Ўзбекистон Суперлигасининг 11 та профессионал футбол клубини тадбиркорлар ва тадбиркорлар гуруҳларига ишончли бошқарувга бериш бўйича танлов эълон қилинди. Ўзбекистон футбол ассоциацияси 2026 йил 26 сентябрда ушбу клублар рўйхатини маълум қилди.
Танловда иштирок этиш учун тадбиркор ёки тадбиркорлар гуруҳи клубнинг йиллик барча харажатларининг камида 20 фоизи миқдорида ҳомийлик маблағи киритишни таклиф қилиши керак. Ғолиб клубни сотиб олмайди: у клуб таъсисчилари билан ишончли бошқариш тўғрисида шартнома тузади.
Қайси клублар бошқарувга берилади?
ЎФА эълон қилган рўйхатга «Бунёдкор», «Бухоро», «Динамо», «Қизилқум», «Навбаҳор», «Насаф», «Нефтчи», «Локомотив», «Машъал», ОКМК ва «Пахтакор» клублари киритилган.
ПҚ-107-сон қарорда профессионал футбол клубларини ишончли бошқарувга беришнинг асосий мезони белгиланган. Клубнинг йиллик харажатларига энг кўп ҳомийлик маблағини киритишни таклиф қилган тадбиркор ёки тадбиркорлар гуруҳи ғолиб деб топилади. Шу билан бирга, клубга аввалги йилларда ҳомийлик қилган тадбиркорларга устунлик бериш мумкин.
Танлов иштирокчилари берган молиявий таклифлар бир хил бўлиб қолса, клубни ривожлантириш бўйича ЎФАга тақдим этилган таклифлар ҳам ҳисобга олинади. Ғолиб билан клуб таъсисчилари ўртасида ишончли бошқарув шартномаси тузилади. Қарорда танлов муддати 15 кун этиб белгиланган.
Тадбиркор клубни сотиб оладими?
Йўқ. ПҚ-107-сон қарорда назарда тутилган механизм клубни автоматик тарзда хусусий мулкка ўтказишни англатмайди. Гап клубни ишончли бошқарувга бериш ҳақида кетмоқда.
Бунда муассислари таркибида тадбиркорларнинг улуши 50 фоиздан юқори бўлган профессионал футбол клубларига мазкур тартиб татбиқ этилмайди. Айни пайтда қарор профессионал клубларда корпоратив бошқарув механизмларини жорий этишни ҳам кўзда тутади.
Ишончли бошқарувга берилган клубларда Кузатув кенгаши ва тафтиш комиссияси тузилади. Тадбиркор Кузатув кенгашига раислик қилиши мумкин, клуб раҳбарияти эса шу кенгаш томонидан тайинланади. Кенгаш узоқ муддатли бизнес-режа, маркетинг ва трансфер сиёсатини белгилайди.
Қарорда тадбиркорлар клуб фаолиятини мустақил ташкил этиши, давлат идоралари ва мансабдор шахсларнинг клубнинг молиявий фаолиятига ноқонуний аралашувига йўл қўйилмаслиги белгиланган. Шу билан бирга, бошқарувга жалб этилган тадбиркорлар белгиланган мақсадларга эришиш юзасидан Спорт вазирлиги, Миллий олимпия қўмитаси ва ЎФАга ҳисобот беради.
Тадбиркорларга қандай имтиёзлар берилади?
ПҚ-107-сон қарорда профессионал футбол клубларини молиялаштираётган тадбиркорлар учун бир нечта рағбат чоралари белгиланган.
Жумладан, клуб ёки спорт федерациясига йўналтирилган ҳомийлик маблағлари юридик шахснинг солиқ солинадиган фойдасини камайтиришда ҳисобга олинади. Бундай камайтириш миқдори солиқ солинадиган фойданинг 10 фоизидан ошмаслиги керак. Бу имтиёз клуб ва спорт федерацияларига ҳомийлик маблағи ажратаётган тадбиркорлик субъектларига татбиқ этилади.
Футболчилар учун ҳам алоҳида солиқ режими белгиланган. 2026 йил 1 апрелдан 2029 йил 1 апрелга қадар Суперлига ва Про-лигада иштирок этувчи клублар футболчилари жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғини тўлашдан озод қилинади, улар учун ижтимоий солиқ ставкаси эса 1 фоиз этиб белгиланган.
Бундан ташқари, клубларни сотиб олиш ёки спорт объектларини қуриш, реконструкция қилиш ва капитал таъмирлаш учун, ликвидли гаров ва истиқболли бизнес-режа мавжуд бўлганда, тижорат банклари томонидан 5 йил муддатга, 1 йил имтиёзли давр билан, йиллик 14 фоиз ставкада кредит ажратилиши назарда тутилган.
Клубни бошқарувга олган тадбиркорлар ўз маҳсулоти ва хизматларини Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси тизимидаги марказий ва ҳудудий телеканалларда спорт эфирлари давомида реклама қилишда 50 фоизлик чегирма олади.
Давлат футболдан молиялаштиришни тўлиқ тўхтатяптими?
