Ўзбекистон Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси спикерининг ўринбосари Алишер Қодиров Россиядаги ватандошларни зудлик билан ушбу мамлакатни тарк этишга чақирди. Сиёсатчининг бундай кескин чиқишига Хабаровск шаҳрида ўзбекистонлик меҳнат муҳожирининг Россия махсус кучлари (ОМОН) томонидан калтаклаб ўлдирилгани ҳақидаги мудҳиш хабарлар сабаб бўлди. Қодировнинг таъкидлашича, Россияда мигрантлар учун хавфсизлик кафолатлари тугаган ва вазият ой сайин ёмонлашиб боради.
Бу баёнот нафақат инсон ҳуқуқлари, балки икки давлат ўртасидаги дипломатик муносабатлардаги янги инқирозли нуқтани кўрсатиб бермоқда.
Хабаровск фожиаси: Воқеалар ривожи
2025 йилнинг 12 декабрь куни Хабаровскдаги кафелардан бирида Россия ОМОН ходимлари томонидан ўтказилган рейд давомида ўзбекистонлик муҳожирларга нисбатан шафқатсиз куч ишлатилган. Оқибатда самарқандлик муҳожир оғир тан жароҳатлари билан комага тушган ва кўп ўтмай вафот этган. Ушбу воқеанинг тафсилотлари фақат 2026 йилнинг бошига келиб жамоатчиликка маълум бўлди.
Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги ҳолат юзасидан Россия томонига расмий нота юборган ва вазиятни холисона ўрганишни талаб қилган. Бироқ, Алишер Қодировнинг фикрича, бу воқеа шунчаки тасодифий фожиа эмас, балки тизимли муаммонинг натижасидир.
Сиёсий таҳлил: «Фойдадан кечиб бўлинган»
Алишер Қодировнинг фикрича, Россия махсус хизматлари Марказий Осиёдан келганларни мамлакат ичида кутилаётган эҳтимолий нотинчликларнинг фаол иштирокчиси сифатида кўрмоқда. Бу эса мигрантларнинг иқтисодий фойдасидан кўра, улардан келадиган «сиёсий хавф» устун қўйила бошлаганини англатади.
Бугунги кунда Россияда мигрантларга нисбатан муносабатнинг кескинлашуви бир нечта омил билан изоҳланиши мумкин:
Ижтимоий босим: Россия жамиятида миграцияга қарши кайфиятнинг сунъий ёки табиий равишда оширилиши.
Ҳуқуқий ҳимоясизлик: Муҳожирларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи механизмларнинг амалда ишламаслиги.
Геосиёсий вазият: Украина билан давом этаётган уруш фонида ички назоратнинг кучайтирилиши ва «айбдорларни» ташқаридан излаш тенденцияси.
Иқтисодий ва инсоний омил
Ўзбекистон учун миграция масаласи ҳамиша ижтимоий барқарорлик омили бўлиб келган. Бироқ, Қодировнинг «Ҳеч қандай даромад ота-оналар ва фарзандларингизнинг кўз ёшига арзимайди» деган сўзлари давлат даражасидаги риториканинг ўзгараётганидан далолат беради. Эндиликда иқтисодий манфаатдан кўра фуқароларнинг ҳаёти ва қадр-қиммати биринчи ўринга чиқмоқда.
Россиядаги меҳнат бозори ўзбекистонликлар учун узоқ йиллар давомида асосий йўналиш бўлиб қолди. Аммо охирги йиллардаги ҳуқуқий босимлар, асоссиз депортациялар ва жисмоний тазйиқлар муҳожирларни бошқа муқобил бозорлар (Европа, Жанубий Корея, Туркия) ҳақида ўйлашга мажбур қилмоқда.
Алишер Қодировнинг чақириғи – бу шунчаки шахсий фикр эмас, балки Ўзбекистон сиёсий элитасининг бир қисмида шаклланган хавотирларнинг кўринишидир. Агар Россия томони Хабаровскдаги воқеа каби ҳолатларга ҳуқуқий баҳо бермаса ва муҳожирлар хавфсизлигини таъминламаса, икки давлат ўртасидаги миграция оқими табиий равишда камаяди.
Бу вазият Ўзбекистон ҳукумати зиммасига ички бозорда иш ўринларини яратиш ва миграция йўналишларини диверсификация қилиш бўйича тезкор чоралар кўриш масъулиятини юклайди. 2026 йил Ўзбекистон учун ўз фуқароларини «хавфли ҳудуд»дан қайтариш ва уларнинг ижтимоий ҳимоясини ватанда таъминлаш синови йили бўлиши мумкин.
