Жиззах вилоятининг Ғаллаорол туманида ер қаъридан ноқонуний фойдаланиш билан боғлиқ йирик жиноят фош этилди. Жиноят ишлари бўйича Дўстлик туман суди ҳукмига кўра, “Q. K.” МЧЖ раҳбари Б.Х. белгиланган лицензия ҳудудидан ташқарига чиқиб, давлатга 4 миллиард сўмдан ортиқ зарар етказганликда айбдор деб топилди. Мазкур ҳолат Ўзбекистонда табиий ресурслардан фойдаланиш устидан назорат кучайтирилаётган бир даврда соҳадаги тизимли муаммоларни яна бир бор кун тартибига чиқарди.
Ноқонуний қазишмаларнинг кўлами ва ҳуқуқий оқибатлари
Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси томонидан ўтказилган текширувда аниқланишича, тадбиркор “Дунё-тепа” қўнғир темир кони учун берилган рухсатнома чегараларини қўпол равишда бузган. 5 766,1 квадрат метр майдонда рухсатсиз амалга оширилган ишлар натижасида 29 210,1 куб метр фойдали қазилмалар ноқонуний равишда қазиб олинган.
Суд судланувчини Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 192-11-моддаси (Нодавлат тижорат ташкилотида ёки бошқа нодавлат ташкилотида мансабдор шахслар томонидан ўз ваколатларини суиистеъмол қилиш) билан айбдор деб топди. Бу модданинг қўлланилиши тадбиркорлик субъекти раҳбарининг ўз хизмат вазифасига совуққонлик билан қарагани ёки қасддан манфаат кўзлаганини англатади.
Иқтисодий зарар ва тиклаш чоралари
Етказилган зарар миқдори 4 085 397 998 сўм деб баҳоланди. Бу кўрсаткич Жиноят кодекси таснифига кўра "жуда кўп миқдордаги зарар" тоифасига киради. Суд ҳукми билан 1 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланиши билан бир қаторда, зарарнинг бир қисми — 408 миллион сўм давлат фойдасига ундирилди. Қолган қарийб 3,6 миллиард сўмлик маблағни ундириш масаласи фуқаролик ишлари бўйича суд тартибида кўриб чиқилиши белгиланди.
Соҳа экспертлари ва қонунчилик таҳлили
Мутахассисларнинг таъкидлашича, бундай ҳолатлар нафақат иқтисодий зарар, балки экологик мувозанатнинг бузилишига ҳам олиб келади. Ўзбекистон Республикаси “Ер қаъри тўғрисида”ги Қонунининг 5-моддасига мувофиқ, ер қаъри давлат мулки ҳисобланади ва ундан оқилона фойдаланиш шарт.
Ушбу ҳолат Жиззах вилоятидаги бошқа тадбиркорлик субъектлари учун ҳам жиддий сигналдир. Мамлакатда сўнгги йилларда ер қаъридан фойдаланиш соҳасида коррупцияни чеклаш мақсадида "E-AUKSION" тизими ва мониторингнинг рақамли воситалари жорий этилмоқда. Бироқ, мазкур воқеа назорат механизмларини янада такомиллаштириш зарурлигини кўрсатади.
Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, ер қаъридан ноқонуний фойдаланиш фақат битта корхонанинг иши эмас, балки миллий бойликларни сақлаш масаласидир. Суд ҳукми қонун устуворлигини таъминлашга қаратилган бўлса-да, жамиятда "табиий ресурслар ҳамманики" деган тушунчадан "ресурслар давлат ва келажак авлод мулки" деган масъулиятли ёндашувга ўтиш вақти келмадими?
