Ўзбекистонда ислом молияси асосида инвестиция жалб қилаётган IMAN Invest компанияси ва унинг фаолиятини шаръий жиҳатдан баҳолаб келган хусусий маслаҳат кенгаши ўртасида очиқ низо юзага келди. IFCB инвесторлар маблағлари билан боғлиқ молиявий қоидабузарликлар аниқланганини билдирмоқда. Компания асосчиси эса айбловларни рад этиб, келишмовчиликка маслаҳатчи билан молиявий муносабатлар сабаб бўлганини таъкидламоқда.
25 октябрь куни Islamic Finance Consulting Board (IFCB) IMAN Invest билан ҳамкорликни тўхтатганини эълон қилди. Орадан бир кун ўтиб, 26 октябрда кенгаш аъзоси Маҳмуд Усмон компаниянинг молиявий операцияларига доир бир қатор ҳужжатларни жамоатчиликка тақдим этди. Уларда миллионлаб долларлик қарздорлик, муаммоли инвестиция портфели ҳамда автомобиллар хариди билан боғлиқ операциялар тилга олинган.
IMAN раҳбарияти билдирилган эътирозларни мустақил текшириш учун халқаро аудиторлик ташкилоти билан келишувга эришганини маълум қилди. Ҳозирча инвесторлар маблағларининг қанча қисми қайтарилиши хавф остида экани ёки компаниянинг молиявий ҳолати қандайлиги ҳақида барча томонлар тан олган мустақил якуний хулоса эълон қилинмаган.
Маслаҳат кенгаши нима учун ҳамкорликни тўхтатди?
IFCB — Ўзбекистонда ислом молияси ва шаръий аудит йўналишида хизмат кўрсатувчи хусусий консалтинг ташкилоти. У молиявий маҳсулотлар ва операцияларнинг ислом ҳуқуқи тамойилларига мувофиқлигини баҳолайди, аммо давлат назорат органи ҳисобланмайди.
Кенгаш аъзолари Маҳмуд Усмон ва ҳуқуқшунос Ҳусайн Ражабовнинг видеомурожаатида IMAN Invest билан икки йилдан ортиқ ҳамкорлик қилингани, бироқ компаниянинг бутун фаолияти бўйича якуний ижобий хулоса берилмагани айтилган.
IFCB маълумотига кўра, 2026 йил июлида кенгаш ихтиёрига шубҳали молиявий операциялар мавжудлигини кўрсатувчи ҳужжатлар келиб тушган. Шундан кейин молия, ҳуқуқ ва шаръий аудит мутахассислари иштирокида тафтиш комиссияси ташкил этилган.
Уч ярим ой давом этган текширувнинг молиявий қисми бўйича якуний натижалар 15 октябрда олингани билдирилмоқда. Кенгаш айрим операциялар ўзи билан олдиндан келишилмаганини, инвесторлар капитали эса шартномаларда назарда тутилмаган харажатларга йўналтирилганини даъво қилмоқда.
Маҳмуд Усмоннинг таъкидлашича, текширув компанияда бир неча миллион долларлик камомад мавжудлигини кўрсатган. Унинг фикрича, инвесторлар бир вақтнинг ўзида маблағларини қайтаришни талаб қилса, компаниянинг барча мажбуриятларни бажариш имконияти чекланган бўлиши мумкин.
Бироқ камомаднинг якуний суммаси, уни ҳисоблаш усули ва қайтарилиши мумкин бўлган активлар ҳажми мустақил равишда тасдиқлангани ҳақида маълумот йўқ.
IFCB аниқланган камчиликлар бартараф этилмагунча, инвесторларга етказилган зарар қопланмагунча ва шартномалар қайта кўриб чиқилмагунча компанияга маблағ киритишни шариат нуқтаи назаридан тавсия этмаслигини билдирган.
128 минг долларлик Mercedes-Benz: ҳужжатларда нима дейилган?
