Давлат меҳнат инспекциясининг маълум қилишича, Ўзбекистонда айрим ҳокимликлар ходимларни белгиланган иш вақтидан ташқари қонунга хилоф равишда ишларга жалб қилишда давом этмоқда. Аввал юборилган огоҳлантиришларга қарамай, қонунбузилиш ҳолатлари бартараф этилмаган.
Давлат меҳнат инспекцияси барча вилоят, шаҳар ва туман ҳокимликларига меҳнат қонунчилиги талабларига риоя этиш юзасидан огоҳлантириш хатлари юборганини маълум қилди.
Идорага кўра, хатларда иш вақти режимига амал қилиш, ходимларни белгиланган иш вақтидан ташқари қонунга зид равишда ишларга жалб этмаслик талаб қилинган.
Бироқ айрим маҳаллий ҳокимият органларида бундай ҳолатлар давом этмоқда. Инспекция аниқланган қонунбузилишлар юзасидан масъул мансабдор шахслар белгиланган тартибда жавобгарликка тортилаётганини билдирди.
Шу билан бирга, қайси ҳокимликларда қонунбузилишлар аниқлангани, қанча ходимнинг ҳуқуқи бузилгани ва нечта мансабдор шахсга нисбатан чора кўрилгани ҳақида маълумот берилмаган.
Огоҳлантиришлар аввал ҳам берилган
Бу Давлат меҳнат инспекциясининг маҳаллий ҳокимият органларида иш вақти ва дам олиш ҳуқуқларига риоя этиш масаласидаги биринчи огоҳлантириши эмас.
2026 йил сентябрь ойида ҳам инспекция айрим ҳудудларда ходимларни иш вақтидан ташқари ва дам олиш кунларида турли топшириқларни бажаришга мажбуран жалб қилиш юзасидан мурожаатлар келиб тушаётганини маълум қилган эди.
Ўшанда идора ходимларни уларнинг розилигисиз, жазолаш ёки босим ўтказиш таҳдиди остида меҳнатга мажбурлаш қонунчилик билан тақиқланганини эслатган.
Ноябрь ойидаги навбатдаги огоҳлантириш эса аввал кўрилган профилактик чораларга қарамай, айрим ҳокимликларда муаммо сақланиб қолаётганини кўрсатмоқда.
Қонун иш вақтидан ташқари ишлаш ҳақида нима дейди?
Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг 189-моддасига мувофиқ, иш берувчи томонидан ходимни белгиланган иш вақти давомийлигидан ташқари ишга жалб қилиш иш вақтидан ташқари иш ҳисобланади.
Кодекснинг 190-моддасига кўра, бундай ишларга жалб этиш, қонунда белгиланган истисно ҳолатлардан ташқари, ходимнинг ёзма розилиги билан амалга оширилиши мумкин.
Табиий офатлар, авариялар, аҳолининг ҳаёти ёки одатдаги яшаш шароитларига таҳдид солувчи фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва оқибатларини бартараф этиш каби айрим ҳолатларда ходимни розилигисиз ишга жалб қилишга рухсат этилади.
Қонунчилик иш вақтидан ташқари бажарилган меҳнат учун ҳақ тўлаш ва компенсация бериш тартибини ҳам белгилайди.
Демак, иш куни тугаганидан кейин ходимга топшириқ берилиши ҳар қандай вазиятда ҳам автоматик равишда қонунбузилиш ҳисобланмайди. Бунда топшириқнинг хусусияти, ходимнинг розилиги ва меҳнат қонунчилигида белгиланган шартларга риоя этилгани аҳамиятга эга.
Ходимларнинг дам олиш ҳуқуқи қандай ҳимоя қилинади?
Меҳнат муносабатларида иш вақти ва дам олиш вақтининг белгиланиши ходимнинг қонуний ҳуқуқларидан биридир.
Иш вақти тугаганидан кейин ҳам мунтазам равишда хизмат вазифаларини бажаришга жалб этиш ходимнинг оиласига, шахсий ҳаётига ва дам олишига ажратадиган вақтига таъсир қилиши мумкин.
Давлат меҳнат инспекцияси ходимларни иш вақтидан ташқари ишларга жалб этишда қонунчилик талабларига риоя қилиш шартлигини эслатди.
Идора бундай ҳолатлар юзасидан келиб тушган мурожаатларни назоратга олишини ҳамда аниқланган қонунбузилишлар бўйича белгиланган тартибда чоралар кўришини билдирди.
Қайси ҳокимликларда қонунбузилиш аниқланган?
Ҳозирча бу савол очиқ қолмоқда.
Инспекция баёнотида қайси ҳудудларда қонунбузилиш қайд этилгани ва қандай интизомий ёки маъмурий чоралар кўрилгани ҳақида батафсил маълумот берилмаган. Тегишли ҳокимликларнинг муносабати ҳам маълум эмас.
Шу боис, огоҳлантиришлардан кейин меҳнат қонунчилигига риоя этилиши қандай назорат қилинаётгани, ходимлар мурожаатлари асосида қанча ҳолат ўрганилгани ва қўлланган чоралар натижаси ҳозирча аниқлаштиришни талаб қилади.
