2025 йилнинг 11 ойи давомида Ўзбекистонда транспорт хизматлари ҳажми 168,4 триллион сўмни ташкил этиб, ўтган йилга нисбатан қарийб 13 фоизга ўсди. Бироқ бу рақамлар логистика тизимининг сифат жиҳатидан ўзгарганини эмас, балки кўпроқ хизматлар нархининг қимматлашиши ва пойтахт марказлашувининг хавфли даражага етганини кўрсатмоқда. Тошкент шаҳрининг жами хизматлардаги улуши бир нечта йирик вилоятлар йиғиндисидан ҳам баландлиги иқтисодий мувозанатнинг бузилганидан далолат беради.
Сўнгги йилларда Ўзбекистон логистика хабига айланиш амбициясини илгари сурмоқда. Аммо тарихий фонга назар ташласак, транспорт сектори ҳамон эскирган инфратузилма ва энергия ресурслари тақчиллиги қуршовида қолмоқда. 168 триллион сўмлик кўрсаткичнинг асосий қисми йўловчи ташиш ва юк айланмасига тўғри келади, лекин бу ерда таркибий муаммо яққол кўзга ташланади. Масалан, Сирдарё (1,3 трлн) ёки Жиззах (2,4 трлн) каби вилоятлардаги паст кўрсаткичлар республика бўйлаб иқтисодий фаолликнинг ўта нотекис тақсимланганини англатади.
Тизимли таҳлил шуни кўрсатадики, ўсишнинг 12,9 фоизини ташкил этган омиллар орасида ёнилғи-энергетика ресурслари нархининг ошиши ва техник хизмат кўрсатиш харажатларининг кўтарилиши асосий ўрин тутади. Яъни, хизматлар ҳажми табиий эҳтиёж ёки сифат яхшилангани учун эмас, балки таннарх қимматлашгани эвазига пул кўринишида «ўсган». Темир йўл ва ҳаво транспорти соҳасидаги монопол ҳолатнинг сақланиб қолаётгани эса бозорда соғлом рақобатнинг шаклланишига ва нархларнинг тушишига тўсқинлик қиляпти.
Иқтисодий экспертларнинг таъкидлашича, транспорт хизматларидаги ҳудудий диспропорция миллий иқтисодиёт учун «мина» бўлиши мумкин. Тошкент шаҳрининг 38,6 триллион сўмлик кўрсаткичи мамлакатдаги жами транспорт оқимининг қарийб тўртдан бири фақат битта нуқтага боғланиб қолганини англатади. Бу эса регионал марказлар — Самарқанд (12,8 трлн) ва Фарғона (9,8 трлн) водийси каби ҳудудларнинг салоҳияти ҳалигача тўлиқ ишга солинмаётганидан далолат беради. Транспорт логистикаси фақат марказга хизмат қилувчи восита бўлиб қолмоқда, ҳудудлараро боғлиқлик эса заиф.
Ҳозирги ҳолатда соҳадаги энг катта тўсиқ — транзит имкониятларининг чеклангани ва темир йўл тизимидаги юқори харажатлардир. Юк ташишнинг асосий қисми ҳамон автомобил йўлларига тушмоқда, бу эса йўлларнинг тез яроқсиз ҳолга келишига ва экологик вазиятнинг ёмонлашишига сабаб бўляпти. Тизимли ислоҳотларнинг кечикиши эса тадбиркорлар учун транспорт харажатларининг маҳсулот таннархидаги улушини 20-25 фоизгача кўтариб юбормоқда. Халқаро амалиётда бу кўрсаткич 10 фоиздан ошмаслиги лозим.
Хулоса ўрнида айтиш мумкинқи, 168 триллион сўм — бу шунчаки статистика. Агар яқин йилларда ҳудудий транспорт боғланиши тикланмаса ва соҳада ҳақиқий децентрализация амалга оширилмаса, Тошкент шаҳри транспорт коллапсига, чекка вилоятлар эса иқтисодий турғунликка юз тутишда давом этади. Савол шундаки, биз миқдор ортидан қувишда давом этамизми ёки ниҳоят транспортни иқтисодиётнинг қон томири сифатида сифат жиҳатидан янгилаймизми?