26 октябрь куни Маҳмуд Усмон эълон қилган ҳужжатлар орасида 2026 йил 3 июлда қабул қилинган тафтиш комиссияси қарори ҳам бор. Унда IMAN Invest билан боғлиқ компаниялар ўртасидаги пул ўтказмаси ва Mercedes-Benz S500 автомобили хариди кўриб чиқилган.
Ҳужжатга мувофиқ, 2026 йил 10 апрелда IMAN Halal Investments ширкати ҳисобидан Founders Trust 1 МЧЖ ҳисоб рақамига 128 минг доллар ўтказилган. Бу операция бир кун аввал имзоланган консорциум шартномаси асосида амалга оширилгани кўрсатилган.
Комиссия ҳужжатида мазкур маблағ Рустам Раҳматов фойдаланиши учун мўлжалланган Mercedes-Benz S500 автомобилини харид қилишга сарфлангани қайд этилган.
Шунингдек, пулни қабул қилган компаниянинг таъсисчиси ва раҳбари IMAN ходими ҳам бўлгани, бу ҳолат манфаатлар тўқнашувига сабаб бўлиши мумкинлиги айтилган.
Тафтиш комиссияси операцияни инвесторлар манфаатларига мос эмас, деб баҳолаган. Қарорда автомобилни сотиш ёки инвестор номига расмийлаштириш, маблағни эса коммандит ширкатига қайтариш белгиланган. Сотувдан тушадиган пул дастлабки суммани қопламаса, фарқни Раҳматовдан ундириш назарда тутилган.
Мазкур ҳужжат операцияга доир жиддий саволларни келтириб чиқаради. Аммо эълон қилинган нусханинг ўзи пулнинг кейинги ҳаракати, автомобилнинг ҳозирги ҳуқуқий мақоми ва комиссия қарори бажарилган-бажарилмаганини аниқлаш учун етарли эмас.
BYD автомобили бўйича ҳам қарздорлик кўрсатилган
Тафтиш материалларида Рустам Раҳматовнинг 2023 йил 1 декабрда бўлиб тўлаш асосида сотиб олган BYD Champion автомобили ҳақида ҳам маълумот келтирилган.
Ҳужжатга кўра, автомобилнинг дастлабки қиймати 420 миллион сўм бўлган. 36 ойлик бўлиб тўлаш шартлари ҳисобга олинганда умумий тўлов 555,1 миллион сўмга етган, дастлабки бадал сифатида эса 120 миллион сўм тўланган.
Комиссия маълумотларида охирги тўлов 2025 йил 4 майда амалга оширилгани кўрсатилган. Масала кўриб чиқилган пайтда муддати ўтган қарз 306,5 миллион сўмни, шартнома бўйича қолган умумий мажбурият эса 366,9 миллион сўмни ташкил этган.
Комиссия Раҳматовга қарздорликни бартараф этиш ва янгиланган тўлов жадвалига амал қилишни топширган.
Ҳужжат нусхасида танишиб чиқилганини билдирувчи белги ва имзо мавжуд. Маҳмуд Усмон уни Раҳматовга тегишли деб ҳисоблайди, бироқ имзонинг ҳақиқийлиги мустақил текширув билан тасдиқланмаган.
Автомобиллар бўйича мажбуриятлар кейинчалик бажарилгани ёки қарзлар узилгани ҳақида ҳам ҳозирча тасдиқланган маълумот мавжуд эмас.
2,97 миллион доллар қарз ва 9,5 миллион долларлик муаммоли портфель
Эълон қилинган яна бир ҳужжат — IMAN Halal Investments МЧЖ ягона иштирокчисининг 2026 йил 2 июлдаги қарорига илова — компаниянинг молиявий бошқарувига оид кенгроқ муаммоларни қамраб олган.
Иловадаги маълумотларга кўра, 2026 йил 31 май ҳолатига бошқарувчи компаниянинг IMAN Halal Investments ширкати олдидаги қарздорлиги 2,97 миллион долларни ташкил этган.
