, ёш мутахассислар ва талабалар учун енгиб бўлмас молиявий ғовга айланади.
Агар бу тизим кучга кирса, иммиграция жараёнида ижтимоий тенгсизлик чуқурлашади: АҚШга кўчиб ўтиш ҳуқуқи аризачининг билими ва кўникмаларига эмас, балки унинг сармoяси ва молиявий имкониятларига боғлиқ бўлиб қолади. Бундан ташқари, май ойида қабул қилинган қоидаларга кўра, ҳужжат топшириш фақат АҚШдан ташқарида амалга оширилиши шартлиги белгиланган бўлиб, истиснолар фақат «миллий манфаат» ёки «иқтисодий фойда» келтирувчи шахслар учун назарда тутилган.
Янги таклиф АҚШнинг анъанавий иммиграция моделини тубдан ўзгартириб, уни капиталга асосланган тизимга айлантириши мумкин. Бу эса АҚШга боришни мақсад қилган фуқаролардан муқобил ва қонуний йўлларни, шунингдек, молиявий хавфларни олдиндан тўғри баҳолашни талаб этади.