Ҳозирги механизм бундай эмас. ПҚ-107-сон қарорга кўра, давлат бюджети ҳисобидан ташкил этилган Спорт соҳасида ташаббусларни қўллаб-қувватлаш жамғармасига 2026 йилда 700 миллиард сўм ажратилиши белгиланган. Ушбу маблағларнинг бир қисми профессионал футбол клубларини молиявий қўллаб-қувватлашга йўналтирилади.
Шу қарор билан Суперлиганинг ҳар бир футбол клубига 2026 йилда 35 миллиард сўмдан, 2027 йилда 30 миллиард сўмдан, 2028 йилда 25 миллиард сўмдан маблағ ажратилиши белгиланган. Демак, тадбиркорларни бошқарувга жалб қилиш давлат молиялаштиришини бир зумда бекор қилиш эмас, клубларнинг қўшимча хусусий маблағлар ва тижорат механизмларига жалб этилишини назарда тутади.
Контекст: футболни бошқариш тизими ўзгаряпти
2026 йил 24 мартда қабул қилинган ПҚ-107-сон қарор спорт соҳасини молиялаштиришнинг муқобил манбаларини кўпайтириш ва тадбиркорларни спорт федерациялари ҳамда профессионал клублар бошқарувига босқичма-босқич жалб қилиш мақсадини белгилаган. Ҳужжатда профессионал футбол клубларини корпоратив бошқарув асосида тижоратлаштириш алоҳида вазифа сифатида кўрсатилган.
Қарорда спорт федерациялари учун ҳам ўхшаш механизм бор. Йиллик харажатларнинг камида 20 фоизи миқдорида ҳомийлик маблағи киритган тадбиркор спорт федерацияси ижро органига киритилиши ва ҳатто федерация раҳбарлигига сайланиши мумкин.
Профессионал футбол клубларига нисбатан эса механизм бошқача: тадбиркор белгиланган танлов орқали клубнинг ишончли бошқарувчисига айланади. Келгусида клублар фаолиятининг молиявий ва бошқарув кўрсаткичларини очиқлаштириш ҳам режалаштирилган.
2026 йил якунига қадар барча профессионал футбол клубларининг мол-мулкини тўлиқ хатловдан ўтказиш, баланс қийматини аниқлаш ва клубларнинг бозор қийматини баҳолаш вазифаси ҳам белгиланган. Шунингдек, давлат улушини хусусийлаштириш бўйича чоралар кўрилиши керак.
Экспертлар нима дейди?
Ҳозирги танлов эълони муносабати билан мустақил иқтисодчи ёки футбол индустрияси экспертининг янги, бевосита шарҳи ЎФА хабарида келтирилмаган. Шу сабабли муайян эксперт номидан изоҳ бериш асосли бўлмайди.
Бироқ ПҚ-107-сон қарорнинг ўзи келгуси тизимнинг асосий иқтисодий логикасини кўрсатади: клублар учун давлат маблағлари сақланиб қолади, шу билан бирга хусусий ҳомийлик, корпоратив бошқарув, реклама, билет савдоси ва бошқа тижорат манбаларини ривожлантириш назарда тутилган. Қарор клублар фаолиятини ҳар йили аудитдан ўтказиш ва молиявий ҳисоботларни жамоатчиликка очиқлаштириш бўйича ҳам таклиф тайёрлашни белгилаган.
Бу талаблар амалга ошса, клубни бошқаришда тадбиркорнинг роли фақат маблағ киритиш билан чекланмайди. У стратегик режа, маркетинг ва трансфер сиёсати каби йўналишларга ҳам таъсир қилади, бироқ бу ваколатлар Кузатув кенгаши механизми орқали амалга оширилади.
Нега бу муҳим?
Ўзбекистон учун асосий ўзгариш футбол клубларининг даромад манбаларини диверсификация қилиш билан боғлиқ. Давлат бюджети маблағларига қўшимча равишда ҳомийлик, реклама, чипта савдоси ва бошқа тижорат механизмларини кенгайтириш модели жорий қилинмоқда.
Клублар нуқтаи назаридан эса 20 фоизлик талаб молиявий мажбуриятни англатади. Аммо ғолибни аниқлашда минимал 20 фоиз эмас, клуб харажатларига энг кўп ҳомийлик маблағини киритиш асосий мезон қилиб белгиланган.
Минтақавий ва халқаро нуқтаи назардан қарор клубларни замонавий корпоратив бошқарув ва халқаро футбол ташкилотлари талабларига мослаштиришга қаратилган кейинги босқични ҳам кўзда тутади. 2026 йил охирига қадар молиявий ҳисоб, аудит, KPI ва жамоатчиликка очиқ ҳисобот бериш механизмлари бўйича таклифлар тайёрланиши керак.
Иқтисодий натижа эса ҳар бир клубга келадиган хусусий маблағ миқдорига, унинг қандай сарфланишига ва клубнинг чипта, реклама, трансфер ҳамда бошқа тижорат даромадларини ошира олишига боғлиқ бўлади. Қарорнинг ўзи бу натижаларнинг аниқ молиявий кўрсаткичларини ҳозирча белгиламаган.
Танлов жараёни якунланганидан кейин ғолиб тадбиркорлар ва клуб таъсисчилари ўртасида ишончли бошқарув шартномалари тузилиши, кейин эса клубларда Кузатув кенгашлари фаолияти йўлга қўйилиши кутилмоқда. Танлов муддати 15 кун этиб белгиланган.