Ҳужжат муаллифлари бошқарувчи компания ўз маъмурий харажатларини қоплаш учун инвесторлар капитали ҳисобидан мунтазам қарз олганини билдирган. Уларнинг баҳосича, мазкур амалиёт инвестиция маблағларини бошқариш бўйича белгиланган шартларга мос келмаган.
Иловада иш ҳақи харажатлари ойига ўртача 300 минг доллар, маркетинг харажатлари эса 124 минг долларгача етгани кўрсатилган.
Ҳужжат муаллифларининг ҳисоб-китобига кўра, умумий харажатларнинг 60 фоиздан ортиғи ширкатнинг бевосита инвестиция операцияларига алоқадор бўлмаган фаолиятга йўналтирилган.
Жумладан, IMANUM 5.0 иловаси тақдимотига 144 минг доллар, хусусий банк хизматлари йўналишига эса 187 минг доллар сарфлангани келтирилган.
Бошқа бир масала IMAN экотизимидаги бўлиб тўлаш операцияларига тегишли.
2026 йил 31 май ҳолатига кўра, BNPL — маҳсулотни ҳозир харид қилиб, пулини кейин тўлаш тизимидаги муаммоли мажбуриятлар тахминан 9,5 миллион долларга етгани қайд этилган. Бу тегишли портфелнинг 17–18 фоизига тенг.
Муаммоли портфель деганда мижозлар томонидан тўлови кечиктирилган ёки қайтарилишида қийинчилик юзага келган мажбуриятлар тушунилади. Бироқ бу маблағларнинг ҳаммаси бутунлай йўқотилган дегани эмас.
Ҳужжат муаллифлари мижозлардан тўловлар амалда келиб тушишидан олдин айрим даромадлар ҳисобга олингани ва улар инвесторларга ойлик фойда тақсимлаш учун асос сифатида ишлатилганини ҳам таъкидлаган.
Бу ерда молиявий кўрсаткичларни фарқлаш муҳим. 2,97 миллион доллар — бошқарувчи компаниянинг қарздорлиги, 9,5 миллион доллар эса муаммоли мажбуриятлар ҳажми. Уларни инвесторларнинг якуний зарари ёки IFCB эълон қилган камомад билан бир хил ҳисоблашга асос йўқ.
Рустам Раҳматов айбловларга қандай жавоб берди?
IMAN Holding асосчиси ва директорлар кенгаши раиси Рустам Раҳматов IFCB мурожаатидан кейин видеобаёнот тарқатиб, Маҳмуд Усмоннинг айбловларига қўшилмаслигини билдирди.
Унинг сўзларига кўра, компания маслаҳатчи билан тахминан икки ярим йил ҳамкорлик қилган ва шу даврда унга жами 100 минг доллардан ортиқ ҳақ тўланган.
Раҳматов келишмовчилик айнан маслаҳатчига тўланадиган ҳақни камайтириш масаласидан бошланганини таъкидлади. Шунингдек, у Маҳмуд Усмон IMAN Holding акцияларидан улуш сўрагани, компания шериклари эса бу таклифни рад этганини иддао қилди.
Маҳмуд Усмон бу гапларни рад этиб, уларни туҳмат деб атади. У, аксинча, Раҳматовга компаниядан кетиш ва ўз улушини болалар уйига беришни таклиф қилганини билдирди ҳамда ўз шаънига оид айбловлар юзасидан судга мурожаат қилиш ниятини маълум қилди.
Шундай қилиб, низонинг келиб чиқиш сабаблари борасида томонлар бир-бирига зид маълумотларни тақдим этмоқда. Ҳозирча маслаҳатчига тўловлар ва холдинг улушига оид даъволарни мустақил тасдиқловчи тўлиқ ҳужжатлар жамоатчиликка тақдим этилгани маълум эмас.
Раҳматовнинг айтишича, IMAN икки йил аввал аудитдан ўтган ва унинг фаолияти шариат меъёрларига мувофиқ деб топилган. IFCB эса компаниянинг бутун фаолияти бўйича якуний ижобий хулоса бермаганини таъкидламоқда.
