Марғилон шаҳар суди томонидан «Антикоррупция» нашри мухбири Э.Т.га нисбатан чиқарилган 4 йиллик қамоқ ҳукми шунчаки бир шахснинг жазоланиши эмас, балки Ўзбекистондаги «блогерлик ва сохта журналистика» инқирозининг навбатдаги босқичидир. Товламачилик, туҳмат ва ёлғон ахборот тарқатиш каби олтита оғир модда билан айбланган шахснинг фаолияти ОАВ эркинлигидан кўра кўпроқ ижтимоий рэкетга ўхшаб кетмоқда. Бу воқеа жамиятда ахборотдан қурол сифатида фойдаланиш ва давлат органларининг назорати бўш келган нуқталарда «халқпарвар» ниқобидаги гуруҳлар қандай пайдо бўлишини кўрсатиб берди.

Сўнгги йилларда Ўзбекистон ахборот майдонида турли жамоатчилик гуруҳлари ва хусусий МЧЖлар қошида ташкил этилган «Антикоррупция» ёки «Taftish» деб номланган нашрлар кўпайиб кетди. Бундай номлар аҳолида давлат органи ёки ваколатли тузилма ҳақидаги янглиш тасаввурни уйғотади. 1990 йилда туғилган ва муқаддам судланган Э.Т.нинг айнан шундай ном остидаги нашрда ишлаб, товламачилик ва ҳокимият вакилига қаршилик кўрсатишгача боргани тизимдаги бўшлиқлардан далолат беради. Бу ерда гап фақат бир шахс ҳақида эмас, балки ОАВ гувоҳномасини «дахлсизлик чиптаси» деб билган тизимли муаммо ҳақида бормоқда.

Тизимли таҳлил шуни кўрсатадики, бу каби жиноятлар занжири одатда бир хил сценарий асосида ривожланади. Дастлаб ижтимоий тармоқларда кичик мансабдор ёки тадбиркорнинг фаолияти бўйича «ёлғон ахборот» (244-6-модда) тарқатилади. Кейин эса ушбу материални ўчириш ёки «шарманда қилмаслик» эвазига пул талаб қилиш, яъни «товламачилик» (165-модда) бошланади. Марғилондаги суд ишида Э.Т.га қўйилган айбловлар орасида «ҳужжатларни ноқонуний эгаллаш» ва «туҳмат» борлиги, унинг ҳаракатлари профессионал этикадан мутлақо йироқ бўлганини тасдиқлайди.

Мутахассислар ва ҳуқуқшуносларнинг фикрича, бундай ҳолатларнинг илдизи ҳуқуқий саводхонликнинг пастлиги ва «қўрқув индустрияси»га бориб тақалади. Сохта журналистлар кўпинча қонунчиликдаги бўшлиқлардан фойдаланиб, ўзларини жамоатчилик назорати вакили сифатида тақдим этадилар. Бироқ жамоатчилик назорати — бу шахсий манфаат йўлида кимгадир босим ўтказиш дегани эмас. Экспертлар «Антикоррупция» сўзидан бренд ёки ташкилот номи сифатида фойдаланишни тартибга солиш вақти келганини таъкидламоқдалар, чунки бу атама бевосита давлат сиёсатига дахлдордир.

Ҳозирги ҳолатда энг катта тўсиқ — журналист мақоми ва мажбуриятларининг аниқ белгиланмаганидир. Исталган МЧЖ ўзининг «мухбири» деб гувоҳнома бериши мумкин, лекин унинг касбий малакаси ва ўтмиши (судланганлиги) учун ҳеч ким жавобгарликни зиммасига олмайди. Э.Т.нинг муқаддам судлангани ва шартли озодликда бўла туриб яна жиноятга қўл ургани, соҳадаги фильтрларнинг ишламаётганидан далолат беради. 4 йиллик қамоқ жазоси ва унинг қаттиқ тартибли колонияда ўталиши белгилангани — бу давлатнинг сохта мақом ортига яширинган жиноятчиликка нисбатан кескин жавобидир.

Хулоса ўрнида айтиш мумкинқи, Марғилон судининг ҳукми жамиятга муҳим сигнал бериши керак: қонуний жазодан ҳеч қандай «пресс-карта» ёки баландпарвоз номланган ташкилот қутқариб қололмайди. Аммо асосий савол очиқ қолмоқда: ахборот майдонини бундай «тасодифий» шахслардан тозалаш учун фақат жазо чоралари кифоями? Ёки ОАВни рўйхатдан ўтказиш ва журналистлик мақомини бериш тартибини тубдан қайта кўриб чиқиш фурсати етдими?