Компания асосчиси инвесторлар олдидаги мажбуриятлар сақланиб қолишини ва низо қонуний йўл билан ҳал этилишини билдирган.
26 октябрда IMAN Holding кузатув кенгаши Раҳматовнинг видеомурожаати расмий саҳифалардан олиб ташланганини маълум қилди. Кенгаш бу қарорни шахсий келишмовчиликларни корпоратив ахборот майдонида муҳокама қилмаслик истаги билан изоҳлади. Шу билан бирга, видео ўчирилгани айбловлар тан олинганини англатмаслигини таъкидлади.
IMAN мустақил аудит бошланганини маълум қилди
IMAN расмий муносабатида IFCB кўтарган масалалар жиддий ўрганилишини билдирди. Компания маълумотига кўра, муфтий Ҳасан Усмоний билан боғлиқ Usmani’s аудиторлик ташкилоти билан мустақил шаръий аудит ўтказиш бўйича келишувга эришилган ва текширув бошланган.
Компания аудит натижаларини, улар қандай бўлишидан қатъи назар, жамоатчилик ва инвесторларга эълон қилишини ваъда қилган.
Шунингдек, бир нечта ислом молияси мутахассисларидан иборат янги ички кенгаш ташкил этиш режалаштирилган. У иш бошлагунча янги маҳсулотларни жорий этиш ва амалдаги маҳсулотларга ўзгартириш киритиш вақтинча тўхтатилган.
Компаниянинг ушбу қарори амалдаги барча молиявий операциялар тўхтатилганини англатмайди.
Раҳматов янги аудит натижаларини тахминан бир ой ичида эълон қилиш режалаштирилганини айтган. Аммо бу муддатга риоя этилиши ва аудитнинг тўлиқ қамрови ҳақида мустақил тасдиқланган маълумот йўқ.
Муҳим жиҳат шундаки, шаръий аудит молиявий операцияларнинг ислом молияси талабларига мувофиқлигини баҳолайди. Инвесторлар активларининг ҳақиқий қиймати, қарздорликларнинг ундирилиши ва компаниянинг тўлов қобилияти ҳақида якуний хулоса чиқариш учун эса молиявий ҳисоботлар ва активларнинг ҳолати ҳам текширилиши зарур.
Контекст: IMAN Invest қандай ривожланган?
IMAN Ўзбекистонда ислом молияси тамойилларига асосланган молиявий хизматлар кўрсатувчи финтех экотизими сифатида фаолият юритади. У IMAN Invest инвестиция хизмати, IMAN Nasiya бўлиб тўлаш платформаси ва IMANUM иловасини ўз ичига олади.
Компаниянинг инвестиция моделида хусусий сармоядорлар маблағи савдо, бўлиб тўлаш, кўчмас мулк ва бошқа тадбиркорлик операцияларига йўналтирилади. Олинган фойда белгиланган шартлар бўйича иштирокчилар ўртасида тақсимланиши назарда тутилган.
2026 йил мартда компания эълон қилган маълумотларга кўра, IMAN экотизими 52 мамлакатдан 500 мингдан ортиқ фойдаланувчига эга бўлган. Уларнинг 60 мингдан зиёди ўз капиталини компанияга ишониб топширгани билдирилган.
2026 йил январда IMAN Holding 2025 йил давомида 23 миллион доллар инвестиция жалб қилинганини маълум қилган. Бу 2024 йилга нисбатан 149 фоизлик ўсиш сифатида тақдим этилган.
Компания ҳисоботига кўра, ўша йилда 11 450 нафар янги инвестор жалб қилинган, савдо ва молиялаштириш операциялари ҳажми 35,9 миллион долларни ташкил этган.
2025 йил сентябрда Murad Buildings асосчиси Мурод Назаров IMAN Holding'га 2 миллион доллар инвестиция киритган ва холдинг кузатув кенгаши таркибига қўшилган.
2026 йил сентябрь охирида эса IMAN Тошкентда сармоядорларга хизмат кўрсатувчи премиум офис очган. Унга илгари HSBC Private Bank ва Credit Suisse ташкилотларида ишлаган Томас Фаннелл раҳбар этиб тайинланган. Камида 10 минг доллар сармоя киритган мижозларга индивидуал хизмат кўрсатиш кўзда тутилган.
Ушбу маълумотлар компаниянинг охирги йилларда кенгайганини кўрсатади. Бироқ фойдаланувчилар сони, жалб қилинган инвестиция ҳажми ва компаниянинг жорий тўлов қобилияти турли кўрсаткичлардир. Олдинги йиллардаги ўсиш ҳозирги молиявий мажбуриятлар тўлиқ таъминланганини ўз-ўзидан исботламайди.
Мудораба моделида инвестор қандай таваккалчиликни ўз зиммасига олади?
IMAN Invest фойдаланадиган моделлардан бири мудораба деб аталади. Унда бир томон капитал киритади, иккинчи томон эса шу маблағ билан тадбиркорлик фаолиятини бошқаради.
Фойда шартномада белгиланган нисбатда тақсимланади. Зарарни тақсимлаш эса шартнома шартлари, маблағларнинг қандай бошқарилгани ҳамда эҳтимолий қоидабузарликлар мавжудлигига боғлиқ.
Мазкур низода икки масала ўзаро боғланган: инвестиция фаолияти натижасида юзага келадиган одатий тижорат таваккалчилиги ва маблағлар шартномада назарда тутилмаган мақсадларга ишлатилган бўлиши эҳтимоли.
Биринчи ҳолатда инвестор шартномага мувофиқ инвестиция таваккалчилигини қабул қилган бўлиши мумкин. Иккинчи ҳолатда эса бошқарувчининг мажбуриятлари ва жавобгарлиги алоҳида баҳоланишига тўғри келади.
Шу сабабли мазкур низони ҳал қилишда фақат инвестиция қанча фойда келтиргани эмас, маблағлар қандай мақсадда ишлатилгани ва бу операцияларга ким ваколат бергани ҳам аҳамиятга эга.
Инвесторлар учун қандай саволлар очиқ қолмоқда?
IFCB баёноти ва эълон қилинган ҳужжатлар IMAN Invest фаолиятидаги молиявий назорат масалаларини кун тартибига олиб чиқди. Компания эса айбловларнинг айримларига қўшилмаган ҳолда, мустақил текширув натижалари орқали вазиятга ойдинлик киритишини билдирмоқда.
Ҳозирча компания ихтиёридаги ликвид активлар, яъни қисқа муддатда пулга айлантирилиши мумкин бўлган маблағлар ҳажми очиқ эмас. Шунингдек, муаммоли портфелнинг қанча қисми ундирилиши, инвесторларнинг маблағ қайтариш ҳақидаги талаблари қандай бажарилаётгани ҳам аниқлаштирилиши керак.
IFCBнинг даъволари молиявий хавфлар мавжудлиги ҳақида саволлар туғдирса-да, уларнинг ўзи компаниянинг тўловга қобилиятсизлиги ёки муайян шахсларнинг ҳуқуқбузарлик содир этганини ҳуқуқий жиҳатдан исботламайди.
Келгусидаги асосий масалалар — мустақил аудитнинг тўлиқ натижалари, компания томонидан молиявий ҳисоботларнинг очиқланиши ва инвесторлар олдидаги мажбуриятлар амалда қандай бажарилиши.
IMAN аудит натижаларини эълон қилишга ваъда берган. Мазкур хулоса тақдим этилмагунча инвесторлар маблағларининг ҳақиқий ҳолати ва баҳсли операцияларнинг якуний молиявий оқибатлари ҳақида очиқ саволлар сақланиб қолмоқда.
Материал Gazeta.uz ва Spot нашрлари 2026 йил 26 октябрда эълон қилган маълумотлар, IFCB вакилларининг оммавий баёнотлари ҳамда IMAN компаниясининг расмий муносабати асосида тайёрланди. Эълон қилинган ҳужжатларга оид хулосалар мустақил якуний аудит ўрнини босмайди.